• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • C. K.

    Przeczytaj także...
    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
    Tzw. herb średni Cesarstwa Austrii z lat 1867–1915 z herbem Habsburgów (od lewej: lew Habsburgów, tarcza w kolorach flagi austriackiej i orły lotaryńskie) jako centralnym elementem.
    Herb średni Austro-Węgier z lat 1915–1918. Herb odzwierciedla istotę podwójnej monarchii austro-węgierskiej: unię personalną i unię realną.

    C. K., C. i K. (niem. K. u. k., kaiserlich und königlich, lub k.-k., kaiserlich-königlich, węg. cs. és kir., császári és királyi) – skrót od określeń cesarsko-królewski oraz cesarski i królewski; pochodzi od tytułu władcy Austro-Węgier, który był cesarzem Austrii i królem Węgier jednocześnie. W przypadku wspólnych instytucji obu państw (Ministerstwo Wojny, MSZ i placówki dyplomatyczne, Ministerstwo Finansów, wspólny bank centralny i marynarka handlowa) zapisywany po polsku w formie C. i k., będącej dosłownym tłumaczeniem z niemieckiego (Cesarski i królewski), w przypadku spraw Galicji, innych krajów koronnych bądź całej Przedlitawii – C.k.

    Fekalia – nieczystości płynne zawierające ludzkie odchody, zwykle odprowadzane systemem rur kanalizacyjnych do lokalnego szamba lub do systemu kanalizacji zewnętrznej. Szambo periodycznie opróżniane jest przez wóz asenizacyjny.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.

    Po poniesionych w XIX wieku klęskach, które spowodowały utratę przez Austrię posiadłości we Włoszech oraz kontroli nad Rzeszą niemiecką, nastąpiły reformy, w wyniku których powstała dualistyczna monarchia Austro-Węgierska. Jej części składowe miały autonomię, a Węgry samodzielnie decydowały o sprawach wewnętrznych (z wyjątkiem wojska, które mimo odrębności [wojska obrony terytorialnej – honvedzi] było całkowicie podporządkowane władzom austriackim).

    Armia Austro-Węgier (albo Armia Monarchii Austro-Węgierskiej) (niem. Gemeinsame Armee, kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli cesarska i królewska Armia; do 1867 p.n. kaiserlich königliche Armee, k.k. Armee czyli cesarsko-królewska Armia) – wspólne wojska monarchii austro-węgierskiej. Wchodziły w skład wojsk lądowych (Landstreitkrräfte).Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego. Stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych.

    Tak więc dla mieszkańców austriackiej części monarchii Habsburgów (Austria, Czechy, Galicja), tzw. Cislitawii (po polsku niekiedy Cyslitawii, od Leitha – granicznej rzeki Litawy), ówcześni władcy Franciszek Józef i Karol I byli cesarzami, zaś dla mieszkańców części węgierskiej, tzw. Zalitawii (po polsku niekiedy Translitawii – Węgry, w skład których wchodziła dzisiejsza Słowacja i Siedmiogród, a także autonomiczna Chorwacja) – królami. W sprawach dotyczących Cislitawii używano określenia K.-k. (po polsku c.k. – Kaiserlich-königlich, cesarz Austrii, król Czech, Galicji i Lodomerii), w sprawach Translitawii m.k. (magyar királyi) lub k.u. (königlich ungarisch, królewski węgierski), przy wspólnych instytucjach jak wyżej k.u.k.

    Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).Karol I Habsburg-Lotaryński (Karl Franz Josef Ludwig Hubert Georg Maria von Habsburg-Lothringen) (ur. 17 sierpnia 1887 w Persenbeug, zm. 1 kwietnia 1922 w Funchal na Maderze) – ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier (jako król Węgier – Karol IV, jako król Czech – Karol III), pochodził z dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej. Błogosławiony Kościoła katolickiego.

    Szydercy, jak Robert Musil, nazywali ten twór państwowy "Kakanien", co kojarzy się z niemieckim słowem "Kacke" (pol. "Kupa" w znaczeniu fekaliów ludzkich). Również mieszkańcy Galicji, bombardowani nieustannie skrótem K.-k., ukuli żartobliwą nazwę Kakania.

    Skróty w innych językach[ | edytuj kod]

  • chorwacki – c. i kr.
  • czeski – c. a k., c.-k.
  • łacina – C. R. lub caes. reg., caesareus (et) regius
  • słowacki – c. a k. (cisársky a kráľovský), c. k. (cisársky kráľovský)
  • słoweński – c. kr.
  • włoski – I. R.
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Cesarska i królewska armia (Kaiserliche und königliche Armee)
  • C.K. Dezerterzy - film polski
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Tadeusz Chrzanowski Kresy czyli Obszary tęsknot, Wydawnictwo Literackie Kraków 2010, ​ISBN 978-83-08-04336-3
    2. cisársky. slovniky.juls.savba.sk. [dostęp 2018-11-04].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Alan Brook-Shepherd, The Austrians, London 1985
  • Litawa (niem. Leitha, węg. Lajta) – rzeka w Austrii i na Węgrzech, prawy dopływ Dunaju. Długość – 191 km, z tego 167 km w Austrii, 24 km na Węgrzech (inne źródła podają 180 km i 182 km).Pojęcie autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu suwerenność, niezawisłość, niezależność, samorządność, (całkowita lub częściowa).




    Warto wiedzieć że... beta

    Robert Musil (ur. 6 listopada 1880 roku w Klagenfurcie; zmarł 15 kwietnia 1942 roku w Genewie) – austriacki pisarz i krytyk teatralny. Najbardziej znany jako autor niedokończonej powieści eseistyczno-psychologicznej pt. Człowiek bez właściwości (Der Mann ohne Eigenschaften, 1930-1943).
    Chorwacja, Republika Chorwacji – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu ma dostęp do Morza Adriatyckiego. Od 1 lipca 2013 należy do Unii Europejskiej jako 28. członek wspólnoty.
    C.K. Dezerterzy – film komediowy w reżyserii Janusza Majewskiego. Scenariusz filmu opracowano na kanwie powieści Kazimierza Sejdy pt. C.K. Dezerterzy. Kontynuacją losów jego głównych bohaterów jest film Złoto dezerterów z 1998 roku, reżyserowany również przez Janusza Majewskiego.
    Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.
    Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę, prezydenta, lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.
    Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureș. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.
    Ministerstwo Spraw Zagranicznych – resort odpowiedzialny za kształtowanie i prowadzenie polityki zagranicznej R.P. Do zadań Ministra Spraw Zagranicznych należy:

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.613 sek.