• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Cechsztyn

    Przeczytaj także...
    Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.Kłodawa – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie kolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kłodawa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. konińskiego.
    Iwiny – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim, w gminie Warta Bolesławiecka, na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach.
    Mikroskopowa fotografia cechsztyńskiego anhydrytu
    Cechsztyński halit

    Cechsztyn – nazwa kompleksu permskich skał osadowych pochodzenia morskiego, powstałych w bardzo płytkim i ciepłym akwenie (morza epikontynentalnego) obejmującego znaczne obszary Europy Zachodniej i Środkowej (np. Niż Polski). Mają one różny wiek; datowane są na perm późny i środkowy.

    Margiel – skała osadowa, zwykle szara. Składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych. Używany jest do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny). Ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę.Lubin (niem. Lüben) – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce, na Śląsku (Dolnym Śląsku), w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu lubińskiego, gminy miejskiej i gminy wiejskiej Lubin. Jest to drugie miasto pod względem liczby mieszkańców (po Legnicy) w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, piąte w województwie dolnośląskim i pięćdziesiąte w Polsce.

    Charakterystyczna dla cechsztynu jest obecność cyklotemów ewaporatowych, związanych z cyklicznym epizodami transgresji morza i wytrącaniem się gipsów i soli kamiennych i potasowych. Wyróżniono siedem cyklotemów (od najstarszego): Werra (Z1), Stassfurt (Z2), Leine (Z3), Aller (Z4), Ohre (Z5), Friesland (Z6) i Fulda (Z7). Osady ostatnich dwóch cyklotemów nie występują w Polsce. Oprócz skał ewaporatowych występują tam także mułowce, iłowce i wapienie oraz dolomity.

    Podziemne magazyny gazu (PMG) – naturalne przestrzenie, o dużej pojemności magazynowej znajdujące się głównie w wyeksploatowanych („wyeksploatowanych”) złożach gazu ziemnego i ropy naftowej, kawernach solnych, nieczynnych kopalniach węgla. Do tych miejsc może być wtłaczany gaz, zajmujący w normalnych warunkach objętość miliardów metrów sześciennych. Celem podziemnych magazynów gazu jest również sezonowe, strategiczne przechowywanie gazu ziemnego. Przyczyniają się one do zwiększenia niezawodności systemów gazowniczych i bezpieczeństwa energetycznego regionu lub kraju.Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.

    W Polsce utwory cechsztynu występują na powierzchni w Sudetach (niecce północnosudeckiej) oraz w Górach Świętokrzyskich.

    Cechsztyńskie bogactwa naturalne w Polsce[ | edytuj kod]

    W Polsce w obrębie cechsztynu stwierdzono występowanie złóż miedzi, wydobywanych początkowo w marglach niecki północnosudeckiej (Leszczyna, Nowy Kościół, Iwiny). Po odkryciu przez Jana Wyżykowskiego w 1957 r. jednego z największych na świecie złóż miedzi, w tzw. łupkach miedzionośnych (Werra) na monoklinie przedsudeckiej, eksploatację obecnie prowadzi się w rejonie Polkowic i Lubina. Obocznie eksploatuje się tu również sól kamienną.

    Anhydryt (gr. an = bez i hydro = woda (anhydros = bezwodny), nazywany czasem "gipsem bez wody") – Substancja krystaliczna o barwie niebieskoszarej, rzadziej białej lub kremowej. Łatwo wchłania wodę, co powoduje zwiększenie jej objętości o nawet 60% Może przy tym pękać i rozwarstwiać się. Anhydryt jest stosowany w budownictwie, jubilerstwie oraz przemyśle cementowym. Nazwa ta obejmuje dwa pokrewne pojęcia:Gips − nazwa pochodzi od gr. gypsos (γύψος) (łac. gypsum) oznaczającego czynność gipsowania, a także kredę lub cement. Nazwa ta obejmuje dwa pokrewne pojęcia:

    Z cechsztynem wiążą się także wielkie złoża soli kamiennych, występujących w postaci wysadów, wydobywane w Kłodawie, Mogilnie i w Górze. Poza Kłodawą, jest tam prowadzona eksploatacja metodą ługowania, a powstałe w ten sposób komory wykorzystywane są na podziemne magazyny paliw, głównie gazu np. PMG (podziemny zbiornik gazu) Mogilno, ale i także innych paliw tak jak w PMP Góra. W osadach cechsztynu znajdują się także złoża węglowodorów. Dotyczy to zwłaszcza cyklotemu Stassfurt (poziom Ca2), w którym znajduje się największe odkryte dotąd polskie złoże ropy naftowej (Barnówko-Mostno-Buszewo). Wydobyte z tych poziomów węglowodory charakteryzują się dużą zawartością związków siarki i azotu.

    Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.Mułowiec – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych.

    Eksploatuje się również gipsy i anhydryty, występujące w niecce północnosudeckiej w Niwnicach (złoże Nowy Ląd).

    W Górach Świętokrzyskich na Czerwonej Górze koło Chęcin wydobywano cechsztyńskie (Werra) zlepieńce zygmuntowskie, z których wykonywano płyty i ozdobne okładziny. Obecnie eksploatacja ich jest wstrzymana.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • czerwony spągowiec
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Włodzimierz Mizerski , Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN
  • Roman Osika (red.), 1987: Budowa geologiczna Polski. Tom IV. Złoża surowców mineralnych. Wydawnictwa Geologiczna, Warszawa. ​ISBN 83-220-0333-1
  • Wysad, egzemat – forma występowania złoża. Jest to złoże powstałe pod wpływem ruchów tektonicznych przez wciśnięcie skał starszych w leżące nad nimi młodsze utwory.Czerwony spągowiec (niem. Rotliegendes) – facja, nazwa kompleksu permskich skał osadowych pochodzenia lądowego i skał wulkanicznych powstałych w permie w basenie sedymentacyjnym, obejmującym znaczne obszary Europy Północnej i Środkowej (np. Niż Polski). Mają one różny wiek, jednak przeważnie obejmują perm wczesny i środkowy. Czerwony spągowiec dzielony jest na dwa piętra: autun i sakson.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.
    Polkowice (niem. Polkwitz) – miasto leżące na Dolnym Śląsku, w woj. dolnośląskim, w powiecie polkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Polkowice. Położone przy trasie E65 (droga krajowa nr 3), na południowo-wschodnim skraju Wzgórz Dalkowskich w kierunku Doliny Szprotawy. Stanowi jeden z głównych ośrodków przemysłowych Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego. Na terenie miasta znajduje się podstrefa Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
    Czerwona Góra – wzniesienie (328 m n.p.m.) w Paśmie Bolechowickim Gór Świętokrzyskich. Znajduje się kilkaset metrów na zachód od drogi wojewódzkiej nr 762 z Kielc do Chęcin, naprzeciw cementowni w Nowinach. U stóp góry po stronie północnej ulokowana jest jaskinia Raj.
    Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są dwa: 63 i 65.
    Morze epikontynentalne – płytkie morze pokrywające obszar bloku kontynentalnego. Powstawanie mórz epikontynentalnych wiąże się z transgresją morza, występującą często wraz z zakończeniem epoki lodowcowej lub z okresem intensywnego rozszerzania się oceanów.
    Chęciny – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chęciny. Położone ok. 15 km od Kielc, na Wyżynie Kieleckiej, historycznie w Małopolsce.
    Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.017 sek.