NGC 5128

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Centaurus A)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

NGC 5128 (również Centaurus A, PGC 46957 lub Arp 153) – galaktyka znajdująca się w gwiazdozbiorze Centaura. Została ona odkryta 29 kwietnia 1826 roku przez Jamesa Dunlopa. Toczą się dyskusje na temat podstawowych właściwości tej galaktyki, takich jak typ NGC 5128 (galaktyka soczewkowata czy olbrzymia galaktyka eliptyczna) oraz jej odległość (10–16 mln lat świetlnych). Galaktyka ta ma 60 000 lat świetlnych średnicy oraz należy do grupy galaktyk M83, będąc jedną z jej głównych galaktyk.

Rudolph Leo Bernhard Minkowski (ur. 28 maja 1895 w Strasburgu, zm. 4 stycznia 1976 w Berkeley) – amerykański astronom i astrofizyk pochodzenia niemieckiego.Międzyamerykańskie Obserwatorium Cerro Tololo (ang. Cerro Tololo Inter-American Observatory – CTIO; kod IAU: 807) – kompleks instrumentów i teleskopów astronomicznych znajdujący się ok. 80 km na wschód od La Serena w Chile na wysokości 2200 m n.p.m. Kompleks ten należy do NOAO, zarządzanego przez AURA – Association of Universities for Research in Astronomy).

Charakterystyka[ | edytuj kod]

Jest to najbliższa Ziemi galaktyka aktywna, może być obserwowana nawet przez małe teleskopy. Jest zaliczana do galaktyk Seyferta typu 2. NGC 5128 jest najbliższą radiogalaktyką, stanowiącą bardzo silne źródło emisji fal radiowych. Galaktyka ta jest znacznie masywniejsza od Drogi Mlecznej.

Robert Owen Evans OAM (ur. 1937 w Sydney) – australijski astronom-amator, odkrywca rekordowej liczby supernownych, pastor metodystyczny (Uniting Church in Australia).John Frederick William Herschel (ur. 7 marca 1792 w Slough (Anglia), zm. 11 maja 1871 w Collingwood w hrabstwie Kent) – angielski astronom, chemik i fizyk, syn Mary Pitt i Williama Herschela.

W centrum galaktyki znajduje się supermasywna czarna dziura o masie 55 000 000 M☉, która wyrzuca relatywistyczny dżet, odpowiedzialny za promieniowanie rentgenowskie i radiowe. Dżety radiowe są o wiele dłuższe od dżetów rentgenowskich, które długie są na „jedynie” kilkadziesiąt tysięcy lat świetlnych. Dżety radiowe rozciągają się bowiem na ponad milion lat świetlnych długości. Zajmują one na ziemskim niebie powierzchnię kątową ponad 200 razy większą niż Księżyc w pełni.

Astrophysical Journal (The Astrophysical Journal) – czasopismo naukowe, założone w 1895 przez dwóch amerykańskich astronomów George’a Ellery’ego Hale’a i Jamesa Edwarda Keelera. Jedno z najważniejszych międzynarodowych czasopism dotyczących astronomii, astrofizyki, spektroskopii. Teleskop kosmiczny Chandra (ang. Chandra X-ray Observatory, CXO) – teleskop kosmiczny pracujący w zakresie promieni rentgenowskich, wyniesiony na orbitę przez prom kosmiczny Columbia 23 lipca 1999 roku podczas misji STS-93.

Morfologia[ | edytuj kod]

Galaktyka ta posiada bardzo osobliwą budowę. Zdaje się wyglądać na galaktykę soczewkowatą bądź eliptyczną z wyraźnie widocznym nałożonym pasmem pyłowym przesłaniającym jej jądro. To pasmo pyłowe jest świadectwem pochłonięcia mniejszej galaktyki spiralnej bogatej w gaz, przez eliptyczną wtedy galaktykę NGC 5128, około 300 mln lat temu, co prawdopodobnie odpowiada za intensywną aktywność gwiazdotwórczą w niektórych rejonach galaktyki, szczególnie w tym właśnie paśmie pyłowym. Sama galaktyka została utworzona w wyniku kolizji wielu innych galaktyk. Zawiera ona około 2000 gromad kulistych, uważanych za pozostałości po wchłonięciu mniejszych galaktyk satelitarnych. Nietypową cechą tej galaktyki jest to, że materia w jej centrum tworzy dwa wyraźne ramiona spiralne; jest to pierwsza galaktyka, w której dostrzeżono taką strukturę.

Obserwatorium Palomar (ang. Palomar Observatory) – prywatne obserwatorium astronomiczne znajdujące się na górze Palomar na wysokości 1700 m n.p.m. w Hrabstwie San Diego w Kalifornii, 140 km na południowy wschód od Mount Wilson Observatory. Obserwatorium Palomar jest zarządzane przez California Institute of Technology (Caltech). Badania w obserwatorium są prowadzone przez Caltech i jej partnerów naukowych Jet Propulsion Laboratory i Cornell University.Fale radiowe (promieniowanie radiowe) – promieniowanie elektromagnetyczne, które może być wytwarzane przez prąd przemienny płynący w antenie. Uznaje się, że falami radiowymi są fale o częstotliwości 3 kHz – 3 THz (3·10 – 3·10 Hz). Według literatury zachodniej zakres częstotliwości obejmuje fale od 3 Hz. Zależnie od długości dzielą się na pasma radiowe.
NGC 5128 w promieniach X, zdjęcie z satelity Chandra, widoczny dżet długi na 30 000 lat świetlnych
Mozaika zdjęć w różnych długościach fal ukazuje potężne dżety materii, świadczące o aktywności supermasywnej czarnej dziury w centrum galaktyki (zdj. ESO)


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Układ współrzędnych astronomicznych – sferyczny układ współrzędnych stosowany w astronomii. Umożliwia jednoznaczne określenie położenia obiektu na sferze niebieskiej przez podanie jego współrzędnych. Zdefiniowanie układu sprowadza się do ustalenia podstawowego koła wielkiego i ustalenia punktu na tym kole, od którego liczy się pierwszą współrzędną. Oś układu (tj. prosta prostopadła do koła podstawowego) przecina sferę niebieską w punktach nazwanych biegunami, natomiast południk przechodzący przez punkt początkowy jest nazwany południkiem początkowym.
Masa Słońca M ⊙ {displaystyle M_{odot }} – pozaukładowa jednostka używana w astronomii do określania mas obiektów astronomicznych (gwiazd, gromad, galaktyk itp.).
Nowy Katalog Ogólny (New General Catalogue, NGC) – katalog astronomiczny przygotowany przez duńskiego astronoma Johna Dreyera, który opublikował go w roku 1888 (w latach 1895 i 1908 dopisał dwa uzupełnienia do już istniejącego katalogu) próbując połączyć wiele istniejących wówczas katalogów.
Galaktyka soczewkowata – galaktyka w kształcie soczewki. Jest to typ pośredni pomiędzy galaktyką eliptyczną a spiralną. Posiadają one oznaczenie S0, SB0, E8.
Wilhelm Heinrich Walter Baade (ur. 24 marca 1893, zm. 25 czerwca 1960) – niemiecki astronom. Wyemigrował do USA w 1931.
Dżet, inaczej struga – skolimowany strumień plazmowej materii wyrzucany z relatywistycznymi prędkościami z biegunów jądra galaktyki lub gwiazdy. Pierwszy dżet został zaobserwowany przez H. Curtisa w roku 1918 w galaktyce eliptycznej M87 w gromadzie Panny, jako jasny promień świetlny połączony z jądrem galaktyki. W latach 1960 obserwacje radiowe wielu galaktyk pokazały istnienie rozciągłych struktur radiowych, w skład których wchodzi zwarte jądro, radioobłoki oraz łączące je dżety.
Galaktyka gwiazdotwórcza (ang. Starburst galaxy) – galaktyka, w której zachodzi wyjątkowo intensywny proces formowania nowych gwiazd w porównaniu z procesem powstawania gwiazd obserwowanym w większości galaktyk. Proces ten jest zwykle skutkiem kolizji lub bliskiego spotkania dwóch galaktyk. Przykładami galaktyk, w których występują niezwykle intensywne procesy powstawania gwiazd, są Galaktyka Cygaro, Galaktyki Czułki, IC 10 czy Haro 11.

Reklama