• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bułgarskie odrodzenie narodowe



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Egzarchat Bułgarski (bułg. Българска екзархия) - autokefaliczny Kościół prawosławny funkcjonujący na ziemiach bułgarskich pod panowaniem tureckim, a następnie w niepodległej Bułgarii, w latach 1870-1953.Bułgarzy – naród z grupy południowych Słowian, zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię.
    Sytuacja Bułgarów pod panowaniem tureckim[]
    Mapa ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Bułgarii w latach 1875–1876

    Po tureckim podboju Bałkanów zlikwidowane zostały najważniejsze instytucje konstytuujące podstawę bułgarskiej tożsamości – państwo bułgarskie oraz Bułgarski Kościół Prawosławny. Doprowadziło to do stopniowego zaniku bułgarskich elit społecznych. Ziemie zamieszkiwane przez Bułgarów były najbliższe stolicy Imperium Osmańskiego ze wszystkich regionów, w których dominowały podbite narody bałkańskie, co poważnie utrudniało potencjalne inicjatywy zbrojnej walki narodowowyzwoleńczej. Brak licznej diaspory bułgarskiej w Europie Zachodniej uniemożliwiał kontakt z tamtejszą kulturą (jak w przypadków Greków), ziemie bułgarskie nie posiadały autonomii (jak księstwa naddunajskie). Bułgarzy w zdecydowanej większości pozostali przy prawosławiu, płacąc z tego tytułu dodatkowe podatki.

    Dobri Wojnikow, (ur. 10 listopada 1833 w Szumenie, zm. 27 marca 1878 w Tyrnowie) – pierwszy bułgarski dramatopisarz i działacz kulturalno-oświatowy w Szumenie. Tworzył podręczniki, wiersze i dialogi. W Braile kontynuował działalność wśród bułgarskich imigrantów, wydawał tygodnik kulturalno-oświatowy "Dunawska zora", zorganizował stowarzyszenie teatralne. Był autorem wielu dramatów historycznych, m.in. Wojwoda Stojan, 1866), oraz komedii obyczajowych: Kriworazbranata ciwilizacija (1871), Poewropejczwane na turczina (1876).Paisjusz (Paisij) Chilendarski (bg. Паисий Хилендарски, ur. ok. 1722 w Bansko, zm. w 1773 w Asenowgradzie) – pisarz bułgarski, mnich prawosławny.

    Po likwidacji Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego jego administratury przejął Patriarchat Konstantynopolitański. Praktyką stało się obejmowanie katedr biskupich na ziemiach bułgarskich przez Greków, nieznających miejscowego języka i wrogo odnoszących się do miejscowej tradycji i cerkiewnosłowiańskiego języka liturgicznego. Biskupi greccy forsowali użycie koine w liturgii, w szkołach i urzędach cerkiewnych, jak również niszczyli zabytki piśmiennictwa cerkiewnosłowiańskiego. Dodatkową przyczyną niechęci między greckimi biskupami a bułgarskim białym duchowieństwem i wiernymi stała się chciwość Greków, eksploatujących wiernych także ekonomicznie. Wielu hierarchów nie miało prawdziwego powołania duchownego i interesowała się jedynie materialnymi korzyściami. Grecy kontrolowali również najważniejsze bułgarskie monastery poza Zografu na Athosie oraz Monasterem Rylskim.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Abdülaziz (ur. 8 lub 9 lutego 1830 w Konstantynopolu, zm. 4 czerwca 1876 tamże) – sułtan osmański w latach 1861–1876.

    Odrodzenie narodowe[]

    Rozwój bułgarskiego szkolnictwa. Działalność kulturalna[]

    Do XVIII w. nieliczna bułgarska warstwa mieszczańska i kupiecka pozostawała pod silnym wpływem greckiego odrodzenia narodowego, kształcąca się w szkołach greckich, zafascynowana grecką kulturą i językiem. Ruch bułgarski, niezależny od greckiego, kształtował się powoli i od początku występował z jednej strony przeciwko panowaniu tureckiemu, z drugiej zaś – dominacji Greków nad innymi narodami bałkańskimi. Gdy utworzona została niepodległa Grecja, drugi z konfliktów nabrał szczególnej ostrości.

    Patriarchat Konstantynopolitański (Ekumeniczny) – starożytny Kościół, którego początki sięgają czasów apostolskich. Zgodnie z Tradycją, został założony przez apostoła Andrzeja, który głosił Ewangelię w Azji Mniejszej, w okolicach Morza Czarnego, Tracji i Achai. Z tego też powodu Patriarchat Ekumeniczny ustanowił dzień pamięci świętego (30 listopada, 13 grudnia) dniem Tronu Patriarszego. Apostolskość tego Kościoła jest również związana z osobą apostoła i ewangelisty Jana Teologa, który nauczał w Azji Mniejszej. Napisaną przez siebie Apokalipsę zaadresował on do „siedmiu kościołów w Azji”: w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei, które od IV wieku znajdują się w jurysdykcji Konstantynopola. W rzeczywistości początki tego Kościoła zbiegają się z ustanowieniem w Konstantynopolu stolicy cesarstwa rzymskiego w 330 roku. W tym też okresie wyłączono Konstantynopol z jurysdykcji metropolii Heraklei i przyznano jego biskupowi honorowe pierwszeństwo zaraz po Rzymie.Klemens, imię świeckie Wasił Drumew (ur. ok. 1841 w Szumenie, zm. 1901 w Wielkim Tyrnowie) - bułgarski biskup prawosławny, pisarz i działacz polityczny.

    Prekursorem odrodzenia narodowego Bułgarów był mnich Paisjusz, żyjący w Chilandar na Athosie. W 1762 napisał on Historię słowiano-bułgarską o narodzie i o carach, i o świętych bułgarskich, i o wszystkich dziejach i wydarzeniach bułgarskich. Była ona wyidealizowanym obrazem dziejów Bułgarii i jej minionej potęgi. W upowszechnianiu Historii słowiano-bułgarskiej... wsparł Paisjusza ks. Stojko Władysławow, następnie biskup wraczański Sofroniusz. Angażował się on w tworzenie szkół bułgarskich, a w wydanym zbiorze kazań i autobiografii Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza współtworzył bułgarski język literacki.

    Cerkiew św. Szczepana (tr Sveti Stefan Kilisesi, bg Църква Свети Стефан) w Stambule – prawosławna cerkiew, zwana również Kościołem Bułgarskim. Znajduje się nad Złotym Rogiem w dzielnicy Balat. Należy do Bułgarskiej Cerkwi Prawosławnej.Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија/ Republika Srbija – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała część państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, a w czerwcu 2013 UE wyraziła zgodę na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych w styczniu 2014.
    Petyr Byron
    Czitaliszte w Kopriszticy otwarte w 1869
    Carigradski Westnik (Wiadomości Carogrodzkie)

    W 1824 Petyr Byron wydał pierwszy świecki bułgarski Elementarz, w którym zawarte były podstawy gramatyki, rachunków, nauk ścisłych. Był on wykorzystywany zarówno w szkołach świeckich, jak i w placówkach funkcjonujących przy monasterach. Duży wpływ na rozwój świadomości narodowej Bułgarów miała również praca Jurija Wenelina Dawni i współcześni Bułgarzy na tle politycznego, etnicznego, historycznego i religijnego stosunku do Rosjan. Zainspirowała ona zamożnego kupca Wasyla Apriłowa do otwarcia w 1835 w Gabrowie jednoklasowej szkoły opartej na zasadzie wzajemnego nauczania. W latach 1830–1840 powstało pięćdziesiąt szkół podstawowych bułgarskich, w których posługiwano się podręcznikami drukowanymi w Serbii. W 1856 w Swisztowie otwarte zostało pierwsze publiczne czitaliszte (czytelnia), w której udostępniana była literatura bułgarska. Do 1877 na ziemiach bułgarskich powstało 131 czytelni. Od 1842 Konstantin Fotinow wydawał pismo "Lubosłowije", pierwszą gazetę bułgarską. Tworzenie kolejnych bułgarskich szkół ułatwiała Rosja. Udzielała ona młodym Bułgarom stypendiów na studia w Rosji, a ich absolwenci po powrocie do kraju organizowali kolejne placówki. W 1850 powstała pierwsza bułgarska szkoła średnia w Płowdiwie. Od 1851 manifestacją bułgarskich aspiracji narodowych było niezwykle uroczyście obchodzone święto Cyryla i Metodego.

    Petko Raczew Sławejkow (ur. 17 listopada 1827 w Tyrnowie - zm. 1 lipca 1895 w Sofii), bułgarski poeta, folklorysta, publicysta i polityk; czołowy twórca i działacz odrodzenia narodowego, ojciec Pencza. Członek i jeden z przywódców bułgarskiej Partii Liberalnej. Pełnił funkcję marszałka parlamentu bułgarskiego (1880), był również ministrem oświaty (1880) oraz ministrem spraw wewnętrznych (1880-1881) w pierwszym rządzie Petko Karawełowa a następnie w latach 1884-1885 ponownie ministrem spraw wewnętrznych w drugim gabinecie Karawełowa.Swisztow (bułg. Свищов) - miasto w Bułgarii (Obwód Wielkie Tyrnowo); nad Dunajem; 34 tys. mieszkańców (2006). W 1984 r. honorowym obywatelem miasta został Polak Stefan Parnicki-Pudełko.

    W 1876 w Bułgarii istniało 1479 szkół elementarnych, z czego 1407 – na wsiach. Podręczniki dla szkół drukowano w Rosji. Wsparcie dla bułgarskiego ruchu oświatowego koordynowane było przez Bułgarski Patronat Szkolny, działający od 1854 w Odessie oraz przez Komitet Słowiański utworzony w 1868 w Moskwie.

    Walka o autokefaliczną Cerkiew bułgarską[]

    Szczególne znaczenie dla bułgarskich działaczy narodowych miała walka o restytucję autokefalicznej Cerkwi bułgarskiej. Jej głównym ośrodkiem była utworzona w 1847 cerkiew św. Stefana w Stambule i funkcjonująca przy niej drukarnia. Rok później rozpoczęto wydawanie w Stambule bułgarskich „Wiadomości Carogrodzkich”, współfinansowanych przez Rosję i publikujących artykuły i dzieła literackie współczesnych autorów bułgarskich.

    Najden Gerow (bułg. Найден Геров, ur. 23 lutego 1823 w Kopriwszticy, zm. 9 października 1900 w Płowdiwie) – bułgarski działacz oświatowy odrodzenia narodowego, poeta i publicysta.Monaster Przemienienia Pańskiego – prawosławny męski klasztor położony w odległości sześciu kilometrów od Wielkiego Tyrnowa, w pobliżu wsi Samowodene, nad Jantrą, w jurysdykcji metropolii wielkotyrnowskiej Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego.

    Rosnący w siłę bułgarski ruch narodowy w kwestii restytucji Cerkwi bułgarskiej podzielił się po 1856 na dwa stronnictwa – umiarkowanych „starych” i radykalnych „młodych”, którzy odrzucali wszelki kompromis z Konstantynopolem. Podczas gdy „starzy” byli skłonni uregulować kwestie sporne drogą rozmów z biskupami greckimi, nie spotykali u nich gotowości do najmniejszych ustępstw. Strategia rozmów była coraz mniej popularna, na znaczeniu zyskiwali natomiast „młodzi”, którzy ponownie doprowadzili do siłowego usuwania greckich biskupów z ziem bułgarskich. Ostatecznie w 1860 biskup makariopolski Hilarion, odprawiając Świętą Liturgię, ostentacyjnie pominął imię patriarchy Konstantynopola w tych miejscach, gdzie powinna następować modlitwa za zwierzchnika odpowiedniego autokefalicznego Kościoła. Oznaczało to otwarty rozłam. Mimo to „starzy” nie ustawali w próbach pokojowego porozumienia z Konstantynopolem. Równocześnie rosyjska ambasada w Stambule już otwarcie wspierała „młodych”. W 1870 rosyjski poseł Nikołaj Ignatjew przekonał sułtana Abdülaziza do wydania fermanu sankcjonującego utworzenie autonomicznego (nie autokefalicznego) Egzarchatu Bułgarskiego. Zaliczono do niego eparchie czerweńską, dorostolską, kiustendiłską, łowecką, niską, niszawską, presławską, samokowską, sofijską, tyrnowską, weleską, widyńską oraz wraczańską, a następnie, po przeprowadzeniu plebiscytu wśród wiernych, także struktur kościelnych w okręgach skopijskim, ochrydzkim i monastirskim. Na ich terenie powstały eparchie skopijska, ochrydzka i weleska. Jurysdykcję egzarchatu uznały również słowiańskie wspólnoty prawosławne w Bitoli, Prilepie, Strumicy, Wodenie, Seresie, Kosturze i Salonikach.

    Odessa (ukr. Одеса, ros. Одесса) – miasto i stolica obwodu odeskiego Ukrainy, położone nad Morzem Czarnym.Literatura francuska określa dzieła napisane przez autorów narodowości francuskiej lub posługujących się językiem francuskim. Jej historia rozpoczyna się w starofrancuskim średniowieczu i trwa do współczesności. Jest jedną z najbogatszych literatur na świecie.

    W lutym 1872 w Stambule odbył się sobór cerkiewno-ludowy, który wybrał na pierwszego egzarchę metropolitę widyńskiego Antyma. 11 maja 1872 egzarcha Antym, wbrew wcześniejszym ustaleniom, ogłosił autokefalię Egzarchatu Bułgarskiego. Od tego momentu działacze „młodych” skupili się na organizowaniu w Bułgarii oddziałów zbrojnych, które miały podjąć walkę o niepodległe państwo.

    Metropolia wraczańska – jedna z eparchii Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego, ze stolicą we Wracy. Jej obecnym ordynariuszem jest metropolita Kalinik (Aleksandrow), zaś funkcję katedry pełni sobór Świętych Apostołów we Wracy.Hilarion, imię świeckie Stojan Stojanow Michajłowski (ur. 1812 w Elenie, zm. 4 czerwca 1875 w Konstantynopolu) - bułgarski biskup prawosławny, jeden z przywódców Bułgarów w walce o utworzenie samodzielnego narodowego Kościoła prawosławnego, uczestnik bułgarskiego odrodzenia narodowego.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Klasztor Zografu (bułg.: Зографски манастир, Zografski manastir; grec.: Μονή Ζωγράφου, Moní Zográphou) – jeden z klasztorów na Górze Athos. Położony jest w południowo-wschodniej części półwyspu. Zajmuje dziewiąte miejsce w atoskiej hierarchii. Klasztor założony został w końcu IX, bądź na początku X wieku. Nazwa klasztoru pochodzi od św. Jerzego.
    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.
    Bułgarski Kościół Prawosławny, także Patriarchat Bułgarski – jeden z autokefalicznych Kościołów prawosławnych. Jego aktualnym (2013) zwierzchnikiem jest patriarcha Neofit. Funkcję katedry patriarchalnej pełni sobór św. Aleksandra Newskiego w Sofii. Językiem liturgicznym Kościoła jest język cerkiewnosłowiański, przy wykorzystaniu współczesnego języka bułgarskiego w czytaniach Ewangelii; język bułgarski jest również dopuszczalny w pozostałych częściach nabożeństw i ma stopniowo zostać przyjęty w całym Kościele.
    Hajduk (z węgierskiego, w l.mn. hajdúk - rabusie) - u niemuzułmańskiej ludności Bałkanów, np. Bułgarów czy Serbów – rozbójnik, łupieżca w rodzaju opryszka, hajdamaka lub greckiego klefta, który z powodu panujących tam stosunków społecznych uznawany jest bardziej za bohatera i mściciela ludu niż złoczyńcę. Hajducy powstawali wskutek ucisku tureckich władców na miejscową ludność i sławieni byli przez nią w śpiewach i opowieściach. Oddziały hajduków latem kryły się w lasach i stamtąd prowadziły działania partyzanckie, pierwotnie przeciw tureckim poborcom podatków, później także napadając i łupiąc kupców i ludzi zamożnych.
    Koine, koinè, greka wspólna (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos – wspólny dialekt) – określenie powszechnej formy języka greckiego, która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 p.n.e. - 300 n.e.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie drugim po łacinie językiem cesarstwa rzymskiego. W koine powstało wiele znanych ksiąg, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.
    Metropolia widyńska – jedna z eparchii Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego, z siedzibą w Widyniu. Jej obecnym ordynariuszem jest metropolita widyński Domecjan (Topuzlijew), zaś funkcję katedry pełni sobór św. Dymitra Sołuńskiego w Widyniu.
    Bitola (mac. Битола = Bitoła) w starożytności Herakleja Lynkestis, w czasach bizantyjskich Pelagonia – miasto w południowo-zachodniej części Macedonii, położone 15 km od granicy z Grecją. Przez miasto przepływa rzeka Dragor.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.069 sek.