• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cyryl Aleksandryjski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Mimesis (stgr. μιμήσις - imitacja, podobieństwo) – zasada twórczego naśladownictwa natury bądź dzieł mistrzów, którym udało się tę naturę odtworzyć. Zasada ta powstała w antyku, po raz pierwszy opisał ją Platon w swoich dialogach Ion i Państwo, Arystoteles natomiast poświęcił jej dzieło Poetyka. Później przejął ją renesans, gdzie wzorem do naśladowania stała się sztuka klasyczna. Postępowali oni według formuły Horacego, który uważał, że poeta jest jak pszczoła zbierająca nektar z różnych kwiatów i przetwarzająca go na własny, niepowtarzalny miód.List do Rzymian [Rz lub Rzym] – jeden z listów Nowego Testamentu autorstwa apostoł Pawła. List został napisany najprawdopodobniej pod koniec trzeciej podróży misyjnej apostoła Pawła w Koryncie w latach 57/58 n.e. Adresatem listu była rzymska gmina chrześcijańska.

    Cyryl z Aleksandrii (kopt. Ⲡⲁⲡⲁ Ⲕⲩⲣⲓⲗⲗⲟⲩ ⲁ̅; stgr. Κύριλλος Ἀλεξανδρείας; łac. Cyrillus Alexandrinus), także Cyryl Aleksandryjski, w Kościele koptyjskim papież(ang.) Cyryl I (ur. ok. 378 w Theodosios, zm. 27 czerwca 444 w Aleksandrii) – egipski filozof, teolog, biblista i astronom; biskup Aleksandrii. Święty Kościoła katolickiego, Kościoła prawosławnego oraz Kościołów przedchalcedońskich, luterańskich i anglikańskich.

    Absolut (łac. absolutus – bezwarunkowy, niezwiązany) – osobowy lub bezosobowy pierwotny byt, doskonały, najwyższy, pełny, całkowicie niezależny, nieuwarunkowany i niczym nieograniczony.Sobór efeski – trzeci sobór powszechny, zwołany w Efezie przez cesarza Teodozjusza II w 431, w celu zakończenia sporu wywołanego przez Nestoriusza dotyczącego rozumienia osoby Jezusa i tytułu Marii z Nazaretu, Theotokos (Bogarodzica).

    Cyryl uważany jest za jednego z najwybitniejszych teologów i egzegetów w dziejach chrześcijaństwa. Jego prace cechuje precyzyjna terminologia, logiczna argumentacja i umiejętność szerokiego omówienia historii problemu. Wśród dzieł Cyryla dominują prace biblistyczne, głownie komentarze do Pisma Świętego. Zachowały się też jego traktaty teologiczne i filozoficzne, homilie oraz listy.

    Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.Lektor – chrześcijanin powołany do funkcji czytania Słowa Bożego w zgromadzeniu liturgicznym. W Kościele Katolickim odczytuje lekcje z Pisma Świętego (nie zaś Ewangelię); może w braku diakona czy też kantora zapowiadać wezwania modlitwy powszechnej, a także wykonać psalm responsoryjny. W czasie procesji na wejście, gdy nie ma diakona, może także wnieść Księgę Ewangelii (Ewangeliarz).

    Spis treści

  • 1 Badania naukowe nad Cyrylem
  • 1.1 Starożytność i średniowiecze
  • 1.2 Nowożytność
  • 2 Życiorys
  • 2.1 Dzieciństwo i młodość
  • 2.2 Nominacja na biskupa i walki w Aleksandrii
  • 2.3 Przejęcie władzy nad Aleksandrią i Egiptem
  • 2.3.1 Uporządkowanie spraw kościelnych i wygnanie Żydów
  • 2.3.2 Przemoc na ulicach Aleksandrii i kompromis z cesarzem
  • 2.4 Rządy nad Egiptem
  • 2.5 Konflikt epistolarny
  • 2.6 Spory chrystologiczne
  • 3 Kult
  • 4 Poglądy
  • 4.1 Antropologia
  • 4.2 Ontologia
  • 4.3 Epistemologia
  • 4.4 Trynitaryzm
  • 4.5 Chrystologia
  • 4.5.1 Logos
  • 4.5.2 Wcielenie
  • 4.5.3 Jedna natura Chrystusa
  • 4.5.4 Paradoks śmierci na krzyżu
  • 4.6 Mariologia
  • 4.7 Egzegeza
  • 5 Dzieła
  • 5.1 Pisma egzegetyczne Starego Testamentu
  • 5.2 Pisma egzegetyczne Nowego Testamentu
  • 5.3 Pisma dogmatyczno-polemiczne
  • 5.4 Wielkie dzieło polemiczne przeciw Julianowi
  • 5.5 Listy
  • 5.6 Homilie
  • 6 Przekłady w języku polskim
  • 7 Zobacz też
  • 8 Przypisy
  • 9 Bibliografia
  • 10 Linki zewnętrzne
  • Badania naukowe nad Cyrylem[ | edytuj kod]

    Starożytność i średniowiecze[ | edytuj kod]

    Krater Cyrillus(ang.) na Księżycu. Jego nazwa upamiętnia dorobek astronomiczny biskupa Aleksandrii

    Fakty z życia Cyryla znane są z jego własnych prac, listów wymienianych między biskupami oraz dokumentów kościelnych i państwowych z V wieku. Zachowały się akta synodów kościelnych i akta soboru efeskiego, w których uczestniczył. O Cyrylu pisali współcześni mu historycy Sokrates Scholastyk i Sozomen. Najobszerniejszą biografię Cyryla napisał, pod koniec VII wieku, koptyjski historyk Jan z Nikiu. Jan wykorzystał starożytne źródła egipskie, współcześnie zaginione. Cenne informacje zawiera arabska historia biskupstwa Aleksandrii, zredagowana w X wieku przez Sawrirusa ibn al-Mukaffa. Natomiast łacińskie i greckie prace hagiograficzne przekazały głównie legendy i we współczesnej nauce uważane są za mało wiarygodne.

    Apolinary z Laodycei (ur. ok. 310 w Laodycei, zm. 390 w Konstantynopolu) – teolog chrześcijański, autor doktryny zwanej apolinaryzmem.Górny Egipt (egip. Ta Shemau) – kraina starożytnego Egiptu nazwana tak dla odróżnienia od leżącej na północ od niej krainy Dolnego Egiptu. Za panowania faraonów zwana była "ziemią jęczmienia".

    Cyryl był postacią charyzmatyczną, ale bardzo skomplikowaną. Za życia stał się przedmiotem rozbieżnych ocen. Przeciwnicy oskarżali go o stosowanie przemocy, intrygi, przekupstwa, manipulowanie ludźmi i informacjami. Krytykowano go za daleki od normy sposób, w jaki posługiwał się językiem greckim. Zwolennicy podziwiali go za autentyczną wiarę, wiedzę filozoficzną i teologiczną a zwłaszcza poglądy, które odzwierciedlały niepokoje i potrzeby religijne chrześcijan. Dla Koptów był przywódcą i bohaterem narodowym, który przywrócił suwerenność kraju po wiekach okupacji rzymskiej. We współczesnej historiografii arabskiej uważa się Cyryla za jednego z prekursorów idei nowożytnego, niepodległego Egiptu.

    Źródła historyczne – wszystko skąd możemy czerpać wiedzę o przeszłości (według Jerzego Topolskiego), inaczej rzecz biorąc - są to wszelkie zachowane ślady działalności człowieka.Wydawnictwo WAM, znane jako: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy (WAM) (1872-1918, 1935-1994), Wydawnictwo Księży Jezuitów (1918-1935), Wydawnictwo WAM (od 1994) – najstarsze polskie wydawnictwo katolickie, założone w 1872 przez ks. Stanisława Stojałowskiego SJ w Krakowie.

    Po śmierci Cyryla jego doktryna religijna stała się bezwzględnym wzorcem ortodoksji chrześcijańskiej, ale była odmiennie interpretowana przez przedstawicieli różnych nurtów teologicznych. Na soborze chalcedońskim tezy sprzeczne z nauką biskupa Aleksandrii uzasadniano wyrwanymi z kontekstu cytatami z jego prac. Ponieważ przeciwnicy Chalcedonu powoływali się na autorytet Cyryla, na II soborze konstantynopolitańskim dokonano reinterpretacji jego dzieł. Na polecenie cesarza Justyniana przyjęto wyjaśnienie, zgodnie z którym niektóre terminy w pracach Cyryla mają inne znaczenie, niż dosłowne. Obok dominującej w historii myśli chrześcijańskiej tzw. teologii konstantynopolitańskiej, występował i występuje współcześnie silny nurt dosłownego rozumienia dzieł Cyryla, zwany niekiedy cyrylijskim fundamentalizmem. W nowożytnej teologii chrześcijańskiej różnych wyznań funkcjonuje także tendencja do całkowitego odrzucenia doktryny Cyryla i wywodzącej się z niej tradycji naukowej.

    Teodor z Mopsuestii (t. Teodor z Antiochii, 350-428) – biskup Mopsuestii, wczesnochrześcijański teolog, przedstawiciel antiocheńskiej szkoły teologicznej.Kult świętych – w katolicyzmie i prawosławiu szczególny szacunek do osób uważanych za zbawione, oraz do świętych aniołów, którzy stawiani są za wzór dla wszystkich żyjących. Do świętych można zwracać się z prośbą o wstawiennictwo do Boga.

    W średniowieczu Cyryla nazywano Pieczęcią Ojców. Uważano, że jego nauka była zwieńczeniem filozofii i teologii okresu patrystycznego. W V wieku przetłumaczono na łacinę najważniejsze dzieła biskupa Aleksandrii i opublikowano w Rzymie jako Florilegium Cyrillianum. Na początku VI wieku kilka prac przełożył Dionizy Mniejszy. Jednak od VII wieku bezpośrednia znajomość dzieł Cyryla na Zachodzie zanikła. Cytowano je z opracowań autorów łacińskich V i VI wieku. Wpływ myśli Cyryla na Zachodzie został w praktyce ograniczony do dogmatyki. Jego imię wymieniano w pracach historycznych poświęconych sporom chrystologicznym późnej starożytności. Wyjątkiem był Tomasz z Akwinu, który pod koniec życia przeczytał niektóre z dzieł Cyryla. Wpływ doktryny biskupa Aleksandrii na późną filozofię i teologię Akwinaty jest we współczesnej nauce uważany za znaczący. Wielu badaczy uznaje dojrzałą chrystologię Tomasza za cyrylijską. Natomiast średniowieczne teologie wschodnie (prawosławna, syryjska czy koptyjska) nadal opierały się bezpośrednio na doktrynie biskupa Aleksandrii. Teksty Cyryla weszły na przykład w skład Nomokanonu.

    Postmodernizm (inaczej: ponowoczesność, pomo, po-mo) – prąd myślowy odwołujący się do poczucia końca historii i wielkich narracji.Patriarcha Antiochii – tradycyjny tytuł przysługujący biskupowi Antiochii, jeden z patriarchów w Kościołach Wschodnich. Z czasem doszło do podziałów i powstaniu kilku odrębnych stolic patriarszych.

    Nowożytność[ | edytuj kod]

    Pierwsze wydanie dzieł Cyryla, zawierające oryginał grecki z przekładem łacińskim. Tom 1, opublikowany w Paryżu przez Jeana Auberta(fr.) w 1638 roku

    Na sobór florencki, w latach 1438–1439, delegacja grecka sporządziła specjalne tłumaczenie prac Cyryla, które wykorzystywano podczas dyskusji teologicznych. Za głównego inicjatora tego przekładu uważa się Bessariona, a autora większości tekstu Jerzego z Trapezuntu. Pierwsze dzieło Cyryla wydane drukiem to Komentarz do Jana, opublikowany w Paryżu z tłumaczenia florenckiego, w roku 1508. W okresie odrodzenia zainteresowaniem cieszył się traktat Przeciw Julianowi, który uznawano za użyteczne zestawienie starożytnej wiedzy filozoficznej. W roku 1528 szwajcarski reformator Jan Oekolampad opublikował w Bazylei własne tłumaczenie tego dzieła.

    Jan Oekolampad (niem. Johannes Oekolampad także Oekolampadius lub Ökolampad) – szwajcarski teolog, humanista i reformator religijny z Bazylei; ur. w 1482 w Weinsberg; zmarł 24 listopada 1531 w Bazylei.Dydym Aleksandryjski, Didymus zwany Ślepym (ur. ok. 313 w Aleksandrii, zm. tamże w 398) – wczesnochrześcijański pisarz kościelny i teolog. W dzieciństwie utracił wzrok, ale poprzez słuchanie nauk, kazań i czytań zdobył taką wiedzę, że napisał szereg prac egzegetycznych i teologicznych, w których wzorował się na poglądach Orygenesa. Przez kilka lat był rektorem Szkoły Katechetycznej w Aleksandrii.

    Przekład florencki oraz zachowane tłumaczenia starożytne były podstawą pierwszego, sześciotomowego wydania dzieł Cyryla, które w 1638 roku opublikował w Paryżu Jean Aubert(fr.). Była to edycja dwujęzyczna, oryginał grecki został w niej zestawiony z tłumaczeniem łacińskim. W roku 1864 wydanie Auberta przedrukował, z kilkoma dodatkami, Jacques Paul Migne w serii Patrologia Graeca, w tomach 68-77. Edycje Auberta i Migne’a pozostają jedynymi zbiorowymi wydaniami prac Cyryla.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Jerzy z Trapezuntu także Jerzy z Trebizondy (ur. 1395 w Kandii, zm. 1484 w Rzymie) – filozof, teolog, filolog i humanista bizantyński.

    W okresie oświecenia dokonano stopniowej rewizji postaci i nauczania Cyryla. W roku 1720 John Toland obciążył biskupa Aleksandrii odpowiedzialnością za śmierć neoplatońskiej filozof Hypatii. Tezę Tolanda podchwycił Wolter. W swoich pismach przedstawiał biskupa Aleksandrii jako krwawego fanatyka religijnego. W Dictionaire Philosophique z 1764 roku Wolter stwierdził, że Cyryl podburzył chrześcijańską ludność miasta przeciwko Hypatii. Rozwijając twierdzenia Woltera, angielski historyk Edward Gibbon w monografii The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, wydawanej w latach 1776–1789, uznał biskupa Aleksandrii za osobę, która swoją działalnością doprowadziła do upadku kultury antycznej. Gibbon przedstawił Cyryla jako bezwzględnego i brutalnego polityka, religijnego fanatyka i antysemitę.

    Narracja (łac. narratio, stgr. πρόθεσις ) – druga część wypowiedzi retorycznej, której zadaniem jest przedstawienie faktów lub pojęć dotyczących omawianej sprawy w taki sposób, aby odbiorca podzielił z mówcą lub pisarzem ich odpowiednią interpretację. Cyceron określał ją jako wyjaśnienie, będące podstawą wiarygodności argumentacji w danej sprawie.Międzynarodowa Unia Astronomiczna (ang. International Astronomical Union; fr. Union Astronomique Internationale – IAU/UAI/MUA) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca 10871 zawodowych astronomów (wymagane jest posiadanie co najmniej doktoratu) rekomendowanych przez odpowiednie Komitety Narodowe. Koordynuje działalność badawczą w dziedzinie astronomii na świecie, organizuje kongresy generalne co trzy lata (ostatni, XXVII, odbył się w sierpniu 2012 w Pekinie), sympozja i inne konferencje specjalistyczne, prowadzi działalność wydawniczą i informacyjną (np. telegramy o nowych odkryciach). Zorganizowana jest w 37 komisji specjalistycznych grupujących się w 12 zespołach. Obecnym prezydentem MUA jest Robert Williams, a sekretarzem generalnym Ian F. Corbett.

    Tezy Woltera i Gibbona przyjęły się w historiografii oraz kulturze masowej XIX i XX wieku. Oskarżenia pod adresem Cyryla powtarzano nie tylko w pracach historycznych, słownikach i encyklopediach, ale także w opracowaniach na temat wkładu kobiet w dzieje nauki. Zdaniem polskiej historyk Marii Dzielskiej: Zarzuty stawiane Cyrylowi dotyczą ponadto głębszego aspektu sprawy niż tylko udziału w zewnętrznych manifestacjach wrogości i kłamstwa. Dotykają sfery jego psychologii i moralności. Cyryl uczynił coś, co można by określić naruszeniem zasad chrześcijańskiego porządku moralnego, któremu miał służyć. Stało się tak dlatego, że nie umiał pogodzić się z przegraną. Chciał być liderem społeczności aleksandryjskiej, a tymczasem to miejsce w kręgach elity zajmowała Hypatia. Niektórzy autorzy oskarżali Cyryla nawet, że był prekursorem ideologii holocaustu. Postać biskupa Aleksandrii pojawiała się, jako czarny charakter, na kartach literatury pięknej oraz w filmach. W literaturze polskiej Cyryl został przedstawiony w ten sposób w utworze Z przeszłości Marii Konopnickiej z roku 1881.

    Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.Kerygmat (z gr. κήρυγμα, ogłoszenie, proklamacja; κῆρυξ /keryks/ herold; κηρύσσω głoszę, krzyczę) – głoszenie podstawowych prawd Ewangelii, nauczanie apostolskie. Do dziś dnia jest ono wspólne dla wszystkich wyznań i nurtów chrześcijaństwa.

    Nawrót do Cyryla w teologii katolickiej i anglikańskiej nastąpił w drugiej połowie XIX wieku, zwłaszcza za sprawą tzw. ruchu oksfordzkiego. W roku 1882 Cyryla ogłoszono doktorem Kościoła katolickiego. Ukształtowała się wówczas opinia, którą w 1897 roku skrótowo wyraził w swojej La littérature grecque francuski historyk Pierre Batiffol(ang.): Zostawmy tytuł Faraona, który dobrze opisuje potęgę skupioną w ręku biskupa Aleksandrii oraz jego władczy i gwałtowny charakter. Nie może to przesłaniać wielkości Cyryla oraz jego geniuszu. W historii dogmatyki rola Cyryla może być porównywana jedynie z rolą Atanazego. W historii teologii tylko święty Augustyn jest postacią o podobnym znaczeniu. Zbliżone opinie dominują wśród uczonych XXI wieku. Zdaniem Josepha Ratzingera: Pisma Cyryla, bardzo liczne i szeroko rozpowszechnione również w przekładach na łacinę i języki orientalne już za jego życia – co świadczy o powodzeniu, jakim się cieszyły – odegrały w dziejach chrześcijaństwa pierwszorzędną rolę. Ważne są jego komentarze do licznych ksiąg starotestamentalnych i Nowego Testamentu, w tym do całego Pięcioksięgu, Izajasza, Psalmów oraz Ewangelii Jana i Łukasza. Istotne znaczenie mają również jego liczne dzieła doktrynalne.

    Unia hipostatyczna (unia osobowa) – jeden z podstawowych terminów chrystologicznych określający związek boskiej i ludzkiej natury Jezusa Chrystusa po Wcieleniu.Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa – specjalistyczny słownik będący oryginalnym pomysłem polskich badaczy antyku chrześcijańskiego. Zawiera on biogramy Ojców Kościoła i ich dzieł oraz szereg haseł tematycznych dotyczących antyku chrześcijańskiego. Jego zakres tematyczny obejmuje okres od czasów apostolskich do Soboru nicejskiego II (787). Uzupełnieniem słownika jest Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa Wschodu: literatury - arabska, armeńska, etiopska, gruzińska, koptyjska, syryjska autorstwa Marka Starowieyskiego (Warszawa: "Pax" 1999).

    W 1935 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna upamiętniła dorobek astronomiczny biskupa Aleksandrii nadając imię Cyrillus(ang.) jednemu z kraterów na widocznej stronie Księżyca.

    Uniwersytet w Oksfordzie pozostaje w XXI wieku głównym ośrodkiem badań nad biskupem Aleksandrii. Pod koniec XX wieku na uczelniach europejskich i amerykańskich zintensyfikowano prace naukowe. Odkryto manuskrypty greckie, koptyjskie, syryjskie i ormiańskie, zawierające relacje o dotąd nieznanych faktach. Przeanalizowano społeczne i polityczne uwarunkowania, w jakich działał Cyryl. Zwrócono uwagę na dysonans między późnorzymską kulturą klas wyższych a ówczesną rzeczywistością polityczną, a także między kościelną kulturą literacką tamtych czasów i brutalnymi realiami. Podjęto prace nad niewydanymi dziełami biskupa Aleksandrii. Napisano szereg monografii analizujących jego poglądy. Szczegółowej analizie poddano język Cyryla. Badany jest także wpływ dziedzictwa naukowego Cyryla, zwłaszcza egzegezy, na XX-wieczne postmodernizm i strukturalizm, szczególnie na prace Ferdinanda de Saussure’a. Z badań naukowych początku XXI wieku wyłania się obraz człowieka o silnej woli, wytrawnego polityka, znakomitego retora, wnikliwego i oryginalnego filozofa, teologa oraz biblisty. Wśród badaczy panuje zgoda, że Cyryl był jednym z najwybitniejszych teologów i egzegetów w dziejach chrześcijaństwa.

    Maria Celina Dzielska, z domu Dąbrowska, 1o voto Józefowicz (ur. 18 września 1942 w Krakowie) – prof. dr hab., polska uczona, historyk i filolog klasyczny, tłumacz tekstów źródłowych, zajmuje się historią późno-antycznego Rzymu i wczesnego Bizancjum. Po maturze (1960) podjęła studia historyczne w Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończyła w 1965. Studia filologii klasycznej odbywała w UJ i w latach 1965-1968 w Uniwersytecie Łódzkim. Tytuł magistra filologii klasycznej otrzymała 20 lutego 1968 roku na podstawie pracy zatytułowanej „Tyrania Nabisa na tle ruchów rewolucyjnych w Sparcie w III i II wieku”, napisanej pod kierunkiem doc. dra hab. Beniamina Nadela (druk w 1970 na łamach „Zeszytów Naukowych UJ. Prace Historyczne” 30, 1970, s. 37-47, pod nazwiskiem Maria Józefowicz). Karierę akademicką zaczynała na Uniwersytecie Łódzkim, będąc asystentką stażystką w Katedrze Filologii Klasycznej Uniwersytetu Łódzkiego, potem asystentką w Katedrze Historii Powszechnej Starożytnej i Średniowiecznej UŁ. Kolejne stopnie kariery akademickiej zdobywała na macierzystej uczelni krakowskiej: doktorat (1972), habilitacja (1984), profesura nadzwyczajna (1992).Rozum – zdolność do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia i wyciągania wniosków z przetworzonych danych. Używanie zdobytych doświadczeń do radzenia sobie w sytuacjach życiowych.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Dzieciństwo i młodość[ | edytuj kod]

    Biskup Teofil z Aleksandrii, wuj Cyryla, na dachu Serapeum(ang.). Aleksandryjska kronika świata(ang.), fragment papirusu z V lub VI wieku

    Nieznana z imienia matka Cyryla pochodziła z Memfis. Urodziła się w rodzinie koptyjskiej wyznającej chrześcijaństwo. Memfis było w drugiej połowie IV wieku silnym ośrodkiem politeizmu, w którym chrześcijanie stanowili mniejszość. Matka Cyryla i jej brat Teofil zostali osieroceni w dzieciństwie i uciekli z rodzinnego miasta podczas antychrześcijańskich zamieszek za panowania Juliana Apostaty. Matka Cyryla znalazła schronienie w jednym z klasztorów Aleksandrii. Tam zaaranżowano jej małżeństwo i wysłano do odległego o 120 kilometrów Theodosios. Teofil zwrócił na siebie uwagę biskupa Aleksandrii Atanazego. Atanazy wziął Teofila do swojego domu, wysłał do szkoły a później na studia.

    Pulcheria, Aelia Pulcheria (ur. 19 stycznia 399 w Konstantynopolu, zm. w czerwcu lub lipcu 453 tamże) – święta Kościoła katolickiego i prawosławnego, córka cesarza bizantyjskiego Arkadiusza i cesarzowej Aelii Eudoksji, przeciwniczka monofizytyzmu i nestorianizmu, wielka dobrodziejka Kościoła i ubogich.Ewa Maria Wipszycka-Bravo (ur. 27 listopada 1933 w Warszawie) – historyk starożytności, profesor emeritus Uniwersytetu Warszawskiego.

    Cyryl urodził się w Theodosios w Dolnym Egipcie. Była to rodzinna miejscowość jego ojca, którego imienia nie przekazało żadne źródło. Dokładna data urodzin Cyryla nie jest znana. Współcześni badacze uważają, że wydarzyło się to około roku 378. Cyryl nie miał rodzeństwa.

    20 czerwca 385 roku brat matki Cyryla, Teofil, został wyświęcony na biskupa Aleksandrii. Cyryl miał wówczas około siedmiu lat i osiągnął wiek, w którym dzieci posyłano do szkoły. Wuj sprowadził Cyryla do Aleksandrii, podjął się opieki nad nim i nadzorował jego edukację w ramach sztuk wyzwolonych. Do roku 392 Cyryl uczęszczał na kurs gramatyki języka greckiego. Autorami jego lektur byli Homer, Eurypides i Menander. Poeci ci wpłynęli na styl prozy Cyryla, w której występują poetyckie środki stylistyczne, zwłaszcza rozbudowane metafory. Cyryl nie pisał poezji, ale jego teksty zaadoptowano na potrzeby hymnografii V i VI wieku. W latach 393–397 Cyryl uczył się retoryki i dialektyki. Retorykę opanował na podstawie dzieł Demostenesa, natomiast dialektykę według podręcznika Isagoge(ang.) Porfiriusza. Przypuszcza się, że być może słuchał wówczas wykładów najwybitniejszego w tym okresie uczonego aleksandryjskiego, Dydyma.

    Bóg Ojciec, Pan Bóg (łac. Deus Pater) – jedna z Trzech Osób Boskich czczonych przez większość wyznań chrześcijańskich.Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.

    W ramach kursu sztuk wyzwolonych Cyryl uczył się również nauk matematycznych. Znajomość arytmetyki i astronomii wykazał układając tablice paschalne na lata 403–512. Tablice te przesłał kilkanaście lat później cesarzowi Teodozjuszowi. Zachował się ormiański przekład listu do cesarza, który Cyryl załączył do tablic. Obserwacje i obliczenia Cyryla były podstawą, którą wykorzystał w roku 525 Dionizy Mniejszy do ułożenia obowiązującego współcześnie kalendarza.

    Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł. /retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen kanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.Maria Stanisława Konopnicka z domu Wasiłowska, ps. Jan Sawa, Marko, Jan Waręż (ur. 23 maja 1842 w Suwałkach, zm. 8 października 1910 we Lwowie) – polska poetka i nowelistka okresu realizmu, krytyk literacki, publicystka i tłumaczka.

    W roku 398 Cyryl rozpoczął studia filozoficzne i teologiczne, które ukończył mając około 25 lat, w roku 403. Podstawy filozofii poznał dzięki Historii filozofii Porfiriusza. Jego wykształcenie filozoficzne oparte zostało o dzieła Arystotelesa, zwłaszcza Organon. Do końca życia Cyryl posługiwał się arystotelesowską terminologią naukową. Wiedzę teologiczną opanował na podstawie prac Dydyma, Atanazego, Grzegorza z Nazjanzu i Bazylego z Cezarei. Do trynitarnej, tak zwanej neonicejskiej teologii Grzegorza i Bazylego, Cyryl w swojej twórczości podchodził krytycznie. Sam uważał się za kontynuatora szkoły staronicejskiej, przede wszystkim myśli teologicznej Atanazego.

    Czas – skalarna (w klasycznym ujęciu) wielkość fizyczna określająca kolejność zdarzeń oraz odstępy między zdarzeniami zachodzącymi w tym samym miejscu. Pojęcie to było również przedmiotem rozważań filozoficznych.Rodowody Cywilizacji, tzw. „seria ceramowska” – seria wydawnicza Państwowego Instytutu Wydawniczego ukazująca się nieprzerwanie od 1958 roku, w ramach której publikowane są prace o tematyce historycznej, archeologicznej oraz z dziejów kultury, często o charakterze syntez. Seria powszechnie nazywana jest „ceramowską” od pierwszego wydanego w niej tytułu – popularyzującej archeologię książki C.W. Cerama pt. Bogowie, groby i uczeni.

    We współczesnej nauce dyskutuje się stopień znajomości języka łacińskiego przez Cyryla. Przesyłane przez niego na Zachód dokumenty i opracowania sporządzone zostały po łacinie. Wiele dzieł Cyryla świadczy o jego dobrej znajomość literatury zachodniej. W Komentarzu do Izajasza szczegółowo przeanalizował Komentarz Hieronima ze Strydonu. Najczęściej przyjmuje się, że Cyryl znał łacinę słabo, ale zatrudnił grupę kompetentnych tłumaczy. Sporządzone na potrzeby biskupa Aleksandrii greckie tłumaczenia dzieł łacińskich, jak również łacińskie teksty przesyłane przez Cyryla na Zachód, nie zachowały się.

    Pius XII (łac. Pius XII, właśc. Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; ur. 2 marca 1876 w Rzymie, zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – papież i 2. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Po zakończeniu nauki Cyryl został wyświęcony na lektora i rozpoczął pracę jako duchowny Kościoła aleksandryjskiego. Według średniowiecznej hagiografii miał przez pięć lat być mnichem w Nitrii(ang.), ale we współczesnej nauce uważa się to za legendę. W roku 403 udał się ze swoim wujem, jako jego sekretarz, do Konstantynopola. W roli obserwatora uczestniczył tam w synodzie pod dębem(ang.), na którym Teofil doprowadził do złożenia z urzędu Jana Chryzostoma, biskupa stolicy Cesarstwa.

    Chrystologia – jeden z działów teologii zajmujący się refleksją nad Osobą Jezusa Chrystusa w świetle wiary chrześcijańskiej.Fanatyzm (łac. fanaticus - zagorzały, szalony) – postawa oraz zjawisko społeczne polegające na ślepej i bezkrytycznej wierze w słuszność jakichś poglądów politycznych, religijnych lub społecznych. Przejawem fanatyzmu jest skrajna nietolerancja wobec przedstawicieli odmiennych poglądów.

    Nominacja na biskupa i walki w Aleksandrii[ | edytuj kod]

    Większość mieszkańców Aleksandrii stanowiła ludność koptyjskojęzyczna, wyznająca chrześcijaństwo. Koptowie nie mieli swoich przedstawicieli we władzach i tworzyli najuboższą warstwę społeczną. Obok Koptów miasto zamieszkiwały dwie duże mniejszości. Pierwszą była ludność greckojęzyczna, elita Aleksandrii, w której rękach spoczywała władza polityczna. Wśród Greków było wielu politeistów i tak zwanych nominalnych chrześcijan. Drugą mniejszość stanowiła ludność żydowska, wyznająca judaizm. Firmy żydowskie odgrywały ważną rolę w gospodarce miasta, kontrolowały dużą część handlu odbywającego się przez port w Aleksandrii(ang.).

    Historiografia (z gr. Historia + grapho – pisać) – dział piśmiennictwa obejmujący gatunki historyczne. Historiografia to inaczej określenie całokształtu pracy historyka razem z jej rezultatem, czyli produkcją dziejopisarską.Ks. prof dr hab. Marek Starowieyski (ur. 25 stycznia 1937 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, prałat. Autor wielu publikacji z zakresu chrześcijaństwa antycznego, patrologii. Brat Franciszka Starowieyskiego.

    Koptowie uważali za swoich naturalnych przywódców biskupów Aleksandrii. Wuj Cyryla, Teofil, starał się uzyskać dla Egiptu szeroką autonomię. Nazywano go Faraonem, oskarżano o dążenia niepodległościowe oraz zamiar założenia nowej dynastii egipskiej. Teofil umocnił struktury alternatywnego, koptyjskiego państwa. Egipscy chrześcijanie płacili kontrybucję, którą przekazywano biskupowi Aleksandrii. Żegluga na Nilu obłożona została nielegalnym podatkiem na Kościół. Na obszarach, gdzie nie stacjonowało wojsko, władza przeszła faktycznie w ręce koptyjskich biskupów. Teofil kupował wielkie posiadłości ziemskie, budował w całym kraju umocnione kościoły. Siedziba biskupa Aleksandrii, Caesareum(ang.) (dawna świątynia Cezara), została zamieniona w twierdzę. Egipt pokryła sieć szpitali chrześcijańskich. Pracowali w nich mnisi, zwani parabolani (pielęgniarzami). Pełnili oni rolę kościelnej milicji i byli wykorzystywani do walk z wojskiem rzymskim.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Wielkanoc, Pascha, Niedziela wielkanocna, Zmartwychwstanie Pańskie, mazow. Wielki Dzień – najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie upamiętniające Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, obchodzone przez Kościoły chrześcijańskie wyznające Nicejskie Credo (325 r.).

    Teofil umarł 15 października 412 roku. Zgodnie ze zwyczajem Kościoła aleksandryjskiego, biskup przed śmiercią wyznaczał następcę, co zatwierdzało duchowieństwo miasta. Teofil mianował swoim następcą Cyryla.

    Nominacji Cyryla na biskupa Aleksandrii nie zaakceptował prefekt Egiptu Orestes. Władze obawiały się, że Cyryl będzie kontynuował niepodległościową politykę Teofila. W imieniu cesarza Teodozjusza, Orestes nominował na biskupa archidiakona Tymoteusza. W proteście Koptowie zorganizowali wielką demonstrację skierowaną przeciwko władzom rzymskim. Orestes wysłał na ulice Aleksandrii wojsko, aby siłą usunęło demonstrantów. Wywołało to wybuch walk, w których żołnierzy wsparli Grecy i Żydzi. Po trzech dniach krwawych starć, Orestes wycofał wojsko do koszar i wyraził zgodę na wyświęcenie Cyryla. Decyzja ta, oprotestowana przez dowódcę wojsk rzymskich w Egipcie Abundiantiusa, zakończyła walki.

    Paweł VI (łac. Paulus VI, właśc. Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; ur. 26 września 1897 w Concesio, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) – arcybiskup Mediolanu (1954-1963), papież i 4. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978, sługa Boży Kościoła katolickiego.Koptowie (arab. أقباط Akbat) – ogólne określenie wiernych kościołów koptyjskich: ortodoksyjnego kościoła koptyjskiego i kościoła katolickiego obrządku koptyjskiego. Obecnie grupa liczy około 11,2 mln wiernych kościoła ortodoksyjnego (głównie w Egipcie, duża część w diasporze w Europie Zachodniej i w Ameryce Północnej, niewielka liczba w pozostałych krajach Lewantu) i około 210 tys. wiernych kościoła koptyjsko-katolickiego (wyłącznie w Egipcie).

    Zgromadzenie duchowieństwa Aleksandrii wraz z zebranymi w mieście biskupami egipskimi, dużą większością głosów zaakceptowało wybór Cyryla. Nowy biskup został wyświęcony 18 października 412 roku. Miał wówczas około 34 lat.

    Przejęcie władzy nad Aleksandrią i Egiptem[ | edytuj kod]

    Uporządkowanie spraw kościelnych i wygnanie Żydów[ | edytuj kod]

    Pozostałości rzymskiego amfiteatru w Aleksandrii

    Cyryl rozpoczął umacnianie swojej władzy nad Egiptem od uporządkowania spraw kościelnych. W pierwszych miesiącach pontyfikatu usunął ze stanowisk tych biskupów i księży, którzy podczas elekcji opowiedzieli się przeciwko niemu. Zamknął kościoły nowacjan, usunął ich biskupów, a od duchowieństwa zażądał deklaracji lojalności. Nowacjanie byli grupą chrześcijan, która dotąd nie podlegała jurysdykcji biskupów Aleksandrii. Mimo że cieszyli się tolerancją ze strony cesarza, a Cyryl nie miał legalnych podstaw do zamykania ich kościołów, władze państwowe nie zareagowały na to posunięcie. W najstarszym znanym publicznym dokumencie nowego biskupa, Liście świątecznym opublikowanym na Wielkanoc 414 roku, Cyryl nawoływał do pełnej jedności wszystkich egipskich chrześcijan wokół Kościoła w Aleksandrii.

    Grzech – przekroczenie konkretnych norm moralnych i religijnych. Pojęcie najczęściej używane w dziedzinie religijnej. W religiach, w których Bóg jest bytem osobowym, jak judaizm i chrześcijaństwo, grzech oznacza dobrowolne zerwanie przymierza z Bogiem poprzez dokonanie jakiegoś złego czynu. W religiach tych grzech powoduje oddalenie od życia, którego źródłem jest Bóg.Teolog – specjalizacja akademicka, której tematem jest systematyczne, wykorzystujące metody filozoficzne, historyczne i in., studium objawionych prawd religijnych dotyczących Boga oraz Jego relacji do świata, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum - wiara szukająca zrozumienia. Najczęściej związana z chrześcijaństwem. Poprzez zapożyczenie, czasem teologami nazywa się nauczycieli innych religii, jak judaizm czy islam.

    Po przejęciu całkowitej kontroli nad Kościołem egipskim, w roku 415, Cyryl zdecydował się umocnić władzę nad Aleksandrią poprzez podporządkowanie sobie dzielnicy żydowskiej. Trzy lata wcześniej Żydzi wystąpili przeciwko nominacji Cyryla na biskupa i wzięli udział w walkach ulicznych po stronie wojska rzymskiego. Przez następne lata narastała liczba aktów przemocy pomiędzy Koptami a Żydami. Wybuch walk na pełną skalę spowodował incydent w teatrze. Starcia przeniosły się na ulice. Płonęły kościoły chrześcijańskie i budynki żydowskie. Padli zabici po obu stronach. Żydzi mieli cesarskie gwarancje bezpieczeństwa, liczyli na pomoc ze strony wojska. Jednak prefekt Orestes zdecydował się nie interweniować. W tej sytuacji tłum Koptów wkroczył do niebronionej dzielnicy żydowskiej. Mieszkańcy opuścili domy i uciekli z miasta. Cyryl osobiście przybył do synagogi i nakazał zamienić ją w kościół.

    Matka Boża (skr. MB), Theotokos (gr. Θεοτόκος), pot. Matka Boska, Boża Rodzicielka, Bogurodzica a. Bogarodzica – jeden z dwóch (obok „Najświętsza Maryja Panna”) oficjalnych tytułów Marii z Nazaretu, matki Jezusa, używany m.in. w Kościele katolickim i Kościołach prawosławnych (cs. Boharodzica). W wersji współczesnej tytuł ten brzmiałby Matka Boga.Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

    Wygnanie Żydów zostało formalnie oprotestowane przez Orestesa. Cyryl zaproponował kompromis. Zagwarantował bezpieczeństwo aleksandryjskim Grekom oraz wojskom rzymskim. Zapewnił też, że znajdujący się już pod jego kontrolą port w Aleksandrii będzie nadal odprawiał statki z żywnością dla Konstantynopola. Jako znak pojednania ofiarował prefektowi ewangeliarz. Dar został odrzucony. Orestes publicznie potępił działania Cyryla. Napisał list do cesarza, w którym zdał relację z wydarzeń oraz zarzucił biskupowi nielegalne działania na szkodę państwa. W związku z krytyczną sytuacją Orestes poprosił o posiłki wojskowe. Natomiast Cyryl wysłał do Konstantynopola swój własny raport, w którym oskarżył Żydów oraz lokalne władze o prowokację i wywołanie zamieszek. Cesarz Teodozjusz miał wówczas 14 lat, a jego siostra, 16-letnia regentka Pulcheria nie zdecydowała się na podjęcie żadnych konkretnych działań.

    Politeizm (z stgr. πολύς polys - "liczny" + θεός theos - "bóg"; wielobóstwo) – wiara w istnienie wielu bogów (np. przedchrześcijańska religia Słowian, religia starożytnej Grecji, starożytnego Egiptu, wierzenia Azteków, shintō, neopogaństwo). Według islamu, politeizm (szirk) jest ciężkim grzechem; w podobnym tonie wypowiada się również Biblia.Determinizm przyczynowy (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny (również zdarzenia i stany).

    Przemoc na ulicach Aleksandrii i kompromis z cesarzem[ | edytuj kod]

    Śmierć filozof Hypatii w Aleksandrii. Ilustracja Charlesa Williama Mitchella(ang.) z 1885 roku. Dzieło ma podtekst rasistowski, przedstawia ciemnoskórych Koptów, którzy atakują białych Greków

    Konflikt między biskupem a prefektem eskalował w następnych miesiącach. Na ulicach Aleksandrii atakowano Greków i przedstawicieli władz. Władze odpowiedziały wyprowadzeniem wojska na ulice oraz falą aresztowań. Większość urzędników państwowych w Egipcie była już w tym okresie chrześcijanami. Orestes, chociaż był formalnie chrześcijaninem, otoczył się doradcami, z których większość była politeistami. Prefekt starał się wzmocnić obronę dzielnicy greckiej ściągając do stolicy żołnierzy z innych garnizonów egipskich. Cyryl odpowiedział zwiększając liczbę mnichów parabolani, wezwanych do przybycia na pomoc biskupowi Aleksandrii.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

    Obie strony konfliktu rozpoczęły walkę propagandową, w której zarzucały sobie wzajemnie prowokacje, łamanie prawa, przemoc i morderstwa. Szczególny rozgłos uzyskały dwa przypadki przemocy – śmierć mnicha Ammoniusa, zamordowanego przez żołnierzy Orestesa, oraz zlinczowanie przez tłum zwolenników Cyryla neoplatońskiej filozof Hypatii. Ammonius został aresztowany po ataku tłumu na powóz Orestesa. Oskarżono go o rzucenie kamieniem w głowę prefekta. W więzieniu zabito go bez procesu sądowego. Oficjalnie podano, że zmarł podczas przesłuchania. Obie strony natychmiast powiadomiły o tym wydarzeniu cesarza.

    Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

    Natomiast Hypatia należała do kręgu najbliższych doradców Orestesa. Popierała politykę prefekta i przeciwstawiała się przejęciu władzy nad Egiptem przez Cyryla. W marcu 415 roku tłum, na którego czele stanął bliżej nieznany lektor Piotr, wyciągnął Hypatię z powozu na jednej z ulic Aleksandrii. Zawleczono ją pod kościół katedralny, zdarto z niej szaty, wyłupiono oczy i zabito odłamkami skorup glinianych. Szczątki Hypatii wywleczono za miasto i tam spalono na stosie szczap drewnianych. Był to typowy dla Aleksandrii lincz na osobie uznawanej za wroga miasta. Relacje z podobnych, bezprawnych egzekucji, zakończonych wleczeniem ciała zamordowanej osoby ulicami miasta, pochodzą z okresu od I do VI wieku. Między innymi zginęło w ten sposób dwóch biskupów Aleksandrii. Jednak polityczne morderstwo na Hypatii wywołało oburzenie, zwłaszcza wśród ówczesnych elit Cesarstwa. Ściągnęło na Kościół aleksandryjski oraz Cyryla zarzuty, formułowane nie tylko przez intelektualistów z Konstantynopola, ale także wielu chrześcijańskich biskupów i mnichów spoza Egiptu. Chociaż wszczęto formalne śledztwo, w którym brali udział urzędnicy cesarscy, to nikogo nie ukarano.

    Dyptych (gr. δίπτυχον – złożony we dwoje) – spis imion, wymienianych w czasie liturgii w Kościołach chrześcijańskich.Rasizm, dyskryminacja rasowa (z fr. le racisme od la race – ród, rasa, grupa spokrewnionych) – zespół poglądów głoszących tezę o nierówności ludzi, a wynikająca z nich ideologia przyjmuje wyższość jednych ras nad innymi. Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w jęz. ang. jako racialism).

    Wobec narastającej fali przemocy i niepokojów społecznych w Egipcie, władze w Konstantynopolu oceniły politykę prefekta Orestesa jako nieefektywną. W ówczesnej sytuacji Cesarstwa, atakowanego przez Germanów i Hunów, Egipt pozostawał prowincją niezagrożoną najazdem. Cesarz Teodozjusz nie zdecydował się więc na interwencję wojskową, ale negocjacje z Cyrylem. Z kolei Cyryl nie był zwolennikiem niepodległości Egiptu, ale szerokiej autonomii prowincji w ramach Cesarstwa. Kompromis wypracowywano listownie, bez pośredników, przez kilka miesięcy. We wrześniu 416 roku Teodozjusz wysłał do Aleksandrii swojego specjalnego wysłannika, komisarza Aedesiusa. Porozumienie uzgodniono w październiku 416 roku. Władze w Konstantynopolu zgodziły się na odwołanie prefekta oraz innych wysokich urzędników egipskich, a także na wycofanie wojska do koszar. Nowe władze prowincji miały uzgadniać swoje zarządzenia z biskupem Aleksandrii. Z kolei Cyryl zagwarantował bezpieczeństwo władzom i ludności niekoptyjskiej. Zgodził się też na ograniczenie liczby mnichów parabolani do 500, ich administracyjną rejestrację oraz zatwierdzanie członków kościelnej milicji przez nowego prefekta. Parabolani pozbawiono prawa wstępu do urzędów i sądów, nie wolno im było uczestniczyć w wydarzeniach o charakterze publicznym.

    Doktryna religijna – poglądy dotyczące natury i cech charakterystycznych sfery sacrum. Jeden z elementów systemu religijnego. Możne je podzielić na kilka aspektów:Cyrus i Jan (zm. 31 stycznia ok. 303 lub 311) – męczennicy aleksandryjscy, święci Kościoła katolickiego i prawosławnego.

    Rządy nad Egiptem[ | edytuj kod]

    Tak zwany Obelisk Kleopatry(ang.) – jeden z ocalałych elementów architektonicznych siedziby Cyryla. W XIX wieku, gdy w Aleksandrii rozkradano ostatnie pozostałości Caesareum(ang.), obelisk został wywieziony z Egiptu. W roku 1881 ustawiono go w Central Parku w Nowym Jorku

    Po zawarciu kompromisu między cesarzem Teodozjuszem a Cyrylem, zakończyły się niepokoje społeczne i rozruchy. Cyryl osiągnął dominującą pozycję polityczną w prowincji. Urzędnicy cesarscy liczyli się z jego zdaniem i konsultowali z nim ważniejsze decyzje. Faktyczna władza nad Aleksandrią i całym Egiptem spoczęła w jego rękach. Od jesieni roku 416 aż do końca pontyfikatu Cyryla, w Egipcie panował pokój społeczny. W Konstantynopolu uznano porozumienie z biskupem Aleksandrii za rozwiązanie, które było politycznym sukcesem. Stopniowo rozszerzano uprawnienia Cyryla. W lutym 418 roku cesarz zezwolił na zwiększenie liczby parabolani do 600, zniósł dotyczące ich zakazy oraz nadzór nad nimi ze strony administracji państwowej.

    Instytut Wydawniczy „Pax” – oficyna wydawnicza wydająca książki o tematyce filozoficznej, teologicznej i religioznawczej. Publikuje prace poświęcone historii Kościoła i historii Polski, problematyce wychowania, a także literaturę piękną.Organon (gr. Όργανον oznacza instrument, narzędzie, organ) – zbiór pism logicznych Arystotelesa. W Corpus Aristotelicum zajmuje strony od 1a do 184a.

    Chociaż Cyryl był często za życia nazywany Drugim Teofilem, to jego polityka – po zawarciu porozumienia z cesarzem – różniła się znacznie od polityki wuja. Cyryl zakończył konflikt Aleksandrii z biskupami Konstantynopola i wpisał do dyptychu Jana Chryzostoma, usuniętego z urzędu wskutek działań Teofila. Chcąc zapobiec niepokojom społecznym, powstrzymał rozpoczęte za Teofila burzenie świątyń politeistycznych. Skupił się na polemikach i walce propagandowej z wyznawcami dawnych bogów. Nie zezwolił na zniszczenie ośrodka pielgrzymkowego w Menouthis(ang.), gdzie znajdowała się świątynia Izydy (Isis Medica), słynąca z uzdrowień. Dokończył nieopodal budowę klasztoru i kościoła w Kanopos. Przeniósł tam relikwie świętych Cyrusa i Jana, którzy według legendy leczyli bez zapłaty i zorganizował chrześcijańskie centrum medyczne. Miejsce to w następnych wiekach stało się największym ośrodkiem pielgrzymkowym Egiptu, a współczesna nazwa arabska miejscowości, znajdującej się przy dawnym sanktuarium, Abu Kir, nadal nawiązuje do imienia biskupa Aleksandrii. Cyryl zakończył też kampanię skierowaną przeciwko wspólnotom monastycznym. Mnisi egipscy odgrywali nie tylko dużą rolę społeczną, jako duchowa elita społeczności chrześcijańskiej, a także ekonomiczną – dzięki bogatym majątkom klasztornym. Teofil dążył do podporządkowania sobie klasztorów, natomiast Cyryl zawarł z mnichami porozumienie, które z biegiem czasu przekształciło się w potężny sojusz.

    Archidiakon (gr. arche - pierwszeństwo) – urząd kościelny, który pojawił się pod tą nazwą około IV wieku. Archidiakon był zarządcą diecezji.Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).

    Przez 28 lat Cyryl panował nad jedną z najpotężniejszych instytucji ówczesnego świata rzymskiego. Zgodnie z kanonami soboru nicejskiego, biskup Aleksandrii nie miał nad sobą żadnej władzy kościelnej, analogicznie do biskupa Rzymu. Uzasadniano ten stan tradycją sięgającą niepamiętnych czasów. Cyryl zarządzał osobiście Kościołami w Dolnym Egipcie, Górnym Egipcie, Libii, Cyrenajce, Nubii i Etiopii. W Kościołach tych nie było metropolitów, z wyjątkiem Libii. Każdy biskup podlegał bezpośrednio Aleksandrii. Cyryl nominował, usuwał i wyświęcał biskupów na całym tym rozległym terytorium. Wbrew dotychczasowemu zwyczajowi często wyświęcał osoby, które z przyszłą diecezją nie miały dotąd nic wspólnego, ale cieszyły się jego zaufaniem. Wobec słabości administracji rzymskiej, biskupi podlegli Cyrylowi sprawowali także władze państwową w poszczególnych regionach i miastach.

    Logos (gr. λόγος) – według stoików "rozum świata". Tak jak Heraklit, tak i stoicy uważali, że wszyscy ludzie są częścią rozumu świata, czyli logosu. Uważali, że człowiek to świat w miniaturze, czyli mikrokosmos, będący odbiciem makrokosmosu. Heraklit stwierdza, że "duszy jest logos sam siebie wspierający".Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e.

    Biskupi oraz zwierzchnicy klasztorów z podległego Cyrylowi obszaru, byli zobowiązani na koniec roku przesyłać szczegółowe raporty ze swojej działalności lub też odwiedzać Aleksandrię osobiście. Na podstawie raportów, Cyryl formułował zalecenia doktrynalne i organizacyjne w formie listu. Zalecenia te znane było jako Listy świąteczne (Heortastikoi logoi), gdyż zawierały ustalone przez biskupa Aleksandrii daty początku wielkiego postu oraz Wielkanocy. Cyryl wysyłał takie listy nie tylko do podległych sobie biskupów i klasztorów, ale także do wybranych biskupów z innych prowincji Cesarstwa, między innymi Rzymu. Zachowało się do czasów współczesnych trzydzieści Listów świątecznych Cyryla. Nieliczne głosy krytyki, jakie podnosiły się w Egipcie podczas rządów Cyryla, zarzucały biskupowi Aleksandrii obsesyjne kontrolowanie w tych listach mało istotnych spraw, dotyczących różnych, często bardzo odległych, regionów kraju.

    Menander (stgr. Μένανδρος Menandros, 342-291 p.n.e.) – starożytny poeta grecki, syn Diopejthesa i Hegestraty, główny przedstawiciel komedii nowej i komedii charakterów.Memfis – grecka nazwa jednego z najważniejszych miast starożytnego Egiptu, stolicy w epoce Starego Państwa (III-VI dynastia).

    Cyryl dysponował ogromnymi środkami materialnymi. Pochodziły one z kontrybucji zbieranych wśród chrześcijan oraz dochodów z majątków kościelnych. Cesarz Teodozjusz, w ramach porozumienia z Cyrylem, przekazywał Kościołowi aleksandryjskiemu duże ilości zboża, z przeznaczeniem na pomoc ubogim. Dysponowanie nimi dawało Cyrylowi środki, za pomocą których stabilizował sytuację w całej prowincji, a także umacniał swój autorytet w społeczeństwie egipskim. W Konstantynopolu krążyły plotki, że kolejne swoje uprawnienia uzyskiwał przekupując urzędników cesarskich i kobiecą część dworu. Jak zwykle przy tego typu oskarżeniach, badacze nie są w stanie ustalić, czy były one prawdziwe.

    Sokrates Scholastyk (gr. Σωκράτης Σχολαστικός; ur. ok. 380 w Konstantynopolu, zm. ok. 450) – historyk Kościoła starożytnego.Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

    Aleksandria pozostawała przede wszystkim miastem nauki i żywym ośrodkiem kulturalnym. Uczniowie i studenci nadawali miastu szczególny charakter. Cyryl przykładał do tej roli swojej stolicy dużą wagę. Pod jego rządami rozwijała się nauka aleksandryjska, działał i pisał między innymi neoplatoński filozof Hierokles.

    Berthold Altaner (ur. 10 września 1885 we wsi Góra św. Anny, zm. 30 stycznia 1964 w Bad Kissingen) – śląski duchowny katolicki, historyk Kościoła i patrolog, profesor.Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w Attyce i na północnych wybrzeżach Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w grece archaicznej okresu homeryckiego (ok. VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w Iliadzie i Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza greka koine, używana w okresie hellenistycznym.

    Cyryl zarządzał Kościołem w Aleksandrii i Egiptem z Caesareum(ang.), gdzie mieszkał do śmierci. Powstały tam jego najważniejsze dzieła. Był to kompleks umocnionych budynków, górujący na portem w Aleksandrii(ang.). Cyryl zorganizował w nim pokaźną bibliotekę oraz szkołę katechetyczną. Większość pomieszczeń zajmowały sekretariat i archiwa, zarządzane przez archidiakona.

    Sobór nicejski I – pierwszy sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, zwołany 20 maja 325 r. w Nicei (Nikai) w Bitynii (około 80 km od Konstantynopola) przez cesarza Konstantyna Wielkiego.Nicejskie wyznanie wiary – symbol ogłoszony w czasie pierwszego soboru powszechnego w Nicei (325 r.), w którym jako reakcję na błędy arianizmu, umieszczono wyznanie wiary w to, że Jezus Chrystus w swej naturze boskiej jest współistotny ((gr.) ομοούσιος; (łac.) consubstantialis) Ojcu.

    Konflikt epistolarny[ | edytuj kod]

    W roku 428 do Egiptu przywieziono teksty kilku kazań Nestoriusza, biskupa Konstantynopola. Nestoriusz twierdził w nich między innymi, że tytuł Matka Boża (Theotokos), używany wobec Marii, matki Jezusa z Nazaretu, nie jest teologicznie poprawny. Kazania te wywołały debatę w klasztorach egipskich, w której część mnichów poparła tezy Nestoriusza. Aby nie dopuścić do podziałów i niezgody w Kościele egipskim, Cyryl napisał szybko encyklikę, którą rozesłał nie tylko do wspólnot monastycznych, ale także do diakonów i księży. Stwierdził w niej, że jeżeli Maria nie jest Matką Boga, to Chrystus nie jest Bogiem. Taka doktryna jest sprzeczna z nauczaniem Kościoła, a ci, którzy ją głoszą, popadają w herezję i gwałcą zasady, na których opiera się wspólnota chrześcijańska.

    Transcendencja (z łac. transcendens - przekraczający) – filozoficzny termin mający wiele różnych, lecz spokrewnionych znaczeń; m.in.:"istnienie na zewnątrz, poza (ponad) czymś, w szczególności: istnienie przedmiotu poznania poza umysłem poznającym, bądź bytu absolutnego poza rzeczywistością poznającego".Arytmetyka (łac. arithmetica, gr. αριθμητική arithmētikē, od αριθμητικός arithmētikos – arytmetyczna, od αριθμειν arithmein – liczyć, od αριθμός arithmós – liczba; spokr. ze staroang. rīm – liczba, i być z gr. αραρισκειν arariskein – pasować) – jedna z najstarszych część matematyki. W powszechnym użyciu słowo to odnosi się do zasad opisujących podstawowe działania na liczbach (arytmetyka elementarna).

    Kopie encykliki zostały przesłane do Konstantynopola. Duchowni ze stolicy, którzy w roku 429 odwiedzili Aleksandrię, przekazali Cyrylowi informacje o reakcji Nestoriusza. Biskup Konstantynopola miał pretensje do biskupa Aleksandrii, że ten wpierw nie skontaktował się z nim i nie przedyskutował problemu. Cyryl zdecydował się więc przesłać do stolicy prywatny list, później nazwany Pierwszym Listem do Nestoriusza (Andres aidesimoi). Stwierdził w nim, że konieczne było publiczne potępienie tezy, iż Chrystus nie jest Bogiem. Głoszenie takich poglądów – napisał Cyryl – jest skandaliczne. Zapowiedział też walkę na śmierć i życie za wiarę w boskość Chrystusa.

    Dogmat o Bożym Macierzyństwie Najświętszej Maryi Panny – pierwszy z dogmatów maryjnych, ogłoszony przez sobór w Efezie: Maryja jest prawdziwie Matką Bożą, ponieważ jest Matką wiecznego Syna Bożego(BT J 2,1;19,25), który stal się człowiekiem i który sam jest Bogiem (współistotny Bogu Ojcu)(KKK 509).Tytuł doktora w Kościele katolickim określa tych świętych, którzy wnieśli znaczący wkład w pogłębienie zrozumienia misterium Boga i wydatnie powiększyli bogactwo doświadczenia chrześcijańskiego. O ile tytuł ojca Kościoła zarezerwowany jest dla osobistości z jego pierwszych wieków, to tytuł doktora może zostać nadany świętemu z każdej epoki.

    Nestoriusz odpowiedział Cyrylowi krótkim listem (Ouden epieikeias). Stwierdził w nim, że biskup Aleksandrii napisał wiele o swoich własnych poglądach teologicznych i pobożności, mało natomiast o miłości braterskiej. Oskarżył Cyryla o wzniecanie kłótni i zapowiedział, że wkrótce się okaże, kto ma rację.

    Spory chrystologiczne[ | edytuj kod]

    Dla Cyryla punktem wyjścia było istniejące odwiecznie Słowo, które stało się ciałem – jak opisuje Jezusa prolog Ewangelii Janowej 1,14. Cyryl określał Słowo greckimi terminami: hypostazis i fyzis, traktując je zamiennie. Słowo przyjęło ciało, tworząc jedność, jedną hipostazę, czyli fyzis, zachowując jednocześnie niezmienioną naturę ludzką. Punktem wyjścia dla szkoły antiocheńskiej była konkretna rzeczywistość ludzka Chrystusa, która złączyła się z Bóstwem Słowa. Podkreślano dwoistość tego, co składało się na tajemnicę Chrystusa. Nestoriusz dokonał radykalnego rozdzielenia w Zbawicielu dwóch rzeczywistości: boskiej i ludzkiej. Z tego względu odrzucał tytułowanie Maryi Bożą Rodzicielką – Theotokos. Pozwalał zwracać się do niej jedynie jako do Matki Chrystusa (Mesjasza) – Christotokos, uznając, że Maryja zrodziła jedynie człowieczeństwo Jezusa.

    Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.Holocaust („całopalenie”, spolszczenie: Holokaust) – pierwotnie termin religijny oznaczający ofiarę całopalną (w tym znaczeniu może być stosowane również dziś), obecnie najpowszechniejszym znaczeniem tego słowa są prześladowania i zagłada prawie 6 milionów Żydów przez władze niemieckiej III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą).

    Na tym tle doszło do bardzo poważnych nieporozumień, które poruszyły niemal całe wschodnie cesarstwo. Cyryl był najgorliwszym przeciwnikiem ujęć Nestoriusza. Na początku listopada 430 r. zwołał w Aleksandrii synod biskupów prowincji, który potępił nauczanie Nestoriusza i wysłał do Konstantynopola delegację z Listem 17 Cyryla, zawierającym wykaz błędów w formie dwunastu anatematyzmów. 19 listopada 430 r. cesarz Teodozjusz II, by przywrócić pokój w cesarstwie i w Kościele, ogłosił zwołanie w Efezie Soboru powszechnego na Dzień Zesłania Ducha Świętego następnego roku (7 czerwca 431 r.). List zwołujący wysłał Cyrylowi i innym metropolitom. Wbrew poleceniu cesarza, wyrażonemu w liście zwołującym Sobór efeski, by z każdej prowincji kościelnej przybyło jedynie kilku przedstawicieli, Cyryl przywiózł ze sobą na ten Sobór ok. 50 biskupów i w ten sposób prowincja aleksandryjska była znacznie lepiej reprezentowana niż inne. Biskup Aleksandrii przybył do Efezu przed 7 czerwca, zgodnie z ustaloną przez cesarza datą. Niektórzy biskupi jednak, wśród których był biskup Antiochii Jan, opóźnili ze względów taktycznych swoje przybycie. Po dwóch tygodniach oczekiwania, 22 czerwca Cyryl rozpoczął pierwszą sesję soborową. Poglądy Nestoriusza zostały potępione już w trakcie tej pierwszej sesji. Spóźnieni Ojcowie przybyli po czterech dniach. Wobec zastanej sytuacji zorganizowali osobną sesję, tzw. kontr-synod, pod przewodnictwem patriarchy Antiochii Jana i złożyli z kolei Cyryla z godności biskupa Aleksandrii, a także popierającego go biskupa Memmona z Efezu. Cesarz zatwierdził decyzje obydwu synodów i skazał na uwięzienie tak Nestoriusza, jak Cyryla. Nestoriusz udał się do klasztoru w Antiochii, Cyryl zaś po dłuższych pertraktacjach został zwolniony z więzienia i pożeglował do Aleksandrii przed zakończeniem Soboru.

    Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes, ok. 185-254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330-420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie uznano za błędne, do Ojców Kościoła.Język ormiański lub armeński (Հայերեն) – język należący do rodziny języków indoeuropejskich z grupy satem, stanowi jednak w niej samodzielną gałąź. Obecnie używany jest w Republice Armenii i Republice Górskiego Karabachu (De iure: Azerbejdżan), gdzie jest językiem urzędowym, a także w Gruzji, Iranie, Syrii, Rosji w Libanie i 24 innych państwach przez około 6 milionów ludzi.

    Po Soborze, z biskupem Janem z Antiochii kontynuował dialog na temat spornych kwestii korespondencyjnie. Przystał, najwyraźniej pod wpływem doświadczeń soborowych, na kompromisowe rozwiązania. Zrezygnował z części niejasnych, budzących wątpliwości co do ortodoksji, stwierdzeń, które zawarł w Anatematyzmach przeciw Nestoriuszowi. Zredagował też wyznanie wiary. Pokój i pojednanie między przywódcami kościołów w Aleksandrii i Antiochii nastąpiło w 433 r. Po tej dacie nie ma już żadnych wiadomości o życiu Cyryla. Biskup zmarł w Aleksandrii w 444 r.

    List do Filipian [Flp lub Fil.] – jeden z listów więziennych św. Pawła, napisany prawdopodobnie podczas jego uwięzienia w Rzymie (lata 61−63), lub wcześniej w Efezie (56−57).Język syryjski (syriacki, ܣܘܪܝܝܐ suryāyā) – dialekt wschodnioaramejski z okolic Edessy (obecnie Şanlıurfa w Turcji). Chociaż przestał być używany w mowie w VIII wieku po najeździe Arabów na Syrię, stał się głównym językiem literackim i liturgicznym chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie. Używany jest do dziś m.in. przez kościoły jakobicki, asyryjski, maronicki i malabarski.

    Nauczanie Cyryla odegrało znaczną rolę w sporze o Trzy Dzieła, będącym przedłużeniem dysput chrystologicznych, zakończonym dekretem Piątego Soboru Powszechnego Konstantynopolitańskiego II (553). Cerkiew prawosławna nazwała patriarchę Cyryla „Pieczęcią Ojców” i obdarzyła go powszechnym kultem.

    Czasy Cyryla to szczyt rozwoju patriarchatu Aleksandrii i jego oddziaływania, także w sferze świeckiej. Biskupi Aleksandrii utracili swoje znaczenie już za następcy Cyryla, Dioskura.

    Termin można zdefiniować jako nazwę, o umownie ustalonym znaczeniu, przyporządkowaną do pojęcia wchodzącego w zakres zainteresowań określonej dziedziny: nauki, techniki, gospodarki, działalności zawodowej, działalności wychowawczej, sportu itp.Obelisk (łac. obeliscus, gr. obeliskos – rożen, słup) – pomnik w formie wysokiego, smukłego słupa, najczęściej o czworobocznej podstawie, wykonanego z jednego bloku skalnego. Zakończenie słupa ma formę ostrosłupa, często obitego złotą blachą. Charakterystyczny element architektury starożytnego Egiptu.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.
    Cyrenajka (Barka, Barqah) – kraina historyczna w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od założonego przez Greków w 631 roku p.n.e. miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), które do III w. n.e. było stolicą prowincji. Później jej najważniejszym miastem i portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi. Synonimem nazwy Cyrenejka było określenie Pentapolis od pięciu najważniejszych miast regionu: Cyreny (obecnie obok współczesnej wsi Shahat) z portem Apollonia (obecnie Marsa Susa), Teucheira (obecnie Tocra), Euesperides lub Bernice (obecnie obok Bengazi), Balagrae (obecnie Al-Bajda), Ptolemaida i Barce (obecnie Al-Mardż).
    Czarny charakter – przewrotny i zły bohater utworu literackiego, komiksowego, scenicznego lub filmowego, często będący kołem zamachowym intrygi.
    Monastycyzm (z łac. monasticus, od gr. monastērion - cela pustelnika, z monachos - samotny) – forma życia religijnego, której podstawą jest życie we wspólnocie zakonnej (klasztor); w chrześcijaństwie, a także m.in. w religiach pogańskich (westalki), w judaizmie (qumrańczycy), w buddyzmie i in. Monastycyzm ma na celu kult religijny - służbę Bogu i dążenie do samorealizacji przez czystość duchową, ubóstwo, umartwianie się, modlitwę i kontemplację.
    Literatura piękna – typ piśmiennictwa (także dzieł ustnych), do którego zalicza się wszystkie teksty o dominującej funkcji estetycznej języka, a więc dzieła literackie, w odróżnieniu od tekstów o charakterze informacyjnym, publicystycznym, naukowym etc. (literatura użytkowa). Zakres literatury pięknej jest zależny od kryteriów obowiązujących w danej epoce historycznej. Granice między taką literaturą a innym typem piśmiennictwa (i tekstów ustnych), np. użytkowym, nie są łatwe do wyznaczenia przez badaczy, ze względu na występujące licznie gatunki pograniczne.
    Biblistyka – grupa dyscyplin naukowych zajmujących się badaniem Biblii. W ich skład wchodzi: introdukcja biblijna, egzegeza biblijna (Starego i Nowego Testamentu) oraz teologia biblijna.
    Teodozjusz II, Flavius Theodosius (ur. 10 kwietnia 401, zm. 28 lipca 450) – najstarszy syn cesarza Arkadiusza i wnuk Teodozjusza I Wielkiego. Był cesarzem wschodniorzymskim w latach 408–450 (został nim samodzielnie w wieku 7 lat), choć koronowano go za życia ojca krótko po urodzeniu w 402 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.776 sek.