• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cios - geologia

    Przeczytaj także...
    Spękanie - nieciągłość utworzona w ośrodku pierwotnie ciągłym i, w odróżnieniu od uskoku pozbawiona makroskopowo widocznego przemieszczenia wzdłuż niej.Magma (stgr. μάγμα „gęsta maść”) – gorąca, stopiona masa krzemianów i glinokrzemianów z domieszkami tlenków i siarczków, z dużą ilością wody i gazów, powstająca w głębi Ziemi. Magma, która wydobywa się na powierzchnię jest nazywana lawą.
    Skały magmowe – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał osadowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstałych wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej lub lawy na powierzchni Ziemi. Geolodzy opisali ponad 700 odmian skał magmowych.

    Cios – zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru.

    Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy.

    Ławica skalna to warstwa lub zespół warstw wchodzących w skład skały osadowej (niekiedy również innych skał), o zbliżonych cechach sensu lato, a szczególnie wyraźnie wyróżniających się od warstw sąsiednich. Ławica jest wyraźnie oddzielona od góry i dołu równoległymi płaszczyznami. Różni się od pozostałych barwą lub odmienną strukturą.Denudacja (etym. łac. denudare, ogołacać, odkrywać; inaczej: degradacja, etym. łac. degradatio, obniżenie) – degradacja, procesy denudacyjne – procesy niszczące powodujące wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi. Obejmuje procesy takie jak wietrzenie, erozja i ruchy masowe (przemieszczanie okruchów skalnych, efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów górskich i wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu (peneplenizacja). Zazwyczaj transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów, gdzie jest deponowany w postaci skał okruchowych jak piaskowce. Na obszarach obfitych w zwietrzelinę denudacja zmierza do obniżenia podłoża skalnego.

    Rodzaje (ze względu na genezę):

  • cios denudacyjno-odprężeniowy - spękania odprężeniowe powstałe na skutek częściowego lub całkowitego usunięcia nadkładu przez denudację.
  • cios diagenetyczny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań diagenetycznych, czyli utworzonych w skałach osadowych wskutek zmniejszania się objętości osadu w czasie procesu diagenezy.
  • cios ekstensyjny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań ekstensyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń rozciągających.
  • cios kompresyjny - spękania złożone ze spękań kompresyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń ściskających.
  • cios magmowy - spękania powstające zwykle w głęboko zalegających skałach o składzie granitoidowym, obejmuje trzy zespoły spękań - dwa w przybliżeniu pionowe, jeden w przybliżeniu poziomy - tworzące system w przybliżeniu prostopadłościenny, często nazywany ciosem granitowym. Spękania te często są zajęte przez żyły mineralne.
  • cios termiczny - spękania powstające w skale magmowej w końcowym etapie jej krzepnięcia lub tuż po zakrzepnięciu. Zachodzi w wyniku naprężeń rozciągających, powstających na skutek kurczenia się stygnącej masy skalnej. Najczęściej występuje w skałach wulkanicznych i subwulkanicznych.
  • Rodzaje (ze względu na geometrię):

    Ekstensja (od łac. extensio: „rozszerzenie”, „rozciągnięcie”) – w geologii oznacza odkształcenie obiektu geologicznego, następujące wskutek działania naprężeń rozciągających (tensji). Odkształcenie to może mieć różnorodny charakter w zależności od skali i reologii odkształcanego obiektu; w szczególności ośrodek może przejawiać kruchość (pękać) lub plastyczność (odkształcać się plastycznie).Wietrzenie – rozpad mechaniczny i rozkład chemiczny skał wskutek działania energii słonecznej, powietrza, wody i organizmów. Zachodzi na powierzchni Ziemi i w jej powierzchniowej strefie zwanej strefą wietrzenia (głębokość od kilku do kilkudziesięciu metrów). Produktem wietrzenia są między innymi zwietrzelina, rumowisko, glina zboczowa, arkoza.
  • cios diagonalny - w przybliżeniu skośny do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios katetalny - prostopadły do ławic, niezależnie od ich ułożenia.
  • cios komplementarny - utworzony z dwu sprzężonych zespołów, powstałych jednocześnie.
  • cios ławicowy - równoległy do uławicenia.
  • cios ortogonalny - zespół spękań prostopadły w stosunku do innego zespołu.
  • cios ostrokątny (romboidalny) - złożony z dwu zespołów wzajemnie nieprostopadłych.
  • cios podłużny - w przybliżeniu równoległy do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios pokładowy - ułożony mniej więcej równolegle do powierzchni terenu.
  • cios poprzeczny - w przybliżeniu prostopadły do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios słupowy - cios termiczny polegający na podziale skały na przylegające do siebie słupy o wielobocznym przekroju.
  • Bibliografia[]

  • W. Jaroszewski, L. Marks, A. Radomski, 1985: Słownik geologii dynamicznej. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
  • Diageneza – proces tworzenia skały zwięzłej ze skał luźnych polegający na łączeniu (zlepianiu) spoiwem ziaren skalnych.Skały – duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i metamorficzne.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Żyła geologiczna – ciało skalne lub mineralne młodsze od skał sąsiadujących wypełniające szczelinę i spękania w skałach otaczających.
    Skały subwulkaniczne należą do skał magmowych głębinowych powstałych poprzez zakrzepnięcie magmy, która nie zdołała się wydostać na powierzchnię Ziemi (zob. → skały wylewne) i zakrzepła na niewielkich głębokościach - do 1 km. Skały te tworzą intruzje o niewielkich rozmiarach, lecz występujące w różnych formach: lakkolity, pnie wulkaniczne, żyły kominowe, sille i dajki.
    Skała wylewna (skała wulkaniczna, wulkanity) – skała magmowa, która powstaje w wyniku krystalizacji lawy, a ponieważ proces ten postępuje stosunkowo szybko, w skład skał wchodzą minerały tak drobne, że w większości nie można ich rozpoznać gołym okiem. Wśród skał magmowych wylewnych najpospolitszy jest bazalt. Skały magmowe wylewne ze względu na dużą odporność na niszczenie mechaniczne mają zastosowanie w budownictwie, przemyśle drogowym, a ze względu na wykształcenie minerałów o różnych barwach - jako materiał dekoracyjny.
    Naprężenie – miara gęstości powierzchniowej sił wewnętrznych występujących w ośrodku ciągłym. Jest podstawową wielkością mechaniki ośrodków ciągłych. Jednostką naprężenia jest paskal.
    Granit – głębinowa kwaśna skała o budowie jawnokrystalicznej, zbudowana z kwarcu, skalenia potasowego i plagioklazu oraz biotytu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.009 sek.