• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Celury

    Przeczytaj także...
    Proceratozaur (Proceratosaurus) – rodzaj niewielkiego teropoda żyjącego w środkowej jurze na obecnych terenach Wielkiej Brytanii. Początkowo uznany został za przodka ceratozaura z powodu niewielkiego grzebienia znajdującego się z przodu pyska tego zwierzęcia, stąd też pochodzi nazwa Proceratosaurus, oznaczająca "przed ceratozaurem". Dzisiaj jednak uważa się go za celurozaura, najprawdopodobniej należącego do tyranozauroidów. Proceratosaurus był niewielkim i smukłym drapieżnikiem. Jego czaszka mierzyła 28–30 cm długości, co pozwala oszacować długość całego zwierzęcia na 2,98–3,16 m, a jego masę na 28–36 kg.Scypionyks (Scipionyx) – rodzaj niewielkiego celurozaura żyjącego we wczesnej kredzie (113 milionów lat temu) na terenie dzisiejszych Włoch. Nazwa znaczy "pazur Scipio" i pochodzi od łacińskiego imienia Scypion (Scipio) i greckiego onyx, oznaczającego pazur. Nazwano go na cześć Scypiona Afrykańskiego Starszego. Nazwa odnosi się też do Scipione Breislaka, geologa, który pierwszy opisał formację, w której znaleziono scypionyksa. Formacja ta znana jest z doskonale zachowanych skamieniałości. Natomiast nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiej nazwy prowincji Benevento. Odnaleziono tylko jeden szkielet, ale z zachowanymi tkankami miękkimi. Był to osobnik młodociany (w chwili śmierci miał nie więcej niż 3 tygodnie, a być może zaledwie kilka dni). Okaz holotypowy (prawie kompletny szkielet, nie zachowała się tylko część kości tylnych kończyn i większość ogona) ma 237 mm długości; całkowita długość ciała tego osobnika włącznie z ogonem wynosiła prawdopodobnie ok. 50 cm. Czaszka ma 5,2 cm. Scipionyx żył na lądzie z wieloma płytkimi lagunami, gdzie zwykle brakowało tlenu. W nich osadzały się wapienie i dzięki temu odkryto wiele skamieniałych ryb, krewetek i krokodyli wraz z tkankami miękkimi.
    Celur (Coelurus) – rodzaj celurozaura z późnej jury (dokładniej kimerydu, 153–150 milionów lat temu). Jego nazwa oznacza "wydrążony ogon", odnosząc się do wydrążonych kręgów ogonowych i pochodzi od starożytnych greckich słów koilos – wydrążony – i oura – ogon. Choć pochodzi od niej nazwa jednej z głównych grup teropodów, celurozaurów, zwierzę poznano słabo, a czasami mylono je z lepiej znanym współczesnym mu ornitolestem. Jak wiele dinozaurów opisanych stosunkowo wcześnie, posiada skomplikowaną historię taksonomiczną. Wyróżniano jego liczne gatunki, które później przeniesiono do innych rodzajów lub unieważniano. Obecnie jako pewny uznaje się tylko jeden: typowy C. fragilis opisany przez Marsha w 1879. Znany jest z fragmentarycznego szkieletu znalezionego w formacji Morrison w Wyoming w USA. Był małym dwunożnym mięsożercą o wydłużonych kończynach tylnych.

    Celury (Coeluridae) – parafiletyczna rodzina niewielkich, mięsożernych teropodów. Przez lata wliczano do niej wszystkie jurajskie i kredowe teropody, których nie można było jednoznacznie zaliczyć do znanych w tych czasach grup. Celury przez długi czas stanowiły więc „takson worek”, do którego zaliczało się wszystkie niewielkie teropody o niepewnej pozycji systematycznej nie zważając na różnice w ich budowie. Wśród dinozaurów wliczanych niegdyś do celurów znajdowały się takie zwierzęta jak stenonychozaur (obecnie uważany za synonim troodona, będącego przedstawicielem Troodontidae) oraz mikrowenator (uważany dzisiaj za bliskiego krewnego lub prymitywnego przedstawiciela owiraptorozaurów). Nie ma również dowodów, że prymitywne celurozaury takie jak ornitolestes, proceratozaur i scypionyks rzeczywiście tworzą klad z celurem. Ponadto z powodu niekompletności materiału kopalnego celura, trudno dokładniej ustalić jego pokrewieństwa. O.W.M. Rauhut (2003), wskazując na analizy kladystyczne dotyczące kompsognata (późna jura, Europa), sinozauropteryksa (wczesna kreda, Azja) i kompsognato-podobnego teropoda z wczesnokredowych skał Ameryki Południowej, przypisywanego dzisiaj do rodzaju Mirischia, uznał celury za monofiletyczną grupę bazalnych celurozaurów, różniących się od innych celurozaurów budową kręgów. Późniejsze analizy kladystyczne nie potwierdziły jednak tej teorii. Phil Senter w 2007 uznał celura i tanikolagreza za jedynych przedstawicieli Coeluridae. Uznał on również tę rodzinę za spokrewnioną z tyranozauroidami.

    Tanikolagrez (Tanycolagreus topwilsoni) – drapieżny dinozaur z grupy celurozaurów (Coelurosauria); jego nazwa znaczy "myśliwy o długich kończynach" (w jęz. greckim: tany - długi, kolon - kończyna, agreus - myśliwy).Mikrowenator (Microvenator) to wczesnokredowy teropod, którego nazwa oznacza mały szybki myśliwy. Pierwsze szczątki tego gada odkrył Barnum Brown na terenach północnoamerykańskiej Formacji Cloverly, obejmującej Montanę i Wyoming w 1930 r. Znalezione szczątki zostały oznaczone jako AMNH 3041 i składały się z zębów, 28 kręgów, 4 żeber, kości ramieniowej, kości promieniowej, kości łokciowej, fragmentów dłoni, kości łonowej, kości piszczelowej, części kości strzałkowej, kości skokowej, fragmentów stopy. Odkrywca uznał, że nowo odkryte zwierzę miało nieproporcjonalnie dużą głowę w stosunku do reszty ciała, dlatego je Megadontosaurus. (jaszczur z olbrzymimi zębami). Po dokładniejszych oględzinach znaleziska okazało się że to hybryda: zęby należały do deinonycha, a reszta szczątków do nieznanego wcześniej gatunku dinozaura. W 1970 Ostrom nadał nowo odkrytemu gadu dzisiejszą nazwę - Microvenator i dokonał jego formalnego opisu. Znalezione kości najprawdopodobniej należały do osobnika młodocianego. Obecnie mikrowenatora uważa się za bazalnego owiraptozaura. Długość dorosłego osobnika szacuje się na na ok. 3 m. Microvenator najprawdopodobniej jak swoi krewniacy był pokryty zaawansowanym upierzeniem i wysiadywał swoje jaja. Jest on jednym z najprymitywniejszych owiraptozaurów. Mógł się żywić jajami, jaszczurkami, mięczakami oraz małymi ssakami. Równie dobrze mógł być wszystkożercą. Obecnie formalnie uznaje się że do rodzaju Microvenator należy tylko jeden gatunek - Microvenator celer. Domiemany Microvenator chagyabi jest nomen nudum, a Microvenator chagyanensis pojawią się wyłącznie w liście fauny Zhaunga i Li z 1997 r. Ze względu na podobieństwo nazw Microvenator chagyabi i Microvenator chagyanensis uważają, że ten drugi jest synonimem M. chagyabi. Wymiary osobnika, do którego należały znalezione szczątki szacuje się na około 1,2-1,5 m długości, 0,5 m wysokości i 5-7 kg wagi.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Holtz, Thomas R., Jr.; Molnar, Ralph E.; and Currie, Philip J. (2004). Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.). ed. The Dinosauria (2nd ed. ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 71–110. ​ISBN 0-520-24209-2​.
    2. Oliver W.M. Rauhut, Xing Xu, The small theropod dinosaurs Tugulusaurus and Phaedrolosaurus from the early Cretaceous of Xinjiang, China, „Journal of Vertebrate Paleontology”, 25 (1), 2005, s. 107–118, DOI10.1671/0272-4634(2005)025[0107:TSTDTA]2.0.CO;2, ISSN 0272-4634.
    3. Phil Senter, A new look at the phylogeny of coelurosauria (Dlnosauria: Theropoda), „Journal of Systematic Palaeontology”, 5 (4), 2007, s. 429–463, DOI10.1017/S1477201907002143, ISSN 1477-2019.
    Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.Ornitolest (Ornitholestes hermanni) to niewielki teropod, którego nazwa oznaczona ,,ptasi zabójca". Występował on w późnej jurze na terenach Ameryki Północnej (będącej w późnej kredzie częścią Laurazji). Znany z niekompletnego szkieletu ze zmiażdżoną czaszką, znalezionego w Bone Cabin Quarry niedaleko od Medicine Bow w Wyoming w 1900.. . Później przypisane do niego skamieliny w rzeczywistości należą do innych dinozaurów. Obecnie do rodzaju Ornitholestes zalicza się tylko jeden gatunek – O. hermanni. Jego epitet gatunkowy honoruje Adama Hermanna – pracującego w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej preparatora.




    Warto wiedzieć że... beta

    Miriszja (Mirischia asymmetrica) – dinozaur z grupy celurozaurów (Coelurosauria). Żył w okresie wczesnej kredy (ok. 112-99 mln lat temu) na terenach Ameryki Południowej. Długość ciała ponad 2 m, wysokość ok. 80 cm, ciężar ok. 10-30 kg. Jego szczątki znaleziono w Brazylii, w formacji Santana.
    Troodon – rodzaj ptakopodobnego dinozaura z rodziny troodontów (Troodontidae), żyjącego pod koniec okresu kredowego, około 70 mln lat temu. Jego nazwa oznacza „raniący ząb”. Odkryty w 1855 w Ameryce Północnej. Jego zęby posiadają charakterystyczne ząbkowania i pod niektórymi względami przypominają zęby dinozaurów roślinożernych, co sugeruje wszystkożerność troodona. Jest jednym z najinteligentniejszych znanych nieptasich dinozaurów. Jest on szeroko rozsławiony w wielu książkach popularnonaukowych jako „najinteligentniejszy dinozaur”. Znane są gniazda i embriony należące do tego zwierzęcia. Żył on w sąsiedztwie takich dinozaurów jak orodrom czy daspletozaur.
    Teropody (Theropoda) – podrząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia); nazwa ("theropod") oznacza "stopa bestii".
    Kompsognat (Compsognathus) – rodzaj niewielkiego teropoda z rodziny kompsognatów (Compsognathidae). Jego nazwa oznacza „delikatna szczęka”. Cieszy się on powszechną sławą jako dinozaur wielkości kurczaka, choć w rzeczywistości osiągał większe rozmiary, a szkielet berliński, będący wielkości szkieletu kurczaka, należał do młodego osobnika. Mimo to wiele książek popularnonaukowych wciąż opisuje go jako najmniejszego dinozaura. Jest jednym z nielicznych dinozaurów, których dieta jest dokładnie poznana. Do chwili obecnej znaleziono dwa szkielety kompsognata – większy francuski i berliński, należący do osobnika młodego. Zęby kompsognata znaleziono również w Portugalii. Ten niewielki teropod występował w okresie jurajskim, ok. 150 mln lat temu. Obecnie wyróżnia się tylko jeden gatunek należący do tego rodzaju (Compsognathus longipes), chociaż w 1970 okaz francuski uznano za przedstawiciela nowego gatunku – C. corallestris (obecnie uważany za dorosłego osobnika Compsognathus longipes). Do niedawna kompsognat był najbliższym znanym krewnym archeopteryksa.
    Sinozauropteryks (Sinosauropteryx prima) – mały dinozaur z rodziny kompsognatów (Compsognathidae); jego nazwa znaczy "chiński pierzasty jaszczur".
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Takson parafiletyczny (grupa parafiletyczna) – takson, który obejmuje tylko część potomków wspólnego przodka. Istnienie taksonów parafiletycznych wynika po części z niedoskonałości metod stosowanych dotychczas przez naukowców, a częściowo także z przyzwyczajenia i tradycji pewnych kręgów. Taksony te określane są mianem sztucznych (podobnie jak i polifiletyczne) w odróżnieniu od naturalnych taksonów monofiletycznych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.