• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Broadway - teatr



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Rent to musical z muzyką i librettem Jonathana Larsona nawiązujący do opery Giacomo Pucciniego Cyganeria. Opisuje rok życia grupy ubogich młodych artystów walczących o przetrwanie w ubogiej dzielnicy Nowego Jorku Lower East Side w epoce AIDS. Jest jednym z pierwszych dzieł scenicznych dotykających tematyki narkomanii, homoseksualności i transseksualizmu, porusza kontrowersyjne tematy trzymając się konwencji musicalu i rock opery.Operetka (wł. operetta) – sceniczny utwór muzyczny z dialogami mówionymi, zbliżony do opery, charakteryzujący się lekką, melodyjną muzyką i komediową akcją.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Broadway – zespół kilkudziesięciu teatrów w Nowym Jorku w dzielnicy Midtown w okręgu Manhattan znajdujących się wzdłuż ulicy Broadway. Wraz z londyńskim West Endem, Broadway jest traktowany jako wiodący ośrodek sztuki teatralnej świata anglojęzycznego. Teatr broadwayowski musi mieć minimum 500 miejsc siedzących na widowni.

    Sir Arthur John Gielgud, lepiej znany jako John Gielgud (ur. 14 kwietnia 1904 w Londynie, zm. 21 maja 2000 w Wotton Underwood) − brytyjski aktor teatralny i filmowy, odtwórca ról szekspirowskich, pochodził z polsko-litewskiej rodziny magnackiej Giełgudów herbu Giełgud.Lillian Florence Hellman (ur. 20 czerwca 1905 w Nowym Orleanie, zm. 30 czerwca 1984 w Tisbury w stanie Massachusetts) - amerykańska dramatopisarka i scenarzystka, łączona przez całe życie z lewicą.

    Broadway jest popularną nowojorską atrakcją turystyczną, jego roczne przychody przekraczają kwotę 1 miliarda dolarów.

    Wielkowymiarowe plakaty musicali z Broadwayu

    Historia[ | edytuj kod]

    Wnętrze Park Theatre zbudowanego w 1798

    XVIII i XIX wiek[ | edytuj kod]

    Pierwszy teatr na Broadwayu powstał około 1750 roku, aktorzy Walter Murray i Thomas Kean stworzyli teatr na Nassau Street na 280 krzeseł, wystawiano dramaty Szekspira oraz opery balladowe jak Opera żebracza. W 1753 do Nowego Jorku dotarła brytyjska trupa wystawiając sztuki: Kupca weneckiego, The Anatomist oraz Damon and Phillida. Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych wstrzymała działalność teatrów aż do 1798, kiedy to otwarto Park Theatre (obecnie Park Row). Kolejny, Bowery Theatre otwarto w 1826. Dominowały specyficznie amerykańskie formy rozrywkowe jak blackface czy przedstawienia minstreli.

    Les Misérables – musical Claude-Michela Schönberga powstały na podstawie powieści Wiktora Hugo Nędznicy. Musical składa się z dwóch aktów (z prologiem oraz epilogiem), trwa ok. 3 godzin.Vincent Youmans (ur. 27 września 1898 w Nowym Jorku, zm. 5 kwietnia 1946 w Denver) – amerykański kompozytor muzyki rozrywkowej.

    Po roku 1840, P.T. Barnum stworzył dolnym Manhattanie kompleks rozrywkowy, Niblo’s Garden na 3000 miejsc. Powstanie Astor Place Theatre w 1847 było symptomem socjalnego rozwarstwiania się publiczności – klasa wyższa wybierała operę i Szekspira, średnia widowiska minstreli, niższe klasy przedstawienia w stylistyce kowbojskiego saloonu. Sztuki Szekspira były wystawiane przede wszystkim przez Edwina Bootha, który m.in. dał z rzędu 100 przedstawień Hamleta w Winter Garden Theatre oraz w Booth’s Theatre (stworzonym przez jego brata Juniusa Brutusa Bootha, Jr). Inni znani aktorzy szekspirowscy tamtych czasów to m.in. Henry Irving, Tommaso Salvini, Fanny Davenport oraz Charles Fechter.

    Manhattan – najmniejsza, a zarazem najgęściej zaludniona dzielnica (ang. borough) Nowego Jorku, położona na wyspie o tej samej nazwie. Ponadto hrabstwo (ang. county) w stanie Nowy Jork, w którego skład poza samą wyspą Manhattan wchodzi kilka mniejszych wysepek: Roosevelt Island, Randall’s Island, Wards Island, Governors Island, Liberty Island, Ellis Island, Mill Rock oraz U Thant Island. Do hrabstwa należy również Marble Hill, jedyna część położona bezpośrednio na stałym lądzie.José Ferrer (właśc. José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón; ur. 8 stycznia 1912 w Santurce, zm. 26 stycznia 1992 w Coral Gables) – pochodzący z Portoryko amerykański aktor i reżyser.

    Początki musicalu[ | edytuj kod]

    Program z 1868 – przedstawienie Ixion

    Brytyjska aktorka Lydia Thompson przybyła do Stanów 1868 wraz z niewielką trupą British Blondes podbijając Nowy Jork burleską wiktoriańską. Tournée zaplanowane na 6 miesięcy trwało 6 lat.

    Ze względu na rosnące koszty wynajmu, około 1850 roku centrum teatralne Nowego Jorku zaczęło się przesuwać do Midtown. Około 1870, centrum Broadwayu znajdowało się na Union Square, pod koniec stulecia teatry dotarły do Madison Square natomiast na Times Square dopiero około 1920. W tym czasie zaczęły powstawać pierwsze przedstawienia noszące cechy musicalu, pierwszym dłużej granym (50 przedstawień) był w 1857 utwór The Elves. Laura Keene w „muzycznej burlesce” Seven Sisters (1860) pobiła ten rekord 253 wykonaniami.

    Hair (pełny tytuł Hair: The American Tribal Love-Rock Musical) jest amerykańskim musicalem rockowym powstałym w 1967 roku. Autorami libretta są James Rado i Gerome Ragni, muzyki Galt MacDermot. Musical osadzony jest w realiach lat sześćdziesiątych XX wieku i opisuje losy nowojorskiej komuny hippisów kontestujących wojnę wietnamską. Dzieło jest uznawane za pierwszy w historii musical rockowy, wzbudzało kontrowersje tematyką i formą (wolna miłość, rewolucja seksualna,narkotyki, nagość na scenie). Kilka utworów stało się hymnem pokoleniowym.Cole Albert Porter (ur. 9 czerwca 1891 w Peru, Indiana, zm. 15 października 1964 w Santa Monica) – jeden z największych kompozytorów amerykańskich, twórca musicali, zarówno filmowych, jak i wystawianych na Broadwayu (najsłynniejszy z nich to Kiss me Kate!). Przedstawiciel tzw. wielkiej piątki kompozytorów, którzy tworzyli zasady musicalu obowiązujące do końca pierwszej poł. XX w. Ceniony za eleganckie i wyrafinowane melodie oraz błyskotliwe, często dwuznaczne teksty.
    Uznawany za pierwszy musical The Black Crook (1866)

    Za pierwsze dzieło, które przypomina współczesny musical (układy taneczne i utwory muzyczne posuwające akcję do przodu) jest uznawany The Black Crook, który miał premierę 12 września 1866. Pomimo długości spektaklu (pięć i pół godziny) przedstawienie pobiło ówczesny rekord dając 474 spektakle. W tym samym roku dzieło The Black Domino/Between You, Me and the Post było pierwszym, które zostało określone przez twórców jako „komedia muzyczna.”

    John Barrymore, właściwie John Sidney Blyth (ur. 15 lutego 1882 w Filadelfii, zm. 29 maja 1942 w Los Angeles) – amerykański aktor, występujący w repertuarze szekspirowskim, który wsławił się rolą Hamleta.Oscar Hammerstein II, właściwie Oscar Greeley Clendenning Hammerstein (ur. 12 lipca 1895, zm. 23 sierpnia 1960) - amerykański pisarz, twórca musicali. Dwukrotny zdobywca Oskara w kategorii "Najlepsza piosenka".

    W 1881 otwarto pierwszy teatr wodewilowy na Union Square, między 1878 i 1885 komicy Edward Harrigan i Tony Hart stworzyli i wyprodukowali szereg komedii muzycznych na pograniczu wodewilu i burleski z udziałem znanych ówczesnych wokalistek (Lillian Russell, Vivienne Segal, Fay Templeton). Kopiowano również londyńskie hity, jak H.M.S. Pinafore (w 1878), Robin Hood Reginalda De Kovena (1891) czy El Capitan Johna Sousy (1896).

    Arthur Asher Miller (ur. 17 października 1915 w Nowym Jorku, zm. 10 lutego 2005 w Roxbury) – amerykański dramaturg, scenarzysta, eseista i autor słuchowisk radiowych, zdobywca Nagrody Pulitzera.Saloon (fr. salon, z łac. sala) – termin używany dla określenia pomieszczenia, gdzie sprzedawany jest w USA alkohol z przeznaczeniem do spożycia na miejscu.

    A Trip to Chinatown (z 1891) Charlesa Hoyta został nowym rekordzistą będąc granym przez 657 przedstawień (rekord nie pobity do 1919). W 1896 właściciele teatrów Marc Klaw i A. L. Erlanger stworzyli Theatrical Syndicate, który przez następne kilkanaście lat kontrolował niemal każdy teatr w USA. W tym okresie powstały też pierwsze teatry Off-Broadway.

    Queen – brytyjski zespół rockowy utworzony w 1970 w Londynie przez Briana Maya, Rogera Taylora i Freddiego Mercury’ego. Basista John Deacon dołączył do grupy rok później.Eugene Gladstone O’Neill (ur. 16 października 1888 w Nowym Jorku, zm. 27 listopada 1953 w Bostonie) – dramaturg amerykański, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1936.

    A Trip to Coontown (1898) był pierwszym musicalem w całości wyprodukowanym i zagranym przez ciemnoskórych Amerykanów dla swojej rasowej publiczności. Kolejne to: ragtimeowy Clorindy the Origin of the Cakewalk (z 1898) i In Dahomey(z 1902). Musicale komponowane były taśmowo przez autorów z Tin Pan Alley jak: Gus Edwards, John Walter Bratton, George M. Cohan (Little Johnny Jones (1904), 45 Minutes From Broadway (1906), George Washington Jr. (1906)). W porównaniu do West Endu przedstawienia te pozostawały jednak zdecydowanie krócej na afiszu.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Evita to musical powstały w roku 1976 z muzyką Andrew Lloyda Webbera i librettem Tima Rice’a. Jest opartą na faktach muzyczną biografią Evy Perón-Duarte – drugiej żony prezydenta Argentyny Juana Peróna. Dzieło jest jednym z najbardziej znanych i najczęściej wystawianych dzieł kompozytora, w 1996 roku Alan Parker nakręcił jego adaptację filmową.

    XX wiek[ | edytuj kod]

    Broadway w 1920

    Na początku XX wieku w repertuarze zaczęły dominować transkrypcje popularnych europejskich operetek The Fortune Teller (1898), Babes in Toyland (1903), Mlle. Modiste (1905), The Red Mill (1906) czy Naughty Marietta (1910). W momencie pojawienia się oświetlenia elektrycznego Broadway zaczęto nazywać (od girland białych żarówek) „The Great White Way”. W sierpniu 1919 zrzeszająca aktorów Actors Equity Association wywalczyła strajkami standardowy kontrakt dla każdego aktora. W latach dwudziestych rodzinna firma braci Shubert przejęła kontrolę nad większością teatrów na Broadwayu.

    Rodzina Addamsów (ang. The Addams family) – fikcyjna rodzina będąca bohaterami komiksów, filmów i seriali. Ich twórcą był amerykański rysownik komiksów Charles Samuel Addams.Król Lew – broadwayowski musical powstały na podstawie filmu Disneya o tej samej nazwie, zdobywca Tony Awards. Przedstawienie zostało wyreżyserowane przez Julie Taymor, a jego premiera odbyła się 31 lipca 1997 w Minneapolis.

    Pojawienie się nowego medium, filmu początkowo nie stanowiło zagrożenia dla sceny, zwłaszcza że na początku były nieme i czarno-białe. Niemniej od końca lat dwudziestych, zwłaszcza po pojawieniu się pierwszego filmu dźwiękowego The Jazz Singer (który notabene był także pierwszym filmem muzycznym) zaczęto obawiać się wypierania spektakli muzycznych. Zaczęły dominować lekkie, music-hallowe przedstawienia ignorujące wątek, dając okazje do popisów wokalnych i tanecznych, wiodącymi były dzieła producenta Florenza Ziegfelda jak: Sally, Lady Be Good, Sunny, No, No, Nanette, Harlem, Oh, Kay! czy Funny Face. Przy współtworzeniu ich pracowali najwybitniejsi kompozytorzy, jak: George Gershwin, Cole Porter, Jerome Kern, Vincent Youmans, oraz spółka Richard Rodgers & Lorenz Hart, jak również Noël Coward, Sigmund Romberg i Rudolf Friml.

    Dramat (z gr. δρᾶμα – dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.Ragtime - forma muzyczna wywodząca się z formy tanecznej. Metrum parzyste 2/4 (z wyjątkami), tempo umiarkowane, rytm złożony i kunsztowny, silnie synkopowany (stąd nazwa pochodząca od angielskich słów ragged time - poszarpane metrum), z jednostajnym, zazwyczaj ósemkowym akompaniamentem w partii basowej (faktura homofoniczna).

    W tym czasie (1927) powstało jednak również znacznie poważniejsze dzieło, Show Boat, integrujące w sobie akcję, dramatyzm, dialogi i utwory muzyczne – jak w nowoczesnym musicalu. W Ziegfeld Theatre było wystawione 572 razy. Sukcesy odnotowano również w kategorii sztuk dramatycznych. Uznanie znaleźli tacy twórcy, jak Eugene O’Neill (Beyond the Horizon, Anna Christie, The Hairy Ape, Strange Interlude oraz Mourning Becomes Electra) czy Elmer Rice, Maxwell Anderson, Robert E. Sherwood, Tennessee Williams, oraz Arthur Miller, jak również komediopisarze – George S. Kaufman i Moss Hart. Sławą cieszyli się znani aktorzy szekspirowscy jak John Barrymore, John Gielgud, Walter Hampden oraz José Ferrer, jak również Paul Robeson, Maurice Evans, Katharine Cornell.

    Midtown Manhattan lub po prostu Midtown – strefa nowojorskiego Manhattanu, siedziba słynnych obszarów pokroju Broadwayu, Times Square oraz Rockefeller Center. W Midtown Manhattan znajdują się najwyższe i zarazem najsłynniejsze budynki Nowego Jorku, a wśród nich Empire State Building i Chrysler Building.Tennessee Williams, właśc. Thomas Lanier Williams III (ur. 26 marca 1911 w Columbus w stanie Missisipi, zm. 25 lutego 1983 w Nowym Jorku) – amerykański dramaturg, prozaik i poeta. Jeden z najważniejszych dramatopisarzy XX wieku.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    Podczas II wojny światowej jednym z wiodących tematów sztuk stał się nazizm w Europie (i brak zaangażowania Ameryki w wojnę), ten trend reprezentuje m.in. Watch on the Rhine autorstwa Lillian Hellman (1941). Największym sukcesem tamtych czasów była jednak stricte amerykańska Oklahoma! Rodgersa i Hammersteina (z 1943) która doczekała się 2212 wystawień.

    Noël Peirce Coward (ur. 16 grudnia 1899 w Teddington, zm. 26 marca 1973 w Blue Harbour na Jamajce) − brytyjski reżyser teatralny, dramaturg, scenarzysta filmowy i aktor.off-off-Broadway (ang. dosł. poza off-Broadwayem) – nazwa używana na określenie grupy niewielkich, niezależnych teatrów nowojorskich, mniejszych niż broadwayowskie i off-broadwayowskie oraz na określenie wystawianych w nich produkcji obejmujących przede wszystkim sztuki, musicale oraz performance art. Sceny i produkcje off-off-Broadwayu mają głównie charakter eksperymentalny i awangardowy.

    1950–1970[ | edytuj kod]

    Po wojnie do lat sześćdziesiątych trwał okres rozwoju, niemniej były już widoczne pierwsze symptomy zamierania branży. Pod koniec lat sześćdziesiątych wpływ rewolucji obyczajowej i zmiana preferencji widzów był już widoczny. Liczba premier i teatrów zaczęła spadać, przykładowo – w sezonie 1950/1951 odnotowano 94 premiery, w sezonie 1969/1970 tylko 59 produkcji (z czego 15 było powtórzeniami), liczba teatrów z ca. 80 (w latach dwudziestych) spadła do 36 w siedemdziesiątych.

    Rudolf Friml (ur. 2 grudnia 1879 w Pradze, zm. 12 listopada 1972 w Los Angeles) – amerykański kompozytor i pianista pochodzenina czeskiego.Tin Pan Alley - skomercjalizowany sektor muzyki rozrywkowej, na który składają się mało ambitne, niczym się nie wyróżniające, za to dobrze się sprzedające piosenki. Określenie pochodzi od nazwy manhattańskiej uliczki znajdującej się między Broadwayem a Szóstą Aleją, będącej tradycyjną siedzibą twórców i producentów muzyki popularnej.

    Po roku 1980[ | edytuj kod]

    W roku 1982 producent i reżyser Joe Papp, twórca The Public Theater, rozpoczął kampanię Save the Theatres (Ocalmy teatry). tworząc organizację non-profit wspieraną przez związek aktorów Actors Equity mającą na celu ochronę terenów teatralnych przed ich wykupieniem na cele mieszkaniowe przez deweloperów. Dzięki działaniom Save the Theatres Theater District został uznany za historyczny rejon prawnie chroniony (historic district). Jednocześnie, dzięki transferom z West Endu (dzieł i twórców) zaczęło powtórnie rosnąć zainteresowanie musicalem. Duży udział w tym miała odważna polityka brytyjskiego producenta, Camerona Mackintosha. Dzieła takie jak: Evita, Koty, Les Misérables czy Upiór w operze biły kolejne rekordy przedstawień. Znaczący sukces w latach dziewięćdziesiątych odniósł (przetransferowany z off-Broadwayu) współczesny w tematyce musical Rent (poświęcony problemom AIDS)

    Helen Louise Leonard (ur. 4 grudnia 1860 w Clinton w stanie Iowa, USA; zm. 6 czerwca 1922 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA), amerykańska aktorka.William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, w Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia/3 maja 1616, tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.

    Na przełomie tysiącleci rozpoczął się nowy trend. Do tej pory ekranizowano najsłynniejsze musicale. Teraz wystąpiła tendencja odwrotna – musicale zaczęły być adaptowane z hitów filmowych (jak Król Lew, Zakonnica w przebraniu, Rocky the Musical czy Rodzina Addamsów) lub będące fabularyzowanymi składankami utworów znanych wykonawców (jak Mamma Mia! z muzyką ABBY, czy We Will Rock You grupy Queen).

    Richard Charles Rodgers (ur. 28 czerwca 1902 w Nowym Jorku, zm. 30 grudnia 1979) – amerykański kompozytor, najbardziej znany ze współpracy z Lorenzem Hartem i Oscarem Hammersteinem II. Autor ponad 900 piosenek i 40 broadwayowskich musicali.Musical – forma teatralna, łącząca muzykę, piosenki, dialogi mówione i taniec. Ładunek emocjonalny dzieła – humor, patos, miłość, gniew – podobnie jak sama opowieść, jest wyrażany poprzez słowa, muzykę, ruch i aspekty techniczne przedstawienia, tworząc jedną, spójną całość. Od początków XX wieku produkcje teatru muzycznego są nazywane po prostu "musicalami". Wcześniejszą podobną do musicalu formą widowiska była extravaganza.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Blackface (ang. czarna twarz) – styl teatralnego makijażu zapoczątkowany w Stanach Zjednoczonych pod koniec XIX wieku, odwołujący się do wyobrażeń rasistowskich obecnych w społeczeństwie amerykańskim dotyczących osób o czarnym kolorze skóry. Biali ludzie o twarzach mocno pomalowanych utwierdzali pewne stereotypy, przywołując w czasie przedstawień zachowania kojarzone z karykaturą zachowań ludzi czarnych. Tego rodzaju spektakle straciły swą popularność w połowie XX wieku w USA, odbywają się one jednak wciąż w innych częściach świata.
    Burleska – forma muzyczna powstała w XVIII wieku jako część formy teatralnej o tej samej nazwie (zobacz burleska). Zwykle oparta na formie pieśni. Krzykliwa i oparta na przesadzie. Do miana sztuki podniesiona w okresie romantyzmu jako forma wokalna lub instrumentalna. Zachowała swój ludyczny charakter.
    Śpiewak jazzbandu (org. The Jazz Singer) – amerykański film muzyczny w reżyserii Alana Croslanda, którego premiera odbyła się 6 października 1927 roku.
    Zakonnica w przebraniu (ang. Sister Act) – amerykańska komedia sensacyjna z 1992 roku, reżyserii Emile Ardolino. W 1993 roku do kin trafił sequel filmu - Zakonnica w przebraniu 2: Powrót do habitu.
    Sir Cameron Anthony Mackintosh, ur. 17 października 1946 jest brytyjskim producentem teatralnym, współtwórcą najbardziej kasowych w historii musicali: Kotów, Upiora w Operze, Les Misérables.
    Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i jest powszechnie uważany za kulturalną stolicę świata.
    Czarna odmiana człowieka – jedna z grup wydzielanych w podziałach antropologicznych gatunku ludzkiego. Po raz pierwszy podziału na odmiany, w którym kryterium był kolor skóry, dokonał Georges Cuvier w roku 1812. Podział na trzy odmiany, nazywane także rasami głównymi nie pozwala na przydzielenie kategorii wielu formom ludzkim takim jak Buszmeni, Polinezyjczycy, Aborygeni Australii, Ajnosi, Drawidzi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.