Bratian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grunwaldzka chorągiew Bratiana

Bratianwieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim, w gminie Nowe Miasto Lubawskie, przy ujściu rzeki Wel do Drwęcy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.Bogusław Radziwiłł herbu Trąby (ur. 3 maja 1620 w Gdańsku, zm. 31 grudnia 1669 pod Królewcem) – książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, wielokrotny poseł na Sejm Rzeczypospolitej, starosta barski, koniuszy wielki litewski od 1646, chorąży wielki litewski od 1638, feldmarszałek szwedzki, generalny namiestnik Prus Książęcych w latach 1657-1669.

Nazwa wsi Bratian, według kronikarza Kacpra Hennebergera, wywodzi się od brata Jana z Sandomierza, który w nagrodę za służbę w wojskach krzyżackich otrzymał dobra bratiańskie; najstarsza udokumentowana wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1343. Na terenie wsi znajdują się ruiny średniowiecznego zamku krzyżackiego.

Siemowit (Ziemowit) II (ur. 1283, zm. 18 lutego 1345) – książę warszawski i liwski w latach 1310-1313, od 1313 r. w wyniku nowego podziału objął rządy w księstwie rawskim z Sochaczewem, Zakroczymiem, Gostyninem, Ciechanowem i Wizną, w latach 1336-1340 był regentem w Płocku.Szlak Grunwaldzki – samochodowy szlak turystyczny umożliwiający zwiedzenie południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Szlak rozpoczyna się i kończy w Olsztynie. Jego długość wynosi 283 km.
 Osobny artykuł: Zamek w Bratianie.

Miejscowość znajduje się na trasie czerwonego szlak turystyczny czerwony Szlaku Grunwaldzkiego w województwie warmińsko-mazurskim.

Kalendarium dziejów miejscowości[ | edytuj kod]

  • 1343 (8 listopada) – spotkanie książąt mazowieckich Ziemowita II i Bolesława III z wielkim mistrzem Ludolfem Königem w sprawie wytyczenia granicy między Mazowszem a państwem zakonnym. Pierwsza wzmianka o Bratianie
  • 1343-1359 – budowa zamku przez Krzyżaków szwajcarskiego pochodzenia (budowniczym był Jakub von Reinach, rządcą Jakub von Heideck)
  • 1351 – osiadł tu po złożeniu urzędu wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1353 – w zamku bratiańskim umiera Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1359 – przeniesienie siedziby wójtów nowomiejskich (inni twierdzą, że w 1343)
  • 1379 - 1447 mieścił się w Bratianie folwark zakonny
  • 1392 (18 października) – zmarł Kunon von Liebenstein – komtur i wójt
  • 1400 (około 1400) – wójt bratiański Filip von Kleeberg ufundował kaplicę w Łąkach
  • 1410 (10-12 lipca) – wojska krzyżackie przeprawiły się na drugi brzeg Drwęcy przez 12 pontonowych mostów i powędrowały w stronę Lubawy
  • 1410 (12 lipca) – w przeddzień bitwy pod Grunwaldem odbyła się tu ostatnia krzyżacka narada
  • 1410 (15 lipca) – w bitwie pod Grunwaldem wzięła udział chorągiew (trzy rogi jelenie splecione w krąg na białym polu) zamku Bratian i Nowego Miasta pod dowództwem Johanna von Redere
  • 1410 – po bitwie grunwaldzkiej zamek zajął Jan Kretkowski
  • 1411 – na mocy I pokoju toruńskiego Bratian przyznano Krzyżakom
  • 1454 – zajęcie zamku przez Polaków
  • 1455 – oblężenie zamku bratiańskiego przez krzyżackich nowomieszczan
  • 1466 – po II pokoju toruńskim Bratian przeszedł w ręce Polski
  • 1466 (13 grudnia) – Zakon krzyżacki opuszcza Bratian
  • 1472 – zamek – siedzibą starosty królewskiego (ród Wilkanowskich), na zamku powstała kaplica św. Katarzyny
  • 1522 – Starostwo obejmuje Jan Wieczwiński (do 1534), w tym samym roku Mikołaj Kopernik dojechawszy do Bratiana dowiedział się o odwołaniu zjazdy stanów królewskich w Toruniu zawrócił do Olsztyna
  • 1535 – Bratian przejmuje ród Działyńskich (wykup od Jana Wieczwińskiego)
  • 1564 – przebudowa zamku
  • 1656 – Bratian wspólnie z Nowym Miastem zostaje przez Karola X Gustawa (króla szwedzkiego) nadane za wierność Szwedom – Bogusławowi Radziwiłłowi
  • 1723 – dobra bratiańskie przejmuje ród Czapskich (Jan Ansgary Czapski przejął je od teścia Zamoyskiego)
  • 1772 – po I rozbiorze starostwo oddane komisarzom pruskim
  • 1785 – częściowe rozebranie zamku, na miejscu owalnej baszty w późniejszym czasie powstał młyn
  • 1864 – oddanie do użytku szosy do Lubawy
  • 1902 – do wsi dociera kolej żelazna, powstaje stacja kolejowa
  • 1914 – zbudowano młyn wodny (na Welu)
  • 1939-1945 – w Bratianie oddziały Selbstschutzu rozstrzelały 150 Polaków (w tym 2 kobiety).
  • 1991 (1 lipca) – erygowanie przez biskupa chełmińskiego Mariana Przykuckiego parafii w Bratianie
  • 2004 (19 września) – konsekracja kościoła pw. Św. Brata Alberta Chmielowskiego
  • w lipcu 2007 roku utworzono bractwo rycerskie Chorągwi Zamku Bratian.
  • Zabytki[ | edytuj kod]

  • Ruiny zamku bratiańskiego z XIV wieku, z którym wiążą się dawne legendy
  • Pozostałości dworku klasycystycznego z XVIII w., rozbudowanego w połowie XIX wieku
  • Kuźnia i domy z XIX wieku
  • Krzyż i pamiątkowa tablica na miejscu straceń (przy drodze do Lubawy)
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Kuczyński S, Wielka wojna z zakonem krzyżackim" (wykaz szwajcarów w zakonie krzyżackim). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 247.
    2. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 60
    3. Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 67.




    Warto wiedzieć że... beta

    Jan Ansgary Czapski herbu Leliwa (ur. 1699, zm. 7 października 1742 w Warszawie) – podskarbi wielki koronny, marszałek Trybunału Koronnego w 1734 roku .
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Jan Wieczwiński z Wieczwni herbu Prus III - (zm. przed 3 kwietnia 1535) – kasztelan sieprawski, wojski płocki, kasztelan płocki od 23 stycznia 1521-1528, od 1522 starosta bratiański.
    Podział administracyjny Polski 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.
    Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).
    Zamek w Bratianie – ruiny średniowiecznego zamku krzyżackiego w Bratianie w powiecie nowomiejskim w województwie warmińsko-mazurskim.
    Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.

    Reklama