• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czaka

    Przeczytaj także...
    22 września jest 265. (w latach przestępnych 266.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 100 dni.Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.
    Zulus Czaka (ang. Shaka Zulu) – 10-odcinkowy serial telewizyjny z 1986 roku w reż. Williama C. Faure. Serial był emitowany w Polsce, po raz pierwszy przez TVP, w programie 2, w sobotnie wieczory, w dniach 18 kwietnia - 20 czerwca 1987.
    Jedyny znany szkic Czaki wykonany w 1824 r.

    Czaka (Zulus Czaka, zulu Shaka kaSenzangakhona, ok. 1787 - 22 września 1828) - wódz plemion zuluskich, który doprowadził do ich zjednoczenia.

    Czaka był nieślubnym synem Senzangakona (lub Senzangakoma), wodza plemienia Zulusów, i Nandi. Oboje pochodzili z plemienia Langeni. Związek jego rodziców był sprzeczny z zuluską tradycją i nie trwał zbyt długo. Ok. 1802 roku został przez swojego ojca wypędzony i musiał szukać schronienia u plemienia Langeni, razem z matką, która była jego księżniczką. Wkrótce zostali wygnani także stamtąd i Czaka przeniósł się do szczepu Mtetwa w wiosce Dietsheni, gdzie trafił pod skrzydła wodza Dingiswayo.

    Natal – dawna prowincja w Republice Południowej Afryki, mająca swoje korzenie w utworzonej przez Burów w 1839 Republice Natalu. Prezydentem republiki był Andries Pretorius. W 1842 Brytyjczycy podporządkowali sobie to terytorium, zaś w 1845 roku zostało ono przekształcone w posiadłość kolonialną Wielkiej Brytanii. W 1994 roku Natal połączono z bantustanem KwaZulu w prowincję KwaZulu-Natal.Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi. Ma 30,37 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

    To tu uczył się sztuki wojennej. Po śmierci ojca w 1816 r. Czaka powrócił do swojego rodzinnego plemienia - liczyło ono zaledwie ok. 1500 osób - i został jego wodzem. Sam będąc wojownikiem, zajął się formowaniem armii zuluskiej. Dzięki rygorystycznemu treningowi (m.in. nauczał swoich bojowników biegać boso po 50 mil dziennie, niesubordyncja była ciężko karana), dobremu wyposażeniu i wysokiemu stopniowi organizacji (podział armii na pułki, dowodzone przez oficerów nazywanych indunami), stała się ona najsprawniejszą w całej południowej Afryce.

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Szczep – grupa etniczna osób nie wywodzących swego pochodzenia od wspólnego przodka, co różni szczep od plemienia (obydwa terminy są często synonimizowane). Szczep może liczyć od kilkuset do kilku tysięcy osób. W zoosocjologii szczep określany jest też jako rodzina klanowa.

    Czaka wykorzystał tę potęgę, by podbić pozostałe plemiona zuluskie i siłą przyłączyć je do swojego. Taktyka, opracowana przez króla Czakę (tzw. "Rogi Byka"), jak również podstawowa broń, którą on sam opracował i którą posługiwali się jego wojownicy (włócznia assegai o ostrzu długości mniej więcej ludzkiego przedramienia) zapewniała mu zwycięstwo praktycznie w każdej bitwie z pozbawionymi podobnego uzbrojenia, jak również niewyszkolonymi przeciwnikami.

    Kraj Przylądkowy (Prowincja Przylądkowa, af. Kaapprovinsie, ang. Cape Province, właściwie Prowincja Przylądka Dobrej Nadziei, Provinsie Kaap die Goeie Hoop Cape of Good Hope Province) − dawna prowincja w Republice Południowej Afryki (wcześniej też prowincja Związku Południowej Afryki), obejmująca południowe wybrzeża Afryki. W momencie utworzenia (w 1910) zajmowała powierzchnię 569 020 km² i była zamieszkana przez 2 564 965 osób. W 1994, kiedy nastąpił jej podział, powierzchnia wynosiła 721 tys. km², a zamieszkiwało ją 6 721 tys. mieszkańców, głównie ludy Bantu. Stolicą prowincji był Kapsztad.Zulusi – lud negroidalny obejmujący większość grup ludności Nguni. Zulusi mówią językiem zulu, z rodziny bantu, zbliżonym do języka xhosa. Zamieszkują Afrykę Południową, zajmują się pasterstwem.

    Po śmierci Dingiswayo (1817) Czaka zajął jego państwo (plemię) i zaczął stosować politykę spalonej ziemi (Mfecane) wobec plemion zamieszkujących płaskowyż Natal. Liczba Zulusów wzrosła do ćwierć miliona, armia liczyła 40 tysięcy żołnierzy, a terytorium jego państwa rozciągało się od Prowincji Przylądkowej po Tanzanię.

    Tanzania, Zjednoczona Republika Tanzanii (suahili Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) – państwo we wschodniej Afryce powstałe z połączenia dawnych kolonii brytyjskich: (do I wojny światowej niemieckiej) Tanganiki oraz brytyjskiego Zanzibaru, co symbolizowała nazwa utworzona z pierwszych sylab nazw obu krajów – TAN+ZAN. W skład Tanzanii jako republiki federacyjnej weszła również wyspa Pemba położona blisko Zanzibaru.KwaDukuza (1873-2006 jako Stanger) – miasto w prowincji KwaZulu-Natal Republiki Południowej Afryki, zamieszkane przez ok. 71 000 ludzi.

    Dobra passa króla Czaki skończyła się po śmierci Nandi, Ukochanej Matki (1827). Zarządzeniem króla "żadne ziarno nie może zostać posadzone przez rok pod karą śmierci, żadne mleko nie może być zebrane przez rok pod karą śmierci, żaden mężczyzna nie może spać z kobietą przez rok pod karą śmierci".

    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Oszalały król zaczął poza tym wymierzać na oślep wyroki śmierci, również wśród najbliższych osób ze swojego otoczenia. Taki wyrok dosięgnął również jednego z najbliższych przyjaciół Czaki, indunę o imieniu Mzilikazi. Ten jednak dysponował liczbą ponad 5000 wojowników (na których też wydano wyroki śmierci), więc się zbuntował. Oddziały, które Czaka wysłał przeciwko niemu, zostały rozgromione, a ich resztki - wcielone do armii Mzilikaziego, który poszedł na północ i stworzył tam nowe plemię o nazwie Matabele.

    Płaskowyż (plateau) - obszar wysoko położony o płaskiej lub lekko falistej powierzchni i o stromych stokach, będący fragmentem wydźwigniętej powierzchni zrównania lub równiny wulkanicznej.

    Czaka Zulus został zamordowany 22 września 1828 roku przez swoich przyrodnich braci, Mhlangane i Dingane. Dingane zajął miejsce Czaki i został królem. Czaka został pochowany przez braci w nieoznakowanym grobie niedaleko wsi Stanger w Natalu.

    Wpływy kulturowe[]

  • W 1986 powstał południowoafrykański miniserial Zulus Czaka.
  • Bibliografia[]

  • Nigel Cawthorne: 100 tyranów, despotów i dyktatorów. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 83-7391-956-2.
  • John Keegan: A History of Warfare. New York: Alfred A. Knopf, 1993. ISBN 0-394-58801-0.



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama