Cygnus X

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cygnus X na zdjęciu z teleskopu Spitzera

Cygnus X – kompleks gwiazdotwórczy znajdujący się w gwiazdozbiorze Łabędzia w odległości około 4500 lat świetlnych. Nazwa Cygnus X została po raz pierwszy przypisana temu rozproszonemu źródłu radiowemu przez J.H. Piddingtona i H.C. Minnetta w 1952 w celu odróżnienia tego radioźródła od innych znanych źródeł radiowych w Łabędziu.

Układ współrzędnych astronomicznych – sferyczny układ współrzędnych stosowany w astronomii. Umożliwia jednoznaczne określenie położenia obiektu na sferze niebieskiej przez podanie jego współrzędnych. Zdefiniowanie układu sprowadza się do ustalenia podstawowego koła wielkiego i ustalenia punktu na tym kole, od którego liczy się pierwszą współrzędną. Oś układu (tj. prosta prostopadła do koła podstawowego) przecina sferę niebieską w punktach nazwanych biegunami, natomiast południk przechodzący przez punkt początkowy jest nazwany południkiem początkowym.Gwiazdy zmienne typu S Doradus (ang. Luminous blue variable – "jasne błękitne zmienne gwiazdy") – gwiazda na końcowym etapie ewolucji, o jasności absolutnej rzędu miliona razy większej od Słońca, (absolutna wielkość gwiazdowa ponad -10), cechująca się zmiennością blasku w wyniku okazjonalnych rozbłysków o 1-2 i silnym wiatrem gwiazdowym.

Obszar zawiera zarówno już powstałe młode, masywne gwiazdy, jak też skomplikowaną sieć baniek, włókien i filarów, w których powstaje kolejna generacja nowych gwiazd. Cygnus X ma niezmiernie chaotyczną strukturę, za co odpowiedzialne są potężne wiatry oraz znaczne ilości promieniowania jonizującego wyrzucane do otoczenia przez masywne gwiazdy. Do kompleksu Cygnus X należy asocjacja gwiazdowa Cygnus OB2, składająca się z tysięcy gwiazd, widoczna poprzez swoje oddziaływanie na pobliskie chmury. Skutkiem tego oddziaływania jest niebieska poświata w centrum Cygnus X, świecąca dzięki podgrzaniu otaczającego materiału.

Promieniowanie jonizujące - wszystkie rodzaje promieniowania, które wywołują jonizację ośrodka materialnego, tj. oderwanie przynajmniej jednego elektronu od atomu lub cząsteczki albo wybicie go ze struktury krystalicznej. Za promieniowanie elektromagnetyczne jonizujące uznaje się promieniowanie, którego fotony mają energię większą od energii fotonów światła widzialnego.Europejska Agencja Kosmiczna (ang. European Space Agency, ESA) – międzynarodowa organizacja krajów europejskich, której celem jest eksploracja i wykorzystanie przestrzeni kosmicznej.

Skomplikowana sieć włókien i filarów wskazuje na intensywne formowanie gwiazd. Jednym z najważniejszych takich regionów jest DR 21, posiadający niezwykle gęste włókna powstałe w trakcie narodzin masywnych gwiazd. W obszarze tym znajduje się też kilka struktur podobnych do baniek. Są to DR 20, DR 22, DR 17 i W75N. Każda z nich została wyrzeźbiona przez pobliskie masywne młode gwiazdy. Promieniowanie pochodzące od tych gwiazd jonizuje gaz w swoim otoczeniu, co powoduje jaskrawe świecenie baniek przypominających nadmuchane pęcherzyki na najkrótszych długościach fal.

Łabędź (łac. Cygnus, dop. Cygni, skrot Cyg) – jeden z bardziej wyrazistych gwiazdozbiorów nieba północnego, znany już w starożytności. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 150. W Polsce widoczny od wiosny do jesieni. Ze względu na to, że jego najjaśniejsze gwiazdy układają się na niebie w kształt krzyża, czasem nazywany jest Krzyżem Północy (analogia do Krzyża Południa). Gwiazdozbiór znajduje się w obrębie Drogi Mlecznej. Najjaśniejsza gwiazda Łabędzia, Deneb tworzy, wraz z Altairem z Orła oraz Wegą z Lutni, charakterystyczną formację nieba letniego – trójkąt letni.Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy bądź zdegenerowanej. Przynajmniej przez część swojego istnienia gwiazda w sposób stabilny emituje powstającą w jej jądrze w wyniku procesów syntezy jądrowej atomów wodoru energię w postaci promieniowania elektromagnetycznego, w szczególności światło widzialne. Gwiazdy zbudowane są głównie z wodoru i helu, prawie wszystkie atomy innych cięższych pierwiastków znajdujące się we Wszechświecie powstały w efekcie zachodzących w nich przemian jądrowych lub podczas wieńczących ich istnienie wybuchów.

W kompleksie znajduje się również struktura przypominająca bardziej rozproszoną chmurę z jednym widocznym filarem przypominającym szyję łabędzia. Chmura ta została skatalogowana jako DR 15. W pobliżu brzegu tego filaru znajduje się też wyjątkowo symetryczna bańka w kolorze niebieskim. Jest to prawdopodobnie powłoka powstała z materiału wyrzuconego przez jasną błękitną gwiazdę zmienną skatalogowaną jako G79.29 +0.46. Jest to nadolbrzym należący do gwiazd zmiennych typu S Doradus. Znajduje się ona w centrum tego obszaru. W całym kompleksie Cygnus X widoczne są gęste stężenia pyłów i gazu, które w przyszłości posłużą do uformowania kolejnej generacji masywnych gwiazd.

Asocjacja gwiazdowa – typ ugrupowania gwiazd odkryty w 1947 roku przez Wiktora Ambarcumiana, składających się głównie z gorących olbrzymów typów widmowych O-B. Wyróżnia się 3 rodzaje asocjacji: asocjacje OB, zawierające gwiazdy typów widmowych O-B2, asocjacje T, zawierające w największej części gwiazdy zmienne typu T Tauri oraz asocjacje R, składające się z młodych małomasywnych gwiazd ciągu głównego oświetlających mgławice refleksyjne (np. Monoceros R2).Protogwiazda – początkowy etap ewolucji gwiazdy, czyli zapadający się na skutek grawitacji (i rozgrzewający się) obłok materii międzygwiazdowej. W jej wnętrzu nie zachodzą jeszcze reakcje termojądrowe. Emituje ona promieniowanie cieplne głównie z zakresu podczerwieni na skutek kurczenia się.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • W75N(B)-VLA2protogwiazda znajdująca się w tym obszarze
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Massive stars forming in Cygnus X (annotated) (ang.). ESA. [dostęp 2012-05-17].
  • What is Cygnus X (ang.). The Spitzer Legacy Survey. [dostęp 2012-05-17].
  • Cygnus X z Herschela. W: Astronomiczne zdjęcie dnia [on-line]. APOD, 2012-05-17.
  • Cygnus X: wewnętrzne funkcjonowanie pobliskiej fabryki gwiazd. W: Astronomiczne zdjęcie dnia [on-line]. APOD, 2011-01-18.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Cygnus X w bazie SIMBAD (ang.)
  • Nadolbrzym – gwiazda o masie od około 10 do 50 mas Słońca i promieniu dochodzącym nawet do ponad 1500 promieni Słońca. Ich czas istnienia jest krótki, od 10 do 50 milionów lat, mogą więc być obserwowane w młodych strukturach, takich jak gromady otwarte, ramiona galaktyk spiralnych czy galaktyki nieregularne. Nie obserwujemy ich w jądrach spiralnych galaktyk ani w galaktykach eliptycznych.DR 21 – ogromny obłok molekularny znajdujący się w konstelacji Łabędzia. Obszar ten znajduje się w odległości około 6000 lat świetlnych, a rozciąga przez 80 lat świetlnych. Należy do kompleksu Cygnus X.




    Warto wiedzieć że... beta

    SIMBAD (the Set of Identifications, Measurements, and Bibliography for Astronomical Data) – baza danych obiektów astronomicznych spoza Układu Słonecznego sporządzana i zarządzana przez Centre de Données astronomiques de Strasbourg (CDS) we Francji.
    Kosmiczny Teleskop Spitzera (ang. SST Spitzer Space Telescope, wcześniej znany jako Space Infrared Telescope Facility) – należący do NASA teleskop kosmiczny, przeznaczony do obserwacji kosmosu w zakresie promieniowania podczerwonego.
    Cygnus OB2 – asocjacja gwiazdowa typu OB położona w gwiazdozbiorze Łabędzia w odległości około 4700 lat świetlnych. W asocjacji Cygnus OB2 znajduje się 65 gwiazd typu O oraz blisko 500 gwiazd typu B. Wśród nich są jedne z największych i najjaśniejszych znanych gwiazd, między innymi Cyg OB2-8A i Cygnus OB2-12. Region położony jest w formacji znanej jako Cygnus X, która jest jednym z najjaśniejszych obiektów na niebie promieniującym w bardzo szerokim zakresie długości fal radiowych.
    Rok świetlny – jednostka odległości stosowana w astronomii. Jest równy odległości, jaką pokonuje światło w próżni w ciągu jednego roku juliańskiego (365,25 dnia, 31 557 600 sekund).

    Reklama