• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Fastach

    Przeczytaj także...
    Diecezja białostocko-gdańska – jedna z 6 diecezji kościoła prawosławnego w Polsce utworzona 7 września 1951 zamiast diecezji białostocko-bielskiej. Graniczy z diecezjami: warszawsko-bielską, łódzko-poznańską i wrocławsko-szczecińską.Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.
    Ikona (gr. εικων, eikón oznaczające obraz) – obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów wschodnich, w tym prawosławnego i greckokatolickiego. Pierwowzorem ikon, były prawdopodobnie, ponieważ nie ma pewności wśród historyków sztuki portrety grobowe z Fajum bądź wczesnochrześcijańskie malarstwo katakumbowe.

    Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Fastachprawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

    Historia[]

    Pierwsza cerkiew w Fastach[]

    Pierwsza prawosławna cerkiew w Fastach powstała najprawdopodobniej po 1533, gdy Aleksander Chodkiewicz przekazał miejscowe dobra monasterowi Zwiastowania w Supraślu w zamian za majątek w Choroszczy. Na początku XVII w. cerkiew w Fastach przejęli unici.

    Dekanat Białystok – jeden z 5 dekanatów diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.Parafia Opieki Matki Bożej w Choroszczy – jedna z 20 parafii prawosławnych w dekanacie Białystok należącym do diecezji białostocko-gdańskiej.

    Cerkiew unicka[]

    Ze sprawozdania proboszcza parafii fastowskiej z 1862 wynika, że po przejęciu monasteru supraskiego przez unitów bazylianie suprascy wznieśli w Fastach nową świątynię. Była to budowla drewniana, na fundamencie kamiennym, kryta gontem, z dzwonnicą nad przedsionkiem i skromnym wyposażeniem. Parafia fastowska należała kolejno do Należała kolejno do unickiej metropolitalnej diecezji kijowsko-wileńskiej (gdzie była jedną z 19 placówek duszpasterskich w dekanacie białostockim), w latach 1797–1809 do diecezji supraskiej (również w dekanacie białostockim), a po jej skasowaniu – do diecezji brzeskiej. Na początku lat 30. XIX w. majątek cerkwi stanowiły dwie włóki gruntu. Liczbę wiernych w 1838 szacowano na 506 osób.

    Choroszcz – miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Choroszcz. Położone nad rzeką Horodnianką. Jest zaliczane do aglomeracji białostockiej. Według danych z 30 czerwca 2012 miasto liczyło 5716 mieszkańców.Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) – ozdobna, pokryta ikonami ściana we wnętrzu cerkwi, która znajduje się między miejscem ołtarzowym (swiatłyszcze, sanktuarium, prezbiterium) a nawą (naos), przeznaczoną dla wiernych.

    W 1836 wyposażenie unickiej świątyni w Fastach było całkowicie zlatynizowane, nie było w nim żadnych typowych dla obrządku bizantyjskiego utensyliów. Brak ten uzupełniano w kolejnych latach w ramach szerzej zakrojonej akcji usuwania łacińskich elementów wyposażenia z cerkwi unickich w Imperium Rosyjskim i zastępowania ich przedmiotami typowymi dla tradycji prawosławnej. W świątyni fastowskiej nie było Ewangeliarza cerkiewnosłowiańskiego, lecz w języku polskim. W obiekcie nie było ikonostasu, a ołtarz główny na wzór łacińskiego, z postacią Chrystusa niosącego krzyż. Jeden z przechowywanych w świątyni wizerunków przedstawiał św. Franciszka z Asyżu. W cerkwi w Fastach znajdowały się również ławki, a do 1838 – ambona. Ikonostas do świątyni wstawiono w 1837. Autorem ikon wchodzących w jego skład był Teodor Michnow, który pracował również w kilku innych unickich cerkwiach w dekanacie.

    Cerkiew cmentarna pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Fastach – prawosławna cerkiew cmentarna. Należy do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Fastach, w dekanacie Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.Cerkiew (z gr. kyriaké – należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja – zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga.

    Świątynia fastowska uznana została w 1839 za jedną z uboższych w dekanacie białostockim.

    Cerkiew prawosławna w latach 1839–1918[]

    Parafia w Fastach przeszła do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w 1839, po synodzie połockim. Proboszcz fastowski Wincenty Gogolewski podpisał akt zgody na przejście na prawosławie jeszcze w 1838, razem z kilkunastoma innymi duchownymi.

    W 1863 pounicka cerkiew w Fastach uległa całkowitemu zniszczeniu wskutek pożaru. W jej zastępstwie parafianie, za radą proboszcza, ks. Bazylego Jachimowicza, wznieśli cerkiew św. Michała Archanioła na terenie cmentarza prawosławnego w miejscowości. Pełniła ona zastępczo funkcje świątyni parafialnej do momentu otwarcia nowej świątyni murowanej, zbudowanej w latach 1869–1875, i wyświęconej ku czci Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Inwestycję tę współfinansował skarb państwa rosyjskiego, przekazując kwotę 7330 rubli; 4851 rubli zgromadzili prywatni darczyńcy.

    Synod połocki – synod Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim, który odbył się w 1839 w Połocku. Władze rosyjskie unieważniły na nim postanowienia unii brzeskiej, a wszystkie parafie i diecezje Cerkwi greckokatolickiej, znajdujące się na terenie zaboru rosyjskiego włączono do struktur Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej.Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – jeden z kanonicznych Kościołów prawosławnych, obejmujący swoją jurysdykcją wszystkie parafie prawosławne na terenie Polski. W dyptychu lokalnych autokefalicznych cerkwi prawosławnych wymieniany na miejscu 12 według dyptychu greckiego, a na miejscu 13 według dyptychu rosyjskiego. Spowodowane jest to różnymi terminami nadania autokefalii przez Konstantynopol i Moskwę. Według danych GUS, Kościół liczy 504 150 wiernych i jest drugim pod względem liczebności Kościołem w Polsce. Opiece tego kościoła podlega także jedna diecezja prawosławna w Brazylii.

    Cerkiew neounicka[]

    Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę nowe władze państwowe nie zgodziły się na rejestrację parafii w Fastach, uzasadniając ten fakt zbyt małą liczbą parafian. Cerkiew we wsi, podobnie jak świątynie w Starosielcach i Topilcu, stała się filią parafii Opieki Matki Bożej w Choroszczy. Nabożeństwa w cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego odprawiał nieregularnie duchowny z tejże placówki, klucze do cerkwi przechowywał starosta fastowskiej społeczności prawosławnej, liczącej w 1927 1273 osoby (270 w samych Fastach).

    Aleksander Chodkiewicz herbu Gryf z Mieczem (od 1501) Kościesza (ur. 1457, zm. 28 maja 1549) – koniuszy dworski (1502), marszałek hospodarski (1506-1509, 1511-1547), starosta puński, brzeski i knyszyński, wojewoda nowogródzki (od 1544), dzierżawca wilkiejski, ostryński.Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do konstrukcji zawieszonej na ścianie lub filarze z wejściem po schodkach. Ten drugi, najczęściej zachowany typ, rozwinięty w XVI wieku, złożony jest z korpusu-mównicy z parapetem (pulpitem), zaplecka i baldachimu. Baldachim zdobi na podniebieniu zwykle gołębica, a wieńczy figura. Przykrycie pulpitu – w kolorze dnia, nadaje ambonie charakter miejsca liturgicznego. W poprzednich epokach ambona była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybierała wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput . (w Polsce np. w Bazylice św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie).

    Rok później do Fastów przybył neounicki duchowny, ks. Bazyli Gapanowicz, który podając się za duchownego prawosławnego przejął od starosty klucze do świątyni i ogłosił przejęcie budynku, jak i cmentarza w Fastach, na potrzeby parafii katolickiej – neounickiej. Fakt ten spotkał się ze sprzeciwem większości miejscowej ludności prawosławnej, sprawozdanie w tej sprawie proboszcz parafii w Choroszczy, ks. Włodzimierz Garustowicz, skierował do prawosławnego biskupa grodzieńskiego. W 1931 duchowny z Choroszczy twierdził, że z liczącej 951 osób społeczności prawosławnej na unię przeszło 279 osób. W 1937 grupa wiernych z Fast skierowała skargę do wojewody białostockiego, ubiegając się przy tym jedynie o zwrot cerkwi cmentarnej, nie wspominając natomiast o głównej świątyni parafialnej. Skargę tę poparł biskup grodzieński Sawa. Wojewoda Henryk Ostaszewski rozpatrzył prośbę odmownie, twierdząc, że w 1928 większość prawosławnych mieszkańców wsi dobrowolnie przyjęła wyznanie neounickie. Przytoczone przez niego statystyki dotyczące liczby wyznawców prawosławia poważnie różniły się od tych przechowywanych w źródłach cerkiewnych.

    Cerkiew pod wezwaniem Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Białymstoku – prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.Cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu – prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

    Cerkiew prawosławna po 1944[]

    Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego została ponownie przejęta przez prawosławnych w 1944, gdy ks. Bazyli Gapanowicz opuścił wieś razem z wycofującymi się wojskami niemieckimi.

    Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 20 sierpnia 1979 i 14 września 1983 pod nr A-394.

    Przypisy

    1. S. Borowik. Unici w Fastach. „Przegląd Prawosławny”. 4 (238), kwiecień 2005. ISSN 1230-1078. 
    2. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 55-56. ISBN 978-83-7431-364-3.
    3. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 98. ISBN 978-83-7431-364-3.
    4. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 102. ISBN 978-83-7431-364-3.
    5. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 244. ISBN 978-83-7431-364-3.
    6. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 248, 251-252, 260. ISBN 978-83-7431-364-3.
    7. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 236 i nast.. ISBN 978-83-7431-364-3.
    8. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 265. ISBN 978-83-7431-364-3.
    9. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 288-289 i 293. ISBN 978-83-7431-364-3.
    10. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 344. ISBN 978-83-7431-364-3.
    11. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 319. ISBN 978-83-7431-364-3.
    12. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 299. ISBN 978-83-7431-364-3.
    13. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013. ISBN 978-83-7431-364-3.
    14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 31 marca 2016; 6 miesięcy temu.
    Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Polsce, Kościół neounicki w Polsce – katolicki Kościół wschodni działający na terenie Polski, który posługuje się w swojej liturgii rytem bizantyjskim synodalnym zwanym bizantyjsko-słowiańskim.Franciszek z Asyżu, właśc. włos. Giovanni Bernardone, nazywany Biedaczyną z Asyżu (ur. 1181 lub 1182w Asyżu, zm. 3 października 1226 w Porcjunkuli koło Asyżu) – włoski duchowny katolicki, diakon, założyciel zakonu franciszkanów, a pośrednio także klarysek i tercjarzy, misjonarz, mistyk średniowieczny, stygmatyk, święty Kościoła katolickiego, uważany za prekursora ekologii.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Unia brzeska – połączenie Cerkwi prawosławnej z Kościołem łacińskim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dokonane w Brześciu Litewskim w 1596 roku. Część duchownych prawosławnych i wyznawców prawosławia uznała papieża za głowę Kościoła i przyjęła dogmaty katolickie, zachowując bizantyjski ryt liturgiczny. Następstwem unii brzeskiej był podział społeczności prawosławnej na zwolenników unii – unitów i przeciwników – dyzunitów.
    Fasty – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Dobrzyniewo Duże, na północny zachód od Białegostoku, nad rzeką Białą i Supraślą.
    Utensilia lub utensylia – we współczesnym języku pojęcie to określa szeroko rozumiane, narzędzia, przybory, sprzęt – akcesoria.
    Sawa, imię świeckie: Jerzy Jewgieniewicz Sowietow, (ur. 6 kwietnia 1898 w Petersburgu - zm. 21 maja 1951 w Londynie) – biskup Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, pełniący obowiązki wojskowego biskupa prawosławnego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, generał brygady na czas wojny Wojska Polskiego.
    Proboszcz (z niem. Propst, a to od łac. praepositus, przełożony; łac. odpowiednik to parochus, z gr. πάροικος paroikos, sąsiad), pleban (łac. plebanus) – duchowny, na ogół w stopniu prezbitera, zarządzający gminą kościelną (parafią);
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy i św. Apostoła Jana Teologa w Supraślu, Ławra Supraska – jeden z sześciu prawosławnych klasztorów męskich w Polsce. Podlega diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.04 sek.