• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czarne Stopy - Siksika

    Przeczytaj także...
    Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Mokasyny – rodzaj obuwia. Słowo mokasyn pochodzi od algonkińskiego słowa oznaczającego "but" lub "obuwie", a zapisywanego rozmaicie, np.: Mockasin lub Mawhcasum, Mocussinass, Mockussinchass. Może oznaczać
    Trzech wodzów Czarnych Stóp w 1900 roku
    Reservat Indian Blackfeet w Stanie Montana, latem 1997. Widok z pobocza szosy U.S. 2 w kierunku północnozachodnim przed miasteczkiem Browning (Góry Skaliste ze śniegiem po lewej na zachodzie). Typowa ogrodzona sucha wysoka preria, z typową porzuconą butelką po piwie.

    Czarne Stopy (Siksika, Blackfoot) – federacja trzech blisko spokrewnionych plemion Indian Ameryki Północnej zamieszkujących prowincję Alberta w Kanadzie i stan Montana w Stanach Zjednoczonych. W skład grupy wchodziły plemiona: Pikuni (Piegan), Kainah i Siksika, które w XIX w. obejmowały swoją opieką także sąsiednie mniejsze plemiona Atsina & Hidatsa Gros Ventre i Sarsi. Do dziś wielu z nich zamieszkuje rezerwaty po obu stronach granicy amerykańsko-kanadyjskiej i posługuje się językiem siksika z grupy języków algonkińskich.

    Pow-wow - termin pochodzący prawdopodobnie od algonkińskiego pauau - zebranie. W tradycji Indian północnoamerykańskich pow-wow to przede wszystkim zjazd plemienny lub międzyplemienny, połączony ze zbiorowymi śpiewami, tańcami, obdarowywaniem określonych, z jakiejś przyczyny wyróżnionych osób (give away) i innymi ceremoniami o charakterze świeckim.Gros Ventre, nazwa w języku francuskim (ang. Big Belly, pol.: "duży brzuch") przypisywana dwom, a czasami trzem grupom Indian wywodzących się z plemion Ameryki Północnej:

    Istniała też grupa Dakotów o nazwie Czarne Stopy (Siuksowie Czarne Stopy – ang. Blackfoot Sioux).

    Nazwa[]

    Tubylcza nazwa plemienia Siksika wzięła się ze zwyczaju barwienia mokasynów (a może także stóp) popiołem drzewnym i oznacza zarówno całe plemię, jak i jedną z trzech jego grup.

    Historia[]

    Byli jednym z pierwszych plemion zmuszonych do opuszczenia lasów i wyruszenia na prerie. Na początku XVIII wieku Czarne Stopy zamieszkiwały dolinę Saskatchewan, położoną ok. 600 km na wschód od Gór Skalistych. Żyli z myślistwa, polując na bizony. Latem mieszkali w dużych obozowiskach, urządzając wspólne łowy i uczestnicząc w obrzędach religijnych (Taniec Słońca). Zimą dzielili się na mniejsze grupy łowieckie. Przynależność do takiej grupy była dość płynna. Życie religijne skupiało się wokół „leków” (talizmanów) i obrzędów z nimi związanych. Woreczek z lekami był obiektem pożądania, bowiem od zawartych w nim „leków” zależało m.in. powodzenie w wojnie.

    Czarne Stopy (nazwa własna Sihasapa) – niewielki szczep w grupie plemiennej Sjuksów (nie mylić z grupą plemion Siksika, zwaną również Czarnymi Stopami), będący częścią plemienia Lakotów. Tubylcza nazwa plemienia nawiązuje do zwyczaju farbowania lub barwienia (poprzez wcieranie) mokasynów węglem. W przeszłości mówili dialektem teton (inaczej zachodnim) należącym do siuańskiej rodziny językowej.Preria - rozległe obszary porośnięte roślinnością trawiastą, w Ameryce Północnej. Preria jest podobna do występującego w Azji stepu.

    W pierwszej połowie XVIII wieku weszli w posiadanie koni i broni palnej; wtedy też dotarli do podnóża Gór Skalistych i Montany. Szczyt potęgi osiągnęli w pierwszej połowie XIX wieku. Byli aktywną regionalną potęgą militarną, spychającą słabsze plemiona na tereny mniej atrakcyjne. Zamieszkiwali ogromny obszar od rzeki Saskatchewan w Kanadzie na północy po dopływy rzeki Missouri w Montanie i od południka 105 po pogórze Gór Skalistych. Mieszkali w namiotach ze skór bizonich zwanych tipi. Do 1806 roku skutecznie bronili swych terenów przed białymi traperami (jakkolwiek nigdy nie walczyli z nimi bezpośrednio, tocząc walki głównie z sąsiednimi plemionami). Kiedy w drugiej połowie XIX w. biali wybili wielkie stada bizonów, wielu Indian Pikuni głodowało i wędrowne dotąd plemię zostało zmuszone do osiedlenia się w rezerwatach.

    Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.Missouri – rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ rzeki Missisipi. Wraz z rzeką Missisipi stanowią najdłuższy system rzeczny Ameryki Północnej o długości ok. 5970 km.

    Od końca XIX w. Czarne Stopy uprawiają rolę i hodują bydło. Ich rezerwaty znajdują się w stanach Alberta w Kanadzie (ok. 12 000 osób) i w Montanie (ok. 7500 osób, głównie z plemienia Pikuni). Spora liczba członków plemienia mieszka też w miastach USA i Kanady, skąd od święta powraca do rezerwatów na spotkania z rodziną i przyjaciółmi oraz plemienne ceremonie i festiwale pow-wow.

    Taniec słońca (ang.: Sun Dance) był charakterystyczną dla Indian Prerii uroczystością religijną, gromadzącą corocznie (zwykle w połowie lata) w jednym miejscu całe plemię. Około dwudziestu plemion prerii dokonywało tego obrzędu, a nie spotykano go tylko u Paunisów, Wichita i Omaha oraz u kilku południowych plemion Dakotów. Szczególnie dużą wagę do obrzędów Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie, Szejenowie i Arapahowie.Bizon amerykański, dawniej: bizon (Bison bison) – duży ssak łożyskowy z rodziny wołowatych, rzędu parzystokopytnych, największy obecnie ssak Ameryki Północnej.

    Liczebność[]

    Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 27 104 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Blackfoot, zaś 85 750 – wyłącznie lub między innymi Blackfoot. Kilkadziesiąt tysięcy Czarnych Stóp mieszka też w Kanadzie.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||><|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Bibliografia[]

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Mapa ziem czarnych stop



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Las (biocenoza leśna) - kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują.
    Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.
    Alberta – prowincja Kanady. Alberta graniczy z następującymi prowincjami: od zachodu z Kolumbią Brytyjską, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Północno-Zachodnimi na północy i ze stanem USA Montana od południa.
    Saskatchewan – prowincja Kanady leżąca w środkowej części kraju. Od wschodu graniczy z Manitobą, od zachodu z Albertą, od północy z Terytoriami Północno-Zachodnimi oraz na południu ze stanami USA Montana i Dakota Północna. Saskatchewan posiadając prostoliniowe granice ma kształt niemal idealnego trapezu. Największym miastem prowincji jest Saskatoon. Drugim co do wielkości i zarazem stolicą prowincji jest Regina. Do innych znaczniejszych miast należą Prince Albert, Moose Jaw, North Battleford, Yorkton i Swift Current. Zobacz też pełną listę jednostek samorządowych Saskatchewanu
    Tipi – rodzaj namiotu Indian Ameryki Północnej, głównie północnej części obszaru Wielkich Równin. Nazwa pochodzi z języka siou i oznacza "miejsce gdzie się żyje". Używane były do mieszkania przez koczownicze plemiona, utrzymujące się z polowania na bizony (m.in. Dakotowie).
    Język siksika (język Czarnych Stóp, nazwa własna: Siksiká, ang. Blackfoot) - język z rodziny algonkińskiej, używany przez ok. 5000 rdzennych mieszkańców (z plemienia Czarnych Stóp) stanu Montana w USA i prowincji Alberta w Kanadzie.
    Rezerwat Indian – autonomiczny obszar przeznaczony dla tubylczych ludów Ameryki (Indian), ustanowiony przez dane państwo (lub jego jednostkę administracyjną, np. stan, prowincję) – zazwyczaj w celu ochrony terytorium, tożsamości, integralności, odrębności i innych praw tubylczej grupy, będącej jego właścicielem lub użytkownikiem.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.