• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cmentarz żydowski w Chrzanowie

    Przeczytaj także...
    Chrzanów – miasto w woj. małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chrzanów. Wchodzi w skład Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.Macewa (hebr. מַצֵּבָה macewa) – żydowska stela nagrobna, najczęściej w formie pionowo ustawionej, prostokątnej płyty kamiennej lub drewnianej (od XIX w. także żeliwnej) zwieńczonej linią prostą, trójkątem, półkolem lub dwoma odcinkami koła. Górną jej część wypełnia płaskorzeźba, dolną zaś inskrypcja (epitafium).
    Ohel (hebr. אֹהֶל namiot) – niewielki żydowski grobowiec murowany lub drewniany, posiadający najczęściej prosty kształt prostopadłościanu o dachu półkolistym lub dwuspadowym, zwykle posiadający drzwi a czasem również okienka. Pierwotnie ohele ograniczały się do daszku ustawionego nad nagrobkiem i wspartego na czterech filarach. Ohele wznosi się nad grobami wybitnych rabinów lub cadyków oraz ich męskich potomków. Wewnątrz ohelu zwykle znajduje się nagrobek, lecz nie jest to regułą. W przypadku braku macewy tablice epitafijne mocuje się na wewnętrznych ścianach, zaś samo miejsce pochówku ogradza się metalową kratą lub niewielkim murkiem. Najczęściej ohele są pozbawione jakichkolwiek zdobień.

    Cmentarz żydowski w Chrzanowie – został założony najprawdopodobniej w 1763 i zajmuje powierzchnię 1,6 ha, na której zachowało się około 1500 macew, z których najstarsza pochodzi z 1802. Na kirkucie znajdują się też dwa ohele, z których jeden kryje szczątki cadyków z rodziny Halberstamów, a drugi jest miejscem wiecznego spoczynku miejscowego cadyka Salomona Buchnera (zm. 1828 r.). Cmentarz znajduje się przy ul. Borowcowej.

    Kirkut, kierkow, kierchol, kirchol (od dawnego niem. określenia cmentarza Kirchhof, pochodzącego od słów Kirche, z gr. kyriakós „należący do Pana”, Kyriakós oíkos, „dom Pański”,„kościół” i Hof oznaczającego otoczenie obiektu, np. teren przy budynku, krąg wokół księżyca, lub otoczenie ważnej osoby. Porównaj także słowo Kirchhut, które oznaczało uprawnienie do nadzoru wykorzystania prawa do ziemi w „sprawach duchowych”, m.in. w Austrii w dokumentach z XIII - XVI wieku.) – określenia cmentarza żydowskiego od wieków używane przez Polaków, głównie mieszkańców Galicji. Wyrażenie „ein jüdischer Kirchhof” było i jest używane w języku niemieckim, w tym w tłumaczeniu poezji tworzonej w języku hebrajskim, chociaż obecnie słowo Kirchhof zostało niemal wyparte przez słowo Friedhof. Żydzi unikali stosowania tego określenia, zastępując je nazwami w jidysz (bejsojlem, bejsakwores i inne), pochodzącymi z hebrajskiego.I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.

    Poza ogrodzeniem, bezpośrednio za cmentarzem znajdują się także nieoznakowane zbiorowe mogiły Cmentarza wojennego nr 445 z okresu I wojny światowej. Jego ogrodzenie jak i pomnik nie zachowały się do dzisiejszych czasów.

    Cmentarz wojenny nr 445 - Chrzanów – cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej znajdujący się przy cmentarzu żydowskim, w miejscowości Chrzanów, w powiecie chrzanowskim, w województwie małopolskim. Należy do Oddziału Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Cmentarz jest mogiłą żołnierzy zmarłych podczas I wojny światwej w szpitalu zakaźnym, zlokalizowanym na terenie Chrzanowa . Pochowano 171 żołnierzy narodowości Polskiej, Rosyjskiej, Czeskiej, Słowackiej, Węgierskiej, Austriackiej, Bośniackiej i Chorwackiej. Pierwotnie cmentarz miał kształt trapezu. Głównymi elementami cmentarza były: pomnik z kamiennych bloków z napisem „żołnierzom i obrońcom ojczyzny w wojnie światowej 1914/15” zakończony krzyżem oraz drewniany krzyż pomnikowy. Na mogiłach stały drewniane krzyże. Na chwilę obecną po cmentarzu pozostały widoczne zarysy trzech rzędów mogił, resztki kamiennego ogrodzenia oraz zniszczony pomnik. Planowana jest jego odbudowa.

    Przypisy

    1. Burchard podaje datę powstania cmentarza jako XVIII w.
    2. Burchard podaje liczbę zachowanych nagrobków jako około 1000
    3. Burchard odnotowuje istnienie drugiego kirkutu w Chrzanowie, który ma się znajdować przy pobliskiej ul. Podwale. Miał powstać w XIX w. i miało zachować się na nim około 50. Burchard albo rozdzielił niespójne dane, albo uznał za "nowy cmentarz" nowszy fragment XVIII wiecznego.

    Bibliografia[]

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 188.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Opis wraz z ilustracjami
  • Cmentarz żydowski w Chrzanowie na portalu Wirtualny Sztetl



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.037 sek.