• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Brytyjskie terytoria zamorskie

    Przeczytaj także...
    Falklandy (ang. Falkland Islands) – brytyjskie terytorium zamorskie na południowym Atlantyku, około 480 km od wybrzeży Argentyny obejmujące wyspy o tej samej nazwie. Wyspy znajdują się pod administracją brytyjską, ale prawa do nich rości sobie także Argentyna, z tego powodu są czasem również nazywane Malwinami, od ich hiszpańskiej nazwy Islas Malvinas.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.
    Brytyjskie Terytorium Antarktyczne – obszar Antarktyki pomiędzy równoleżnikiem 60° S oraz południkami 20° W i 80° W, a biegunem południowym, do którego prawa rości sobie Wielka Brytania włączając ten obszar do terytoriów zamorskich. Część tego obszaru pokrywa się z roszczeniami terytorialnymi Argentyny i Chile: z Antarktydą Argentyńską oraz z Chilijskim Terytorium Antarktycznym.
    Terytoria zależne Wielkiej Brytanii

    Z rozległego niegdyś brytyjskiego imperium kolonialnego pozostało dzisiaj kilkanaście niewielkich terytoriów, które określa się wspólnym mianem terytoriów zamorskich Wielkiej Brytanii (overseas territories). Dawniej używano terminów brytyjskie terytoria zależne (dependent territories) lub kolonie korony brytyjskiej (crown colonies). Terytoria te pozostają pod kontrolą i stałą zależnością Wielkiej Brytanii, ale nie stanowią integralnej części tego państwa.

    Jersey (Baliwat Jersey) – dependencja Korony brytyjskiej obejmująca administracyjnie wyspę Jersey, jedną z Wysp Normandzkich oraz kilkadziesiąt sąsiednich, niezamieszkałych wysepek, de facto terytorium zależne. Oficjalną władzę sprawuje gubernator, który w Jersey nosi tytuł "Książę Normandii", działający w imieniu królowej brytyjskiej, przez nią powoływany i odwoływany. Praktyczną władzę sprawuje rząd wybierany w wyborach.Imperium brytyjskie – imperium kolonialne obejmujące dominia, kolonie, protektoraty, terytoria mandatowe i inne terytoria zależne należące do Wielkiej Brytanii lub przez nią zarządzane. Rozwinęło się z kolonii i placówek handlowych zakładanych przez Anglię pomiędzy końcem XVI a początkiem XVIII wieku. U szczytu swojej potęgi było największym imperium w historii świata i przez ponad stulecie było jedynym supermocarstwem. W 1925 roku imperium brytyjskie zamieszkiwało około 478 milionów ludzi, co stanowiło jedną czwartą ówczesnej ludności świata. Liczyło około 35,8 mln km² powierzchni, tj. prawie jedną czwartą powierzchni lądowej Ziemi. W rezultacie jego dziedzictwo polityczne, prawne i kulturowe, podobnie jak język angielski, rozprzestrzeniło się w wielu częściach świata. U szczytu swojej potęgi było często określane jako „imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce”, gdyż dzięki jego rozległości zawsze istniało takie terytorium do niego należące, gdzie trwał dzień.

    Status terytoriów zamorskich należy odróżnić od statusu dependencji królewskich (czyli Guernsey, Jersey i Wyspy Man), które łączą z Wielką Brytanią inne więzy konstytucyjne. Nie należy ich także mylić z państwami-członkami Wspólnoty Narodów, w których formalną głową państwa jest królowa brytyjska Elżbieta II, ale są one całkowicie niezależne od Wielkiej Brytanii (commonwealth realms).

    Kajmany – wyspy w Ameryce Środkowej na Morzu Karaibskim. Obejmują 3 wyspy (Wielki Kajman, Cayman Brac i Mały Kajman) o łącznej powierzchni 259 km². Liczą 45 000 mieszkańców, z czego połowa żyje w stolicy. Terytorium zależne Wielkiej Brytanii. Główne miasto - George Town. 90% żywności pochodzi z importu, a głównymi źródłami dochodu są turystyka oraz usługi finansowe.Bermudy – terytorium zależne Wielkiej Brytanii na Oceanie Atlantyckim położone na wyspach Bermudach. Składa się z około 100 nizinnych wysp koralowych. Na całkowitej powierzchni wynoszącej 53,3 km² mieszkają 65 773 osoby z czego 2000 żyje w stolicy terytorium Hamilton. Temperatura waha się od 17 °C w styczniu do 26 °C w lipcu, a roczna ilość opadów wynosi 1500 mm. Na Bermudach na niewielką skalę rozwinął się przemysł i rolnictwo. Głównym źródłem dochodów jest turystyka.

    Dawniej, terytoria te miały charaktery typowych kolonii, administrowanych bezpośrednio przez urzędników rządu brytyjskiego. Współcześnie, większość z nich to tzw. kolonie samorządne (self-governing colonies), które są reprezentowane przez Wielką Brytanię tylko w takich dziedzinach jak obronność, relacje międzynarodowe czy kwestie handlowe. Jednak w przeciwieństwie do terytoriów niektórych innych krajów europejskich (np. Francji, Danii czy Holandii) kolonie Korony brytyjskiej nigdy nie miały swoich przedstawicieli w brytyjskim parlamencie.

    Władza wykonawcza, egzekutywa – działalność polegająca na wykonywaniu zadań państwowych mających na celu realizację dobra ogółu (społeczeństwa).Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (6°00′S 71°30′E/-6,000000 71,500000) (ang. British Indian Ocean Territory) – terytorium zależne Wielkiej Brytanii, obejmujące archipelag Wysp Czagos (ang. Chagos), z których największa to Diego Garcia (7°20′S 72°25′E/-7,333333 72,416667).

    W imieniu królowej terytorium zarządza gubernator, który pochodzi zazwyczaj z Wielkiej Brytanii. W zależności od etapu rozwoju kolonialnego, na którym znajduje się dane terytorium, jego uprawnienia różnią się znacząco.

    Etapy ewolucji kolonialnej[]

    Wielka Brytania wykształciła pewien system o charakterze ewolucyjnym przyznawania coraz to szerszej autonomii swoim terytorium zamorskim. Końcowym etapem tej ewolucji może być pełna suwerenność.

  • 1. etap – na tym etapie znajdują się głównie małe, słabo zaludnione terytoria, gdzie nie ma wybieralnego parlamentu, a kolonią rządzi gubernator lub administrator wraz ze swoimi doradcami,
  • 2. etap – pojawia się już mały, wybieralny parlament, zazwyczaj nazywany radą legislacyjną (legislative council). Spośród członków tej rady gubernator wyznacza radę wykonawczą (executive council), której przewodniczy, najwyższy rangą spośród wybranych polityków, nazywany jest sekretarzem generalnym (chief secretary),
  • 3. etap – pojawia się już lokalny rząd, któremu przewodniczy minister generalny (chief minister), który jest liderem większości parlamentarnej,
  • 4. etap – nieomal cała władza wykonawcza zostaje przekazana przez gubernatora lokalnemu premierowi (Premier); terytoria będące na tym etapie, a także niektóre będące na wcześniejszym etapie, określane są mianem kolonii samorządnych (self-governing colony), które często przed uzyskaniem niepodległości otrzymują także status terytorium stowarzyszonego,
  • ostatni etap tej ewolucji oznacza suwerenność i niezależność od Wielkiej Brytanii. Premier rządu lokalnego zostaje premierem kraju (Prime Minister), a gubernatora zastępuje gubernator generalny. Nowo powstałe państwa utrzymują pewne więzi z metropolią, głównie w postaci członkostwa we Wspólnocie Narodów, wówczas tytularną głową takiego państwa jest zasiadający na tronie król lub królowa Wielkiej Brytanii. Niektóre kraje po odzyskaniu niepodległości nie przystąpiły jednak do Wspólnoty Narodów.
  • Współczesne brytyjskie terytoria zamorskie[]

    (ułożone według ich stopnia autonomii)

    Terytorium stowarzyszone, autonomiczne terytorium stowarzyszone, państwo stowarzyszone – terytorium zależne o znacznej lub pełnej autonomii pozostające, w relacji podległości z państwem niepodległym. Według M. Sobczyńskiego można w takim przypadku używać określenia „państwo stowarzyszone”, gdyż można mówić o „państwie zależnym”, przy czym zaznacza, że według wielu badaczy pojęcie „państwo” zarezerwowane jest wyłącznie dla jednostek w pełni suwerennych, a zatem stosując termin „państwo stowarzyszone” należy rozróżnić dwa rodzaje jednostek politycznych – stowarzyszenie państw w pełni suwerennych i stowarzyszenie z państwem suwerennym państw (terytoriów) niesuwerennych. W odróżnieniu od państw pozostających w wolnym stowarzyszeniu terytoria czy "państwa" stowarzyszone nie mają międzynarodowo uznanej niepodległości de facto jednak posiadają pełną autonomię wewnętrzną i odrębność co odróżnia je od terytoriów zależnych.Na mapach: 36°08′N 5°21′W/36,133333 -5,350000 Gibraltar (zniekształcone arab. جبل طارق – Dżabal al-Tarik, "góra Tarika") – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki; od 1713 terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.
    4. etap: Bermudy, 3. etap: Anguilla, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Gibraltar, Montserrat, Turks i Caicos 2. etap: Falklandy, Kajmany, Pitcairn, Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha 1. etap: Akrotiri, Brytyjskie Terytorium Antarktyczne, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego, Dhekelia, Georgia Południowa i Sandwich Południowy
    Parlament – w państwach o demokratycznych systemach władzy, najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej.Pitcairn (Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno; ang. Pitcairn Islands; Pitcairn, Henderson, Ducie, and Oeno Islands; pitkern Pitkern Ailen) – grupa 4 wysp leżących na Oceanie Spokojnym w Polinezji między Australią a Ameryką Południową (położenie geograficzne: 25°04′S, 130°05′W). Do Pitcairn Islands Group należą wyspy Pitcairn (4,53 km²), Henderson, Ducie, Oeno (te trzy ostatnie są niezamieszkane) o łącznej powierzchni 47 km².



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Brytyjskie Wyspy Dziewicze (ang. British Virgin Islands, BVI) – brytyjskie terytorium zamorskie w Ameryce Środkowej, w basenie Morza Karaibskiego, obejmująca 36 wysp i wysepek (w tym 11 niezamieszkanych) w północnej części archipelagu Wysp Dziewiczych. Największe wyspy: Tortola – 54 km², Anegada – 39 km², Virgin Gorda – 21 km² oraz Jost Van Dyke – 8 km².
    Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku na podstawie „traktatu dotyczącego ustanowienia Republiki Cypryjskiej” (ang. „Treaty concerning the establishment of the Republic of Cyprus”), podpisanym przez Wielką Brytanię, Grecję, Turcję i Cypr. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Jamie Gordon.
    Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha (poprzednio: Święta Helena i Dependencje, ang. Saint Helena and Dependencies, od 1 września 2009 oficjalna nazwa terytorium to Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha) – brytyjskie terytorium zamorskie, która składa się z trzech części położonych na południowym Oceanie Atlantyckim, odległych od siebie o kilka tysięcy kilometrów. W jej skład wchodzą: Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia (ang. Ascension) oraz archipelag Tristan da Cunha, do którego administracyjnie zaliczana jest również wyspa Gough.
    Wspólnota Narodów (ang. The Commonwealth, także Commonwealth of Nations; do 1949 Wspólnota Brytyjska, British Commonwealth i Brytyjska Wspólnota Narodów, British Commonwealth of Nations) – międzynarodowa organizacja powstała w 1931, gdy przyjęty został Statut Westminsterski. Obecnie zrzesza ona niepodległe kraje, z których większość była w ubiegłych wiekach częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Część z nich to dawne dominia brytyjskie.
    Guernsey (Baliwat Guernsey, fr. Guernesey) – terytorium przy francuskim wybrzeżu na Kanale La Manche, na wyspie Guernsey i pozostałych Wyspach Normandzkich z wyłączeniem wyspy Jersey.
    Elżbieta II, właśc. Elżbieta Aleksandra Maria (ang. Elizabeth Alexandra Mary, ur. 21 kwietnia 1926 w Londynie) – królowa Wielkiej Brytanii z dynastii Windsorów, koronowana 2 czerwca 1953, córka króla Jerzego VI i jego żony – Elżbiety Bowes-Lyon zw. Królową-Matką.
    Dhekelia (Dhekelia Sovereign Base Area) – brytyjska baza wojskowa w południowo-wschodniej części Cypru, między Larnaką a Famagustą, mająca formalny status terytorium zamorskiego. Stacjonuje tu garnizon liczący ok. 2200 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku na podstawie „traktatu dotyczącego ustanowienia Republiki Cypryjskiej” (ang. „Treaty concerning the establishment of the Republic of Cyprus”), podpisanym przez Wielką Brytanię, Grecję, Turcję i Cypr.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.