• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czarny obelisk Salmanasara III

    Przeczytaj także...
    Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.Joram (יהורם, Jehoram – "Jahwe jest dostojny") – postać biblijna ze Starego Testamentu, król Izraela (państwa północnego). Był synem Achaba i Izebel. Panował prawdopodobnie w latach 852–841 p.n.e. (według datacji Thielego i McFalla; według Albrighta 849–842 p.n.e.), po śmierci swojego brata Ochozjasza. Był ostatnim władcą z dynastii Omriego.
    Biały obelisk – kamienny, czworoboczny obelisk odnaleziony przez Hormuzda Rassama w 1853 roku w czasie prac wykopaliskowych w Niniwie. Nazwa zabytku, obecnie znajdującego się w zbiorach British Museum, nadana mu została w celu odróżnienia go od Czarnego obelisku, również znajdującego się w tym muzeum.
    Czarny obelisk Salmanasara III w zbiorach British Museum; w tle widoczny jest biały obelisk (Room 6: Assyrian sculpture).
    Czarny obelisk in situ w Kalchu po odsłonięciu w wyniku wykopalisk (rysunek z epoki).
    Jehu, król północnego królestwa Izraela, składający trybut Salmanasarowi III - jeden z paneli czarnego obelisku
    jedna ze stron czarnego obelisku (rysunek)

    Czarny obelisk Salmanasara III – kamienny, czworoboczny obelisk odnaleziony w 1846 roku przez Austena H. Layarda w czasie wykopalisk w Kalchu (obecne Nimrud w północnym Iraku). Upamiętnione na nim zostały militarne dokonania asyryjskiego króla Salmanasara III (858-825 p.n.e.). Zabytek ten znany jest przede wszystkim z umieszczonego na nim przedstawienia Jehu, postaci biblijnej, króla Izraela. Obecnie obelisk znajduje się w zbiorach British Museum.

    In situ – łaciński zwrot oznaczający w dosłownym tłumaczeniu w miejscu mający różne znaczenia zależnie od kontekstu.Obelisk Rassama (ang. Rassam Obelisk) – kamienny obelisk odnaleziony przez Hormuzda Rassama w lutym 1853 roku w trakcie prac wykopaliskowych w Kalchu (obecne Nimrud w północnym Iraku). W chwili odkrycia rozbity był on na kawałki, ale uczonym udało się odnaleźć dość jego fragmentów, by możliwe stało się odtworzenie jego wyglądu. Obecnie zrekonstruowany zabytek znajduje się w zbiorach British Museum (BM 118800). Na obelisku przedstawione zostały sceny składania trybutu asyryjskiemu królowi Aszurnasirpalowi II (883-859 p.n.e.) przez przedstawicieli ludów podbitych przez Asyrię.

    Władcy asyryjscy stawiali obeliski w określonych celach. Umieszczano na nich swego rodzaju polityczną propagandę. Pomniki miały za zadanie świadczyć o doniosłych dokonaniach panujących. W odróżnieniu od sumeryjskich, akadyjskich i egipskich płaskorzeźb, na których przedstawione sceny miały charakter symboliczny, płaskorzeźby asyryjskie charakteryzowały się realizmem. Dlatego Czarny obelisk jest ważnym źródłem dla odtworzenia realiów historycznych czasów Salmanasara III.

    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.Aszurnasirpal I, właśc. Aszur-nasir-apli I (akad. Aŝšur-nāṣir-apli, tłum. "bóg Aszur jest strażnikiem syna") – król Asyrii, syn i następca Szamszi-Adada IV, wnuk Tiglat-Pilesera I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 19 lat. Jego rządy datowane są na lata 1049-1031 p.n.e.

    Obelisk powstał pod koniec panowania Salmanasara III. W roku 825 p.n.e. wystawiony został w mieście Kalchu. W Asyrii trwała wówczas wojna domowa o władzę pomiędzy synami Salmanasara III.

    Opis[]

    Czarny obelisk Salmanasara III wykonany został z czarnego wapienia. Ma wysokość 1,98 metra i szerokość 0,46 metra. Szczyt obelisku zwęża się schodkowo ku górze. Na każdym z jego czterech boków znajduje się pięć umieszczonych jeden nad drugim paneli z przedstawieniami reliefowymi. Panele te są częściami pięciu ułożonych w układzie pasowym scen obiegających obelisk dookoła. Każdej scenie towarzyszy umieszczona ponad nią inskrypcja w piśmie klinowym wyjaśniająca co zostało na niej przedstawione. Inskrypcje klinowe pokrywają również szczyt i dół obelisku.

    Omri (hebr. עמרי) (panujący ok. 885 – 874 p.n.e.) – szósty król północnego królestwa Izraela, założyciel dynastii Omrydów. Wspominany w 1 Księdze Królewskiej.Suhu, Suhum – kraina nad środkowym biegiem Eufratu, na południe od Mari. Jej znane dzieje obejmują okres od środkowej epoki brązu (ok. 2000-1700/1600 p.n.e.) do epoki żelaza (ok. 1200-700 p.n.e.).

    Każda z pięciu scen przedstawia składanie trybutu przed władcą asyryjskim. W kolejności od szczytu do podstawy obelisku ukazują one odpowiednio:

  • „trybut od Suy, Gilzańczyka” (akad. ma-da-tu šá su-ú-a KUR gíl-za-na-a-a) – według roczników Salmanasara III złożenie trybutu przez Suę z Gilzanu (północno-zachodni Iran) miało miejsce w pierwszym roku panowania asyryjskiego króla (859/858 p.n.e.).
  • inskrypcja nad sceną: „Trybut od Suy, Gilzańczyka. Otrzymałem od niego: srebro, złoto, cynę, naczynia z brązu, berło (godne) królewskiej ręki, konie (i) dwugarbne wielbłądy”
  • „trybut od Jehu, z rodu Omri” (akad. ma-da-tu šá ia-ú-a DUMU hu-um-ri-i) – według roczników Salmanasara III złożenie trybutu przez Jehu, króla północnego królestwa Izraela, miało miejsce w 18 roku panowania asyryjskiego króla (841 r. p.n.e.).
  • inskrypcja nad sceną: „Trybut od Jehu, z rodu Omri. Otrzymałem od niego: srebro, złoto, złotą misę, złotą wazę z ostro zakończonym dnem, złote kubki, złote naczynia, cynę, berło (godne) królewskiej ręki, włócznie”
  • „trybut z Egiptu” (akad. ma-da-tu šá KUR mu-uṣ-ri) – data tego wydarzenia nie jest znana, gdyż nie ma o niej wzmianki w rocznikach Salmanasara III.
  • inskrypcja nad sceną: „Trybut z Egiptu. Otrzymałem: dwugarbne wielbłądy, wodnego bawołu, nosorożca, antylopę, słonie - samice, małpy - samice (i) małpy bez ogonów”
  • „trybut od Marduk-apla-usura, Suhejczyka” (akad. ma-da-tu šá Marduk-apla-uṣur KUR su-ha-a-a) – o złożeniu trybutu przez Marduk-apla-usura z Suhu (rejon środkowego Eufratu) nie ma wzmianki w rocznikach Salmanasara III i data tego wydarzenia jest nieznana.
  • inskrypcja nad sceną: „Trybut od Marduk-apla-usura, Suhejczyka. Otrzymałem od niego: złoto, złote naczynia, kość słoniową, włócznie, jedwab morski, różnokolorowe ubrania (i) płótno lniane”
  • „trybut od Karparundy, Patinejczyka” (akad. ma-da-tu ša2 qar-pa-ru-un-da KUR pa-ti-na-a-a) – według roczników Salmanasara III Karparunda (w rocznikach jego imię brzmi Kalparunda) z Patiny (obecnie region wokół miasta Antakya w Turcji) składał trybut asyryjskiemu królowi trzykrotnie, w 857, 853 i 848 r. p.n.e.
  • inskrypcja nad sceną: „Trybut od Karparundy, Patinejczyka. Otrzymałem od niego: srebro, złoto, cynę, przedmioty z brązu, naczynia z brązu, kość słoniową (i) heban”

    Na szczególną uwagę zasługuje druga scena od góry, na której przedstawiony został Jehu król północnego królestwa Izraela, w trakcie składania trybutu Salmanasarowi III w 841 roku p.n.e. Ahab, syn Omri, król północnego królestwa Izraela, stracił życie kilka lat wcześniej walcząc z królem Damaszku. Jego syn i następca, Joram, po kilkuletnim panowaniu utracił tron, na którym zasiadł Jehu. Uzurpator zerwał istniejące przymierze z Fenicją i Judą, podporządkowując się Asyrii. Jehu został przedstawiony w pozycji klęczącej. Twarz ma zwróconą ku ziemi. Przy porównaniu z Salmanasarem wygląda niepozornie. Król asyryjski przedstawiony został w całym majestacie. Uosabia potężne państwo, zdolne do opanowania i kontroli obszarów sięgających daleko poza jego pierwotne granice. Salmanasar trzyma w lewej ręce czarę. Za nim stoją dwaj słudzy, z których jeden trzyma wachlarz. Z tyłu za klęczącym Jehu umieszczeni są czterej Asyryjczycy: dwóch na tym samym panelu co Jehu, dwóch – na kolejnym. Ostatni z czterech Asyryjczyków nie ma brody. Po nim następuje procesja trzynastu Izraelitów: trzech, prawdopodobnie z darami ze srebra, stoi za Asyryjczykiem bez brody; pięciu na kolejnym panelu przypuszczalnie niesie dary ze złota: zwężane ku dołowi naczynia, wazon, berło i włócznie. Na ostatnim panelu tego rzędu przedstawiono kolejnych pięciu Izraelitów. Wszyscy składający dary Izraelici mają krótkie brody, stożkowate, złamane ku tyłowi nakrycia głowy oraz długie ubrania z narzuconymi na nie płaszczami, wykończonymi kutasikami. Obuwie ma ostre nosy. Każda z postaci trzyma dar wymieniony w inskrypcji nad sceną.

    Salmanasar III, właśc. Salmanu-aszared III (akad. Salmānu-ašarēd, tłum. "bóg Salmanu jest pierwszy/najważniejszy") – król Asyrii, syn i następca Aszur-nasir-apli II; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 35 lat. Jego rządy datowane są na lata 858-824 p.n.e.Bisior (starorus. biser – naszyjnik z pereł) – wiązka jedwabistych nici powstająca z szybko krzepnącej wydzieliny niektórych, głównie morskich małżów (omułek, szołdra) lub rzadko słodkowodnych (racicznica). Wśród gatunków występujących w Polsce bisior wytwarza racicznica zmienna.

    Na uwagę zasługują też przedstawione wśród darów dla króla asyryjskiego egzotyczne zwierzęta, takie jak wielbłądy, małpy i słonie. Władcy asyryjscy uwielbiali ozdabiać swe królewskie parki roślinami i zwierzętami naturalnie niewystępującymi na terenie Mezopotamii.

    Inskrypcje ze szczytu i podstawy obelisku zawierają fragmenty roczników królewskich Salmanasara III z opisem kampanii wojennych prowadzonych przez niego samego i Dajan-Aszura, jego turtannu (dowódcę wojsk).

    Gilzanu – starożytna kraina leżąca na zachód lub południowy zachód od jeziora Urmia (obecnie w północno-zachodniej części Iranu) wzmiankowana w źródłach asyryjskich z 1 połowy I tys. p.n.e.Pismo klinowe – najstarsza na świecie odmiana pisma, powstała na Bliskim Wschodzie, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą.

    W zbiorach British Museum poza Czarnym obeliskiem Salmanasara III znajdują się również:

  • Złamany obelisk – pochodzący najprawdopodobniej z czasów panowania asyryjskiego króla Aszur-bel-kala (1073-1056 p.n.e.)
  • Biały obelisk – pochodzący najprawdopodobniej z czasów panowania asyryjskiego króla Aszurnasirpala I (1049-1031 p.n.e.).
  • Obelisk Rassama – pochodzący z czasów panowania asyryjskiego króla Aszurnasirpala II (883-859 p.n.e.).
  • Przypisy

    1. The Black Obelisk of Shalmaneser III - opis zabytku na oficjalnej stronie British Museum
    2. A. Kirk Grayson, Assyrian..., s. 148.
    3. A. Kirk Grayson, Assyrian..., s. 149.
    4. A. Kirk Grayson, Assyrian..., s. 150.
    5. A. Kirk Grayson, Assyrian..., s. 151.
    6. M. L. Uberti, Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 169. ISBN 978-83-235-0680-5.
    7. Черный обелиск, ЗАУ.

    Bibliografia[]

  • A. Kirk Grayson, Assyrian Rulers of the Early First Millennium B.C. II (858–745 B.C.), tom 3 z serii The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods (RIMA 3), University of Toronto Press 1996.
  • Jehu (hebr. יֵהוּא , On jest Jahwe, w tekstach asyryjskich: Jaua) – postać biblijna ze Starego Testamentu, syn Jozafata, syna Nimsziego, władca starożytnego królestwa północnego Izraela w l. 841-814 r. p.n.e.Złamany obelisk (ang. Broken Obelisk) – kamienny, czworoboczny obelisk odnaleziony przez Hormuzda Rassama w sierpniu 1853 roku w trakcie wykopalisk w Niniwie. Wykonany został najprawdopodobniej w czasie panowania asyryjskiego króla Aszur-bel-kala (1073-1056 p.n.e.). Jest najwcześniejszym znanym asyryjskim obeliskiem. Obecnie znajduje się w zbiorach British Museum (BM 118898).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku (w formie koinè (gr. κοινὴ)), uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Poszczególne tradycje chrześcijańskie mają nieco inny kanon ksiąg biblijnych.
    Dajan-Aszur (akad. Dajān-Aššur) – dostojnik pełniący urząd turtanu, naczelnego dowódcy wojsk, za rządów asyryjskiego króla Salmanasara III (858-825 p.n.e.). W 853 i 826 r. p.n.e. pełnił również urząd limmu - eponima. Według roczników Salmanasara III dwukrotnie, w 832 i 828 r. p.n.e., w zastępstwie władcy poprowadził królewskie wyprawy wojenne. Osiągnięte przez niego wpływy na dworze królewskim stać się mogły jedną z przyczyn wielkiej rebelii, jaka wybuchła pod koniec panowania Salmanasara III.
    Aszurnasirpal II, właśc. Aszur-nasir-apli II (akad. Aššur-nāṣir-apli, tłum. "bóg Aszur jest strażnikiem syna") – król Asyrii, syn i następca Tukulti-Ninurty II; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 25 lat. Jego rządy datowane są na lata 883-859 p.n.e. Uczynił Asyrię jedną z największych potęg ówczesnego świata.
    Starożytny Egipt (egip. Kemet, Czarna Ziemia) – wysoko rozwinięta cywilizacja starożytnego Bliskiego Wschodu położona w północno-wschodniej Afryce w dolinie i delcie Nilu (z oazami Pustyni Libijskiej włącznie). W okresie największego rozkwitu (Nowe Państwo) obejmująca swoim zasięgiem także Nubię (Kusz) oraz Punt na południu, Syropalestynę (Retenu) na północnych rubieżach azjatyckich, oraz tereny libijskie na północnym zachodzie.
    Sir Austen Henry Layard (ur. 5 marca 1817 w Paryżu, zm. 5 lipca 1894 w Londynie) – angielski dyplomata, archeolog i podróżnik. Prowadził prace wykopaliskowe na Bliskim Wschodzie, głównie w Mezopotamii. Między innymi odkrył miasta: Nimrud (Kalchu) i Niniwę. W starożytnym Kalchu odsłonił olbrzymie posągi skrzydlatych byków strzegących wejścia sali tronowej pałacu króla Aszurnasirpala II. Ściany sali pokryte były płaskorzeźbami, przedstawiającymi militarne i myśliwskie osiągnięcia króla. Layard przewiózł te znaleziska do Londynu, które stanowią aktualnie trzon kolekcji asyryjskiej British Museum.
    Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie, ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja – stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcję od północy otacza Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne (nazywane w języku tureckim Morzem Białym).
    Antiochia (tur. Antakya; hist. Antiochia Syryjska, Antiochia koło Dafne; gr. Antiocheia) – miasto położone w Turcji nad rzeką Orontes (Asi), 22 km od brzegu Morza Śródziemnego, u podnóża góry Silpius (arab. Habib an-Nadżar). W starożytności jedno z najważniejszych centrów kulturalnych, handlowych, politycznych i religijnych basenu śródziemnomorskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.214 sek.