• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Chanat Czagatajski



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Kara Hülëgü (? - zm. 1252) – chan sprawujący władzę nad ułusem Czagataja w latach 1244/1245 do 1246 i ponownie w latach 1251 - 1252.Kajdu (albo Chajdu) (ur. ok. 1235/1236, zm. ok. 1301) – chan Mongołów z rodu Ugedeja, panujący w Turkiestanie i części Syberii od roku 1263 aż do śmierci.
    Narodziny państwa[]

    Przed swą śmiercią w roku 1227 Czyngis-chan wyznaczył swoim synom ułusy, to jest pastwiska wraz z poddanymi ludźmi. Czagataj otrzymał ziemie rozciągające się od terytorium Ujgurów do Samarkandy i Buchary (bez tych miast), a zatem obejmujące tereny na północ od jeziora Bałchasz, Mawarannahr, Siedmiorzecze i Turkiestan Wschodni z wyjątkiem części zajmowanej przez Ujgurów. Jego sezonowe rezydencje leżały nad rzeką Ili, w okolicy miasta Ałmałyk. Czagataj nie był władcą niezależnym – dzierżył on swój ułus od Wielkiego Chana jako „indżu”, ziemię będącą własnością chana i jego rodziny (por. królewszczyzna), i miał prawo do dysponowania dochodami z niej pochodzącymi, chociaż nią nie zarządzał. Finansowa administracja jego ułusu (podobnie jak zarząd nad Bucharą i Samarkandą) należała do urzędników podległych bezpośrednio Wielkiemu Chanowi. Do roku 1240 sprawował ją mianowany przez Ugedeja (1229-1241) Mahmud Jaławacz (zm. 1254), zaś później zastąpił go jego syn, Masud (zm. 1289). Czagataj cieszył się opinią rygorystycznego strażnika jasy, która była nie do pogodzenia z niektórymi przepisami szariatu. Zachowały się opowieści mówiące o wymuszaniu przez niego przestrzegania jasy na muzułmanach, trudno jednak przypuszczać, żeby ta polityka mogła rozciągać się na ludzi spoza jego obozu czy stolicy mongolskiego imperium Karakorum. Poza tym muzułmanów brali w ochronę ich pobratymcy w wierze Jaławacze.

    Kurułtaj - rada chanów mongolskich zbierająca się dla odbycia narad politycznych lub wyboru nowego wielkiego chana. Kompetencje tej rady nie były ściśle wyznaczone.Ludy tureckie (także turkijskie, turkskie, turskie, turańskie) – rodzina ludów wspólnego pochodzenia i kultury, posługujących się językami tureckiej rodziny językowej. Zamieszkują rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (pas ten ogólnie pokrywa się z Wielkim Stepem) aż niemal po Czukotkę oraz liczne izolowane terytoria w Europie wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 milionów ludzi.

    Czagataj zmarł w roku 1244 lub 1245, wyznaczając swoim następcą wnuka, Kara Hülëgü (1244/1245-1246, 1251-1252), jednak Wielki Chan Gujuk (1246-1248) zastąpił go młodszym synem Czagataja, Jisü Möngke (1246-1251). Większość czagatajskich książąt, wraz ze swoimi krewnymi, potomkami Ugedeja, sprzeciwiła się wyborowi Möngke (1251-1259) na Wielkiego Chana, stąd po ostatecznym objęciu przez niego władzy zostali oni wygnani lub zabici. Ten ostatni los spotkał także Jisü Möngke. Nowy Wielki Chan przywrócił do władzy na zmniejszonym terytorium ułusu Kara Hülëgü. Po śmierci tego ostatniego władzę przejęła wdowa po nim, Organa-katun (1252-1260). Po śmierci Möngke znowu wybuchł konflikt o sukcesję, tym razem pomiędzy jego braćmi, Kubiłajem i Arykiem Böge. Ten drugi powierzył ułus Czagataja jego wnukowi, Ałgu (1260-1266), który pozbawił władzy Organę, potem jednak się z nią ożenił. W roku 1262 Ałgu przeszedł na stronę Kubiłaja, co w dużym stopniu przyczyniło się do ostatecznego zwycięstwa tego ostatniego w roku 1264. W rezultacie tej wojny cywilna administracja ułusu przeszła w ręce Ałgu, a ponadto opanował on Bucharę i Samarkandę, które to fakty zostały zalegalizowane przez potrzebującego poparcia w konflikcie z bratem Kubiłaja. Dopiero od tego momentu możemy mówić o istnieniu chanatu Czagataidów.

    Karakorum – stolica mongolskiego imperium w XIII wieku. Początkiem była baza wojenna założona przez Czyngis-chana w 1220. Stolicą została za wielkiego chana Ugedeja w 1234. Karakorum zbudowano w północnej Mongolii nad Orchon gol (Orchonem), w uświęconym tradycjami rejonie głównych siedzib władców imperiów koczowniczych od czasów Xiongnu. Do zasług Ugedeja należy rozbudowa tego ośrodka do rozmiarów rozległego, aczkolwiek niezbyt gęsto ani też niezbyt wspaniale zabudowanego miasta. Wyjątek stanowiły takie większe budowle, jak pałac wielkiego chana lub dwory innych książąt, czy też najwyższych dostojników państwowych. Poza częścią pałacową miasto posiadało dzielnicę kupiecką, gdzie przeważali muzułmanie, i rzemieślniczą, którą zamieszkiwali głównie Chińczycy. W Karakorum można było spotkać mistrzów rzemieślniczych uprowadzonych z krajów Azji zachodniej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy.Fergana (uzb.: Fargʻona, uzb. cyr.: Фарғона; ros.: Фергана, Fiergana) – miasto we wschodnim Uzbekistanie, w Kotlinie Fergańskiej, siedziba administracyjna wilajetu fergańskiego. W 1989 roku liczyło ok. 200 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu paliwowego (rafineria ropy naftowej), petrochemicznego i chemicznego (nawozy azotowe, włókna chemiczne, tworzywa sztuczne), lekkiego (jedwabniczy, włókienniczy, obuwniczy) oraz spożywczego. W mieście działają dwa uniwersytety i dwa teatry.
    Chanat czagatajski pod koniec XIII wieku

    Po stronie Kajdu[]

    Następca Ałgu, Mubarak Szah (1266), był synem Organy z jej małżeństwa z Kara Hülëgü i pierwszym Czagataidą, który przyjął islam. Został on jednak obalony przez Baraka (1266-1271), którego Kubiłaj wysłał żeby z nim współrządził. Barak wkrótce zerwał z Wielkim Chanem, musiał jednak stawić czoło innemu mongolskiemu chanowi walczącemu z Kubiłajem, potomkowi Ugedeja Kajdu (zm. ok. 1303), który żądał podporządkowania się jego władzy. Dzięki posiłkom ze Złotej Ordy Kajdu pokonał Baraka i na kurułtaju w Azji Środkowej w roku 1269, na którym został obwołany Wielkim Chanem przez przeciwników Kubiłaja, uzyskał od Baraka uznanie swojej władzy oraz zrzeczenie się na swoją rzecz wszystkich posiadłości oprócz dwóch trzecich Mawarannahru. Barak wdał się następnie w wojnę z Ilchanidami, został jednak 22 lipca 1270 roku rozgromiony przez Abakę (1265-1282) w bitwie pod Heratem, a Kajdu odmówił mu swego poparcia wobec wzbierającej przeciwko niemu rebelii lub wręcz zabił (źródła są sprzeczne). Nastepcą Baraka był Negübei (1271-1272), którego Kajdu wkrótce zastąpił Buka Temürem (1272-1282). Władza tych Czagataidów była słaba. W roku 1273 miało miejsce znamienne wydarzenie – Abaka zdobył i splądrował Bucharę, a przybyłe po tym wydarzeniu wojska Czagataidów, które pierwotnie miały bronić miasta, dokończyły dzieła rabunku. W roku 1276 Czagataidzi i Ilchanidzi zjednoczyli swe siły w ponownym rabunku miasta, które po tym wydarzeniu miało być przez siedem lat niezamieszkane.

    Bujan, ros. Буян - w rosyjskim folklorze wyspa, na której znajdował się kamień (A)latyr. Początkowo umieszczana na Bałtyku, potem utożsamiana m.in. z Chortycą. Wymieniona została w "Bajce o carze Sałtanie" Puszkina.Samarkanda (uzbec. Samarqand, tadżyc. Самарқанд, pers. سمرقند, ros. Самарканд) – miasto w Uzbekistanie, w Azji Środkowej, ok. 353 tys. mieszkańców (2008). Czwarte pod względem ludności miasto Uzbekistanu i stolica wilajetu samarkandzkiego. Ważny ośrodek przemysłowy i naukowy (6 szkół wyższych). W 2001 roku miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Długie panowanie Duwy (ok. 1282-1307) stało pod znakiem współdziałania z Kajdu. Walki toczyły się przez wiele lat i pozostały nierozstrzygnięte, jednak z punktu widzenia Czagataidów oprócz wspomnianych wyżej klęsk przyniosły im także pewne zdobycze terytorialne. Duwa towarzyszył Kajdu w jego inwazjach na terytoria Ilchanidów w latach 1288, 1291 i 1295/1296, które pozwoliły mu zagarnąć pastwiska leżące na południe od Amu Darii. Około roku 1290 Duwa przyłączył do chanatu dawne terytoria Ujgurów we Wschodnim Turkiestanie, zaś niedługo przed rokiem 1298/1299 udało mu się ustanowić swojego syna Kutluka Kuczę przywódcą Negüderydów, Mongołów, którzy mając siedzibę w Ghaznie (dzis. Ghazni) zajmowali znaczną część dzisiejszego Afganistanu. Ta ostatnia zdobycz umożliwiła Czagataidom podjęcie nowych ataków na Ilchanidów, a także na Indie.

    Stanisław Kałużyński (ur. 6 sierpnia 1925 roku w Świerczowie, zm. 6 stycznia 2007) – profesor zwyczajny, doktor habilitowany, światowej sławy ałtaista, językoznawca i badacz kultury Azji Środkowej i Syberii, mongolista i jakutolog, popularyzator wiedzy o Mongolii, w latach 1970-2004 członek komitetu redakcyjnego „Rocznika Orientalistycznego”, oraz w latach 1974-2005 serii „Prace Orientalistyczne”. Autor blisko 150 prac naukowych, wykładowca uniwersytecki.Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu „ilchan”, używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.

    Wykorzystując zaangażowanie Ilchanidów w wojnę przeciwko mamelukom w roku 1301 przedsięwzięto najazd na Fars i Kerman, jednak w drodze powrotnej siły Czagataidów zostały pokonane przez brata ilchana Ghazana (1295-1304) Char-bande, późniejszego ilchana Oldżajtu (1304-1316), który odparł także atak podjęty w zimie 1302-1303. W roku 1299 Kutluk Kucza podjął wielki najazd na Indie, musiał się jednak wycofać kiedy został śmiertelnie ranny w bitwie. W roku 1303 Mongołowie przez dwa miesiące oblegali Delhi, ostatecznie jednak znowu się wycofali. Wyprawa z roku 1304 została rozgromiona przez wodzów Sułtanatu Delhijskiego Kafura i Tughlaka, jednak dopiero w latach 1307-1308 sułtanowi Ala ad-Dinowi (1296-1316) udało się powstrzymać coroczne mongolskie rajdy.

    Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.Szamanizm − zespół praktyk i wierzeń opierających swe pojmowanie relacji świata namacalnego do świata duchowego na fundamentalnej roli szamana jako osoby zdolnej do podróży ekstatycznych w zaświaty dla dobra swojej wspólnoty bądź jej poszczególnych członków.

    Na przełomie lat 1297 i 1298 Duwa przeprowadził zaskakujący atak na terytorium Wielkiego Chana i pojmał Körgüza, dowódcę jego armii w Mongolii, kiedy jednak próbował zaatakować kraj Tangutów sam został zaskoczony i rozbity. W trakcie kampanii w latach 1298-1303 następca Kubiłaja, Temür Öldżejtü (1294-1307), wspierany przez zagrażającego Czagataidom od zachodu chana Białej Ordy Bujana (1302-1309), uzyskał przewagę, m.in. zadając ciężką porażkę Kajdu i Duwie podczas ich ataku na Karakorum. Podczas tych walk obaj sprzymierzeni chanowie zostali ranni, Kajdu śmiertelnie – zmarł około roku 1303. Duwa uniemożliwił objęcie władzy desygnowanemu przez niego Urusowi, doprowadzając do jej przejęcia przez jego innego syna, Czepera (1303-1306), który wydawał mu się bardziej sterowalnym zwierzchnikiem. Wskutek nalegań Duwy Czeper uznał władzę Wielkiego Chana i tym samym zapanował pokój, który ilchan Oldżajtu w swoim liście z 1305 roku do Filipa Pięknego uznał za zwiastun pokoju powszechnego. Jednak jeszcze w tym samym roku Duwa, współdziałając z siłami Wielkiego Chana, przedsięwziął zdradziecki atak na zwolenników Czepera, który w roku 1309 został ostatecznie pokonany przez Kebeka (ok. 1320-1327) i nie pozostało mu nic innego jak poddać się władzy Wielkiego Chana. Tym samym imperium założone przez Kajdu upadło, a większość jego terytorium przypadło Czagataidom.

    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Ałmałyk - średniowieczne miasto w Siedmiorzeczu, znajdujące się w pobliżu dzisiejszego Yining, odgrywające ważną polityczną i ekonomiczną rolę w XIII i XIV wieku.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.
    Timur Chromy (ur. 9 kwietnia 1336 w Chodża Ilgar koło Keszu (Shahrisabz), zm. 18 lutego 1405 w Otrarze) – znany również jako Tamerlan i Timur Lenk (od Tīmūr-e Lang – Timur Kulawy), założyciel dynastii Timurydów, panujący w latach 1370-1405, zdobywca większości Azji Środkowej, Iranu, Iraku i Zakaukazia.
    Encyclopædia Iranica – kompleksowa anglojęzyczna encyklopedia skupiająca się na irańskiej historii, kulturze i cywilizacji, obejmująca okres od czasów prehistorycznych do współczesności. Wydawana jest przez Centrum Studiów Irańskich na Columbia University, a stworzona przez międzynarodowy komitet redakcyjny składający się z 38 osób, prowadzony przez Ehsana Yarshatera i Ahmada Ashrafa. Encyklopedia traktowana jako standardowa praca w dziedzinie badań Iranu.
    Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān – "ten, który ma władzę") – tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.
    Fars – ostan w południowo-zachodnim Iranie. Stolicą jest Sziraz. Od nazwy tego regionu pochodzi dawniejsze określenie całego Iranu – Persja.
    Ułus (ros.: улус; j. jakucki: улуус) – pierwotnie z tur. plemię, lud – ogół ludności u koczowników tureckich i mongolskich podporządkowanej jednemu władcy (kagan, chan), następnie jednostka organizacyjna, społeczna i terytorialna koczowników plemion w środkowej Azji i Syberii.
    Biała Orda (kaz. Ақ Орда/Aq Orda, tat. Ак Урда/Aq Urda, tur. Ak Ordu/Orda) - feudalne państwo mongolskie, powstałe w XIII wieku, założone przez Ordę.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.088 sek.