• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czaszka

    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Szew (szew kostny) (łac. sutura) – nieruchome połączenie kości za pomocą bardzo krótkich (ok. 0,5 mm) włókien łącznotkankowych, zaliczane do więzozrostów. Jest to spojenie charakterystyczne dla kości czaszki.
    Kość gnykowa (łac. os hyoideum) – nieparzysta kość trzewioczaszki nie mająca połączenia z innymi kośćmi. Leży topograficznie w obrębie szyi, pomimo tego jest jednak zaliczana do kości czaszki. Ma kształt podkowy, zawieszona jest poniżej żuchwy. Prawie całkowicie zbudowana jest z istoty zbitej. Bierze ona udział w ruchach krtani dzięki połączeniu z chrząstką tarczowatą za pomocą wzmocnionej więzadłowo błony tarczowo-gnykowej.
    Czaszka człowieka – widok z przodu

    Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.

    Wzrost czaszki człowieka trwa nie tylko podczas życia płodowego, ale także przez 6 następnych lat. Możliwości wzrostu szybko jednak maleją, szczególnie po skostnieniu łączno-tkankowych ciemiączek.

    Powierzchnia wewnętrzna podstawy czaszki (basis cranii interna) dzieli się na trzy parzyste doły:

    Małżowina nosowa dolna (łac. concha nasalis inferior) – parzysta kość czaszki, leżąca w części dolnej ściany bocznej jamy nosowej. Przyczepia się swoimi trzema wyrostkami do sąsiadujących kości:Podstawa czaszki - (łac. basis cranii) - kostna struktura będąca dolną ścianą czaszki. Budują ją kości: potyliczna, skroniowe, klinowa, czołowa, i sitowa.
  • przedni,
  • środkowy,
  • tylny.
  • U człowieka i naczelnych czaszka składa się z:

  • mózgoczaszki (łac. neurocranium, cranium), która styka się jakąkolwiek powierzchnią z mózgowiem. Ma kształt puszki, w której rozróżnia się część górną – sklepienie czaszki – (łac. calvaria), część dolną – podstawę czaszki – (łac. basis crani) oraz 4 ściany: przednią, tylną i dwie boczne,
  • twarzoczaszki (łac. viscerocranium), zwanej też trzewioczaszką (łac. splanchnocranium);
  • Głowa (łac. caput) – część ciała zwierząt, zajmująca u człowieka i u innych ssaków szczytowe umiejscowienie (ewentualnie przednie). Szyja (collum) stanowi podporę dla głowy oraz drogę łączącą ją z tułowiem i kończyną górną.Kość jarzmowa (łac. os zygomaticum), parzysta kość czaszki, tworząca część boczną twarzy. Od ustawienia kości jarzmowej w dużej mierze zależą również kształty twarzy. Ustawienie tych kości w płaszczyźnie czołowej nadaje twarzy wyraz mongoloidalny u odmiany białej.

    Mózgoczaszka (Neurocranium)[]

    Stanowi przede wszystkim ochronę mózgowia, składa się z:

  • kości czołowej (os frontale)
  • dwóch kości skroniowych (ossa temporalia)
  • dwóch kości ciemieniowych (ossa parietalia)
  • kości potylicznej (os occipitale)
  • kości klinowej (os sphenoidale)
  • kości sitowej (os ethmoidale)
  • Poszczególne kości mózgoczaszki połączone są szwami, które stanowią stałe i nieruchome połączenie. Niektóre kości czaszki połączone są ze sobą chrząstkozrostami (łac. synchondroses), które z wiekiem kostnieją.

    Dół czaszki tylny (łac. fossa crani posterior) – największy, najgłębszy i najniżej położony dół wewnętrzny podstawy czaszki. Utworzony jest przez grzbiet siodła tureckiego, stok kości klinowej, kość potyliczną, część skalistą i sutkową kości skroniowej oraz przez kąt sutkowy kości ciemieniowej. Mieści móżdżek, most Varola i rdzeń przedłużony.Sklepienie czaszki (łac. calvaria) - w anatomii kręgowców, poza bezżuchwowcami i rybami chrzęstnoszkieletowymi, górna część mózgoczaszki.

    Twarzoczaszka (dawniej: trzewioczaszka; splanchnocranium)[]

    Czaszka hipopotama
    Czaszka myszoskoczki

    Chroni narządy zmysłów: wzroku, węchu i smaku, otacza początkowe odcinki dróg oddechowych i pokarmowych, składa się z:

  • dwóch kości nosowych (os nasale)
  • dwóch kości łzowych (os lacrimale)
  • dwóch małżowin nosowych dolnych (concha nasalis inferior)
  • lemiesza (vomer)
  • dwóch szczęk (maxilla)
  • żuchwy (mandibula)
  • dwóch kości podniebiennych (os palatinum)
  • dwóch kości jarzmowych (ossa zygomaticus)
  • kości gnykowej (os hyoideum)
  • Ruchomymi elementami twarzoczaszki człowieka są nieparzyste kości: żuchwa (łac. mandibula), w której umieszczone są zęby, oraz kość gnykowa (łac. os hyoideum) niemająca połączenia z innymi kośćmi czaszki.

    Lemiesz (łac. vomer) – płaska nieparzysta kość twarzoczaszki, budująca tylny odcinek przegrody kostnej nosa (rozdziela ona nozdrza tylne (choanae).Kość podniebienna (łac. os palatinum; ang. palatine bone) - parzysta kość czaszki, składająca się z blaszki poziomej i pionowej oraz trzech wyrostków: piramidowego, oczodołowego oraz klinowego. Blaszka pozioma tworzy tylny odcinek podniebienia kostnego. Brzeg przedni łączy się wyrostkiem podniebiennym szczęki, tylny – stanowi przyczep dla rozcięgna podniebienia miękkiego. Przyśrodkowo, w miejscu połączenia prawej kości podniebiennej z lewą powstaje grzebień nosowy. Blaszka pionowa jest wklinowana pomiędzy trzon szczęki i wyrostek skrzydłowaty kości klinowej i wchodzi w skład ściany bocznej jamy nosowej. Na powierzchni nosowej blaszki pionowej ciągnie się pionowo grzebień małżowiny, stanowiący przyczep dla małżowiny nosowej dolnej.
    Anatomia czaszki człowieka

    Ważniejsze otwory i szczeliny w podstawie czaszki[]

    Zróżnicowanie[]

    Czaszki ludzi znacznie różnią się w zależności od rasy, płci, wieku oraz charakteryzują się dużą zmiennością indywidualną.

    Zobacz też[]

  • dymorfizm płciowy w budowie czaszki u ludzi
  • Dymorfizm płciowy, dwupostaciowość – rodzaj dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii samicy i samca jednego gatunku. Zjawisko to jest widoczne u wielu grup zwierząt, np.:Kość nosowa (łac. Os nasale) – parzysta kość czaszki w kształcie prostokątnej płytki. Tworzy przedni odcinek ściany górnej jamy nosowej. Kość nosowa łączy się u góry z kością czołową, z boku z wyrostkiem czołowym szczęki, a po stronie przyśrodkowej z kością strony drugiej. Na jej powierzchni wewnętrznej zaznacza się podłużna bruzda sitowa (sulcus ethmoidalis) dla nerwu sitowego przedniego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kość ciemieniowa (łac. os parietale) – parzysta kość czaszki, leży nad łuską kości potylicznej, przyśrodkowo do kości skroniowej i z tyłu za łuską kości czołowej.
    Kość klinowa (łac. os sphenoidale), nieparzysta kość, tworząca część środkową podstawy czaszki, jest wklinowana pomiędzy inne kości. Od przodu łączy się z kością czołową i kośćmi twarzy (z kością podniebienną, szczęką i z kością jarzmową), z boku z kośćmi skroniowymi, a z tyłu z kością potyliczną. Kość klinowa swoim kształtem przypomina motyla. Składa się z trzonu, ze skrzydeł większych i mniejszych oraz z wyrostków skrzydłowatych.
    Trzewioczaszka – część czaszki kręgowców dookoła jamy gębowej i gardzieli otaczająca przednią część przewodu pokarmowego; zbudowana jest z chrząstek i kości tworzących rusztowania skrzeli (a u kręgowców lądowych inne narządy) i aparat chwytny; w rozwoju ewolucyjnym trzewioczaszki następuje coraz ściślejsze połączenie kości i zmniejszanie ich liczby.
    Kość skroniowa (łac. os temporale) – parzysta, silnie spneumatyzowana kość wchodząca w skład mózgoczaszki. Jest położona pomiędzy kością potyliczną a kością klinową i poza funkcją strukturalną pełni dodatkowe role. W jej wnętrzu zawarty jest błędnik kostny, który stanowi jamę złożoną z kanalików i komórek, w których mieści się błędnik błoniasty, stanowiący narząd słuchu i równowagi za sprawą zawartych w nim receptorów słuchu i nacisku. Ponadto współtworzy staw skroniowo-żuchwowy stanowiąc panewkę dla stawu. Podczas żucia amortyzuje ruchy żuchwy i przenosi ciśnienie na sąsiednie kości czaszki. W dolnej powierzchni kości, która stanowi część podstawy zewnętrznej czaszki (łac. basis cranii externa) znajdują się miejsca przyczepów więzadeł i ścięgien mięśni szyi oraz powięzi gardłowo-podstawnej (łac. fascia pharyngobasalis). Za pomocą tych struktur, a także za pośrednictwem żuchwy kość skroniowa dźwiga trzewia szyi (gardło, przełyk, tchawicę i krtań).
    Żuchwa (łac. mandibula) – nieparzysta (pojedyncza), jedyna ruchoma kość szkieletu czaszki człowieka i zwierząt – często potocznie nazywana szczęką (dolną). Jako kość pojedyncza występuje u dorosłych osobników, bowiem w okresie płodowym składa się z dwóch części – lewej i prawej – które w późniejszym okresie zrastają się w linii pośrodkowej.
    Kość łzowa (os lacrimale) – najmniejsza kość trzewioczaszki, buduje ona przyśrodkową ścianę oczodołu. Ma dwie powierzchnie i cztery brzegi. Łączy się od przodu z wyrostkiem czołowym szczęki, od góry z częścią oczodołową kości czołowej, od tyłu z kością sitową, a od dołu ze szczęką. Na powierzchni bocznej kości znajdziemy: grzebień łzowy tylny (crista lacrimalis posterior) przechodzący ku dołowi w haczyk łzowy (hamulus lacrimalis) oraz, położoną przed grzebieniem łzowym tylnym, bruzdę łzową (sulcus lacrimalis) – miejsce lokalizacji woreczka łzowego.
    Dół czaszki środkowy (łac. fossa cranii media) – dół ograniczony od przodu przez tylne brzegi skrzydeł mniejszych (kości klinowej) i tylny brzeg bruzdy skrzyżowania wzrokowego, od tyłu przez górne brzegi części skalistych kości skroniowych. Składa się z dwóch części bocznych utworzonych przez skrzydła większe kości klinowej, część łuskową i powierzchnię przednią piramidy kości skroniowej oraz wąskiego odcinka środkowego, który tworzy trzon kości klinowej. Na częściach bocznych leżą płaty skroniowe, w odcinku środkowym przysadka.

    Reklama