• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Chiropterologia

    Przeczytaj także...
    Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:Uniwersytet Wrocławski (UWr) – jeden z osiemnastu państwowych uniwersytetów klasycznych w Polsce z siedzibą we Wrocławiu, kształcący na kierunkach humanistycznych i ścisłych. Powstał pierwotnie w 1702 roku jako Leopoldina, a 24 sierpnia 1945 roku został przekształcony na polską uczelnię akademicką. Uczelnia swoimi tradycjami odwołuje się do niemieckich uczelni wrocławskich oraz Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jest jedną z najważniejszych i najstarszych uczelni we Wrocławiu, na której studiuje blisko 31,6 tysięcy studentów.
    Etologia (gr. ήθος - obyczaj) – dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.

    Chiropterologia – gałąź zoologii (teriologii) zajmująca się badaniem nietoperzy. Nazwa tej dziedziny wiedzy pochodzi od łacińskiej (acz greckiego pochodzenia) nazwy gatunkowej nietoperzy Chiroptera, co znaczy dosłownie rękoskrzydłe. Ze względu na unikatowy wśród ssaków tryb życia nietoperzy (zdolność do aktywnego lotu, jak również – u większości gatunków – ścisła zależność od dostępności kryjówek w ciągu dnia, przeważająco nocna aktywność oraz echolokacja) nauka ta posługuje się odmienną metodyką niż pozostałe gałęzie teriologii. Do specyficznych narzędzi badawczych należą detektory ultradźwięków oraz sieci do odłowów latających nietoperzy, podobne lub tożsame z sieciami ornitologicznymi. Chiropterologia zbliża się do ornitologii również metodami znakowania zwierząt będących obiektami jej badań, ponieważ nietoperze – podobnie jak ptaki – znakuje się metalowymi obrączkami. Oprócz typowych dla całej zoologii badań taksonomicznych czy populacyjnych, jak również związanych z preferencjami siedliskowymi poszczególnych gatunków, chiropterologia wytworzyła specyficzne dla siebie kierunki badań, np. wybiórczości kryjówek dziennych i zimowych, czy ekologii sensorycznej (sensory ecology) analizującej – często za pomocą skomplikowanych eksperymentów behawioralnych – percepcję zmysłową nietoperzy (wzrokową, słuchową, węchową) i adaptacje sygnałów echolokacyjnych do wykorzystywania różnych siedlisk i różnych typów ofiar. Tę ostatnią rozwijają szczególnie badacze niemieccy (Bjorn Siemers, Elizabeth Kalko). Rozwój chiropterologii jest powiązany z postępami w bioakustyce. Specyfiką chiropterologii jest zaangażowanie w badania naukowe, jak również monitoring i inwentaryzację nietoperzy dla potrzeb ochrony przyrody, dużej liczby przeszkolonych amatorów i organizacji pozarządowych, współpracujących z profesjonalnymi naukowcami zatrudnionymi w placówkach badawczych, bądź nawet realizujących własne projekty. Również ta cecha upodabnia silnie chiropterologię do ornitologii, w którą zaangażowane są tysiące obserwatorów-hobbystów. W Europie amatorzy uczestniczą zwłaszcza w monitoringu liczebności nietoperzy zimujących w kryjówkach podziemnych, wykorzystując fakt, że liczone zwierzęta przebywają wówczas w stanie hibernacji.

    Półwysep Bałkański (Bałkany) – półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu, np. linia prosta styczna do brzegów Adriatyku i Morza Czarnego, a także linia łącząca Triest z Odesą.Sen zimowy – fizjologiczny stan odrętwienia organizmu objawiający się okresowym spowolnieniem procesów życiowych u niektórych zwierząt stałocieplnych, pozwalający przetrwać im trudne warunki zimy. Sen zimowy może być stanem ciągłym lub przerywanym. Trwa od kilku tygodni do siedmiu miesięcy. Jest poprzedzony gromadzeniem brunatnej tkanki tłuszczowej w organizmie lub zapasów pokarmu w gnieździe oraz zmianami w funkcjonowaniu gruczołów dokrewnych.

    W Polsce najwcześniejsze publikacje naukowe, obejmujące również tematykę chiropterologiczną, ukazywały się w XIX wieku. Ich autorami byli m.in. Antoni Wałecki i Kazimierz Stronczyński. Prekursorem współczesnej chiropterologii polskiej był paleontolog i teriolog Kazimierz Kowalski, inicjator systematycznej inwentaryzacji jaskiń i speleologii, zainteresowany początkowo (w latach 50. XX w.) nietoperzami jaskiniowymi i znajdowanymi w tych obiektach kopalnymi szczątkami tych zwierząt. Wiele różnych gałęzi chiropterologii – od faunistyki i ekologii po zoogeografię i ochronę – rozwijał w II połowie XX w. Adam Krzanowski, zarazem zaangażowany popularyzator tej gałęzi wiedzy (m.in. poprzez napisanie książki Nietoperze w popularnonaukowej serii Omega). Przez wiele lat był jedynym polskim przedstawicielem w Chiroptera Specialist Group IUCN. W tym samym czasie etologią i fenologią nietoperzy zajmował się w Krakowie Wincenty Harmata. Andrzej Lech Ruprecht, wieloletni pracownik Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży prowadził szeroko zakrojone badania faunistyczne, których podstawą było wyszukiwanie szczątków nietoperzy w wypluwkach sów na terenie całego kraju; owocem tych badań były pierwsze opracowania atlasowe rozmieszczenia krajowych gatunków Chiroptera. Autor ten zajmował się również osteologią nietoperzy.Paleontologię nietoperzy rozwijał Bronisław W. Wołoszyn z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, będący zarazem inicjatorem Dekad Spisu Nietoperzy – corocznych, zimowych liczeń tych zwierząt w kryjówkach podziemnych. Akcja, początkowo koordynowana przez Wołoszyna i jego Centrum Informacji Chiropterologicznej, dziś jest prowadzona przez liczne grupy regionalne – zarówno amatorskie, związane z dużymi organizacjami pozarządowymi, jak również z akademickimi placówkami naukowymi, np. Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (Tomasz Kokurewicz – prowadzący również prace z zakresu ekofizjologii hibernacji). Zespół Wiesława Bogdanowicza z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie prowadzi badania taksonomiczne i morfologiczne, te pierwsze również w oparciu o techniki molekularne. Ireneusz Ruczyński z Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży bada wybiórczość kryjówek i zachowania związane z wykorzystaniem schronień u nietoperzy leśnych, Alek Rachwald (Instytut Badawczy Leśnictwa), Mateusz Ciechanowski (Katedra Ekologii i Zoologii Kręgowców Uniwersytetu Gdańskiego) i Grzegorz Lesiński (Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego) – preferencje siedliskowe i przestrzenno-czasową zmienność aktywności nietoperzy na terenach nizinnych. Joanna Furmankiewicz (Uniwersytet Wrocławski), Tomasz Postawa (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN) i Krzysztof Piksa (Akademia Pedagogiczna w Krakowie) zaangażowani są w prace nad zjawiskiem jesiennego rojenia (swarming), specyficznego zachowania nietoperzy w otworach kryjówek podziemnych, związanego prawdopodobnie z okresem godowym. Ostatni dwaj autorzy publikowali również prace z zakresu paleontologii nietoperzy holocenu Tatr i Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Konrad Sachanowicz (Zakład Ekologii Zwierząt Uniwersytetu Mikołaja Kopernika) publikuje prace z zakresu faunistyki i zoogeografii nietoperzy, również terenów Półwyspu Bałkańskiego i Turcji.

    Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).Zoologia (od gr. zoon = zwierzę, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o zwierzętach, czyli wszystkich żywych organizmach zdolnych do przemieszczania i odżywiania się (z wyjątkiem mikroorganizmów), a także ich zachowaniach i budowie.

    Większość krajowych organizacji pozarządowych, zajmujących się ochroną nietoperzy, prowadzi również podstawowe badania chiropterologiczne, takie jak monitoring zimowisk i letnich kolonii nietoperzy czy inwentaryzacja fauny nietoperzy różnych terenów. Przykładami takich organizacji są Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” (Andrzej Kepel, Radosław Dzięciołowski), Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy, Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "proNatura" (Rafał Szkudlarek) i Towarzystwo Przyrodnicze "Bocian" (Marek Kowalski). Organizacje te są obecnie zrzeszone w Porozumieniu o Ochronie Nietoperzy.

    Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) – makroregion geograficzny położony w południowej Polsce. Stanowi wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. W pasie tym wzgórza wznoszą się na wysokość 400-515 m n.p.m..Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (ang. International Union for Conservation of Nature, w skrócie IUCN) – międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną przyrody założona w 1948 roku jako pierwsza światowa organizacja skupiona na problemach środowiska naturalnego. Jej siedziba mieści się w Gland w Szwajcarii.

    W Polsce ukazują się trzy czasopisma naukowe, poświęcone wyłącznie chiropterologii:

  • Acta Chiropterologica – anglojęzyczny, międzynarodowy periodyk, umieszczony na liście filadelfijskiej, wydawany przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN.
  • Nietoperze – głównie polskojęzyczne czasopismo o zasięgu krajowym, publikujące głównie prace z zakresu faunistyki, wydawane przez Porozumienie o Ochronie Nietoperzy
  • Studia Chiropterologica – głównie polskojęzyczne czasopismo, wydawane przez Centrum Informacji Chiropterologicznej ISEZ PAN w Krakowie, ukazuje się bardzo nieregularnie (ostatnie dwa tomy ukazały się kolejno w 2003 i 2007 roku); niekiedy ukazują się w nim prace anglojęzyczne z krajów Europy Środkowej i Wschodniej.
  • Również w innych krajach ukazują się specjalistyczne czasopisma poświęcone wyłącznie chiropterologii: w Niemczech Myotis (po angielsku) i Nyctalus (po niemiecku i angielsku), w Szwajcarii Le Rhinolophe (po angielsku i francusku), w Rosji Plecotus et al. (po rosyjsku i angielsku), w Czechach Vespertilio (po angielsku i czesku), na Węgrzech Denevérkutatás (Hungarian Bat Research News – po węgiersku), w Stanach Zjednoczonych Bat Research News (po angielsku).

    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu – państwowa szkoła wyższa, jedna z dziesięciu funkcjonujących w stolicy Dolnego Śląska. Uczelnia działa w budynkach dawnego Instytutu Rolniczego niemieckiego Uniwersytetu we Wrocławiu. Powojenne początki uczelni to jesień 1945 roku, kiedy w połączonych organizacyjnie Uniwersytecie i Politechnice zaczęły funkcjonować Wydziały: Rolniczy i Medycyny Weterynaryjnej. W 1951 roku wyodrębniła się z nich samodzielna uczelnia – Wyższa Szkoła Rolnicza, która od 1971 roku funkcjonuje jako Akademia Rolnicza we Wrocławiu. W listopadzie 2006 roku, zgodnie z podpisaną przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego ustawą (treść ogłoszonej ustawy (Dz. U. z 2006 r. Nr 202, poz. 1483)) uczelnia zmieniła nazwę na Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu.





    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.
    Obrączka ornitologiczna – metalowy lub plastikowy pierścień zakładany na nogę lub wyjątkowo skrzydło ptaka (obrączka płetwowa).
    Ultradźwięki – fale dźwiękowe, których częstotliwość jest zbyt wysoka, aby usłyszał je człowiek. Za górną granicę słyszalnych częstotliwości, jednocześnie dolną granicę ultradźwięków, uważa się częstotliwość 20 kHz, choć dla wielu osób granica ta jest znacznie niższa. Za umowną, górną, granicę ultradźwięków przyjmuje się częstotliwość 1 GHz. Zaczyna się od niej zakres hiperdźwięków Niektóre zwierzęta mogą emitować i słyszeć ultradźwięki, np. pies, szczur, delfin, wieloryb, chomik czy nietoperz.
    Wypluwka (zrzutka) – zlepek niestrawionych części pokarmu, np. kości, sierść, pancerzyki owadów, wydalany ruchami wymiotnymi przez otwór gębowy, przez wiele gatunków ptaków, takich jak sowy, ptaki szponiaste czy mewy. Powstaje w żołądku mięśniowym ptaka. Na ich podstawie można określić skład pokarmu ptaka. Wypluwki sów mogą służyć jako materiał badawczy do jakościowej i ilościowej oceny występowania drobnych gatunków ssaków.
    Populacja biologiczna – zespół organizmów jednego gatunku żyjących równocześnie w określonym środowisku i wzajemnie na siebie wpływających, zdolnych do wydawania płodnego potomstwa. Nie jest to jednak suma osobników jednego gatunku, a zupełnie nowa całość.
    Białowieża (białorus. Белавежа-Biełavieža, w miejsc. gwarze białoruskiej Bałavež lub Biełavieš ) — duża wieś w Polsce, w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża, mająca charakter małomiasteczkowy, położona nad Narewką, na Równinie Bielskiej.
    Taksonomia (gr. taksis – układ, porządek + nomos – prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.