• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Birger jarl



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Bitwa nad Newą – starcie zbrojne, które miało miejsce 15 lipca 1240 r. pomiędzy szwedzką armią pod dowództwem (prawdopodobnie) Birgera Magnussona a wojskami nowogrodzkimi dowodzonymi przez księcia Aleksandra Jarosławicza.Smalandia (szw. Småland) – jedna z dwudziestu pięciu tradycyjnych prowincji Szwecji, położona w jej południowo-wschodniej części, stanowiąca część Gotalandii.
    Płyta nagrobna Birgera oraz żony Matyldy i syna Eryka z kościoła w Varnhem
    Birger, w kościele w Varnhem
    Pomnik Birgera w Sztokholmie

    Birger Magnusson, znany jako Birger jarl (ur. ok. 1210, zm. 21 października 1266) – możnowładca szwedzki, jarl od 1248, regent swego małoletniego syna króla Waldemara od 1250, prawdopodobnie założyciel Sztokholmu. Uznawany za najwybitniejszego męża stanu średniowiecznej Szwecji, twórcę skonsolidowanego Królestwa Szwecji.

    Jarl – w średniowiecznej Skandynawii wojownik, przywódca drużyny wikingów lub dowódca floty. Pierwotnie słowo jarl oznaczało człowieka możnego, potężnego. Później tytuł oznaczający namiestnika królewskiego, zarządcę prowincji. W Wielkiej Brytanii od słowa jarl wywodzi się tytuł earl.Folkungowie – dynastia panująca w latach 1250–1364 w Szwecji oraz w Norwegii w latach 1319–1387. Jej pierwszym przedstawicielem był Waldemar Birgersson panujący w latach 1250–1275.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Birger pochodził z potężnego rodu możnowładczego Folkungów. Jego ojcem był Magnus Minnesköld, a matką Ingrid Ylva, wnuczka króla Szwecji Swerkera I Starszego z rodu Swerkerydów. Wczesny okres jego życia nie jest znany, pojawia się w źródłach w otoczeniu króla Eryka XI po jego restauracji w 1234. W połowie lat 30. XIII w. poślubił Ingeborgę, siostrę króla Eryka XI. W kolejnych latach umacniał swoją pozycję i stał się najbardziej wpływową osobą na dworze szwagra, a w 1248 otrzymał od niego funkcję jarla.

    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Linköping – miasto w Szwecji, stolica regionu administracyjnego Östergötland, nad rzeką Stångån. Miasto liczy 97 428 mieszkańców a gmina Linköping, około 141 863 (2008). Linköping jest siódmym co do wielkości miastem w Szwecji. Linköping to także siedziba diecezji Linköping (kościół szwedzki).

    Być może w tym okresie dowodził wyprawą przeciwko Nowogrodowi Wielkiemu, zakończoną porażką z wojskami Aleksandra Newskiego w bitwie nad Newą (1240), przy czym późna tradycja rosyjska wspomina, że dowodzący wojskami szwedzkimi podczas tej bitwy „król” został raniony w twarz przez samego Aleksandra Newskiego (temu zwycięstwu Aleksander zawdzięczał swój przydomek).

    Södermanland (lub Sörmland) – prowincja historyczna (landskap) w Szwecji, położona w południowo-wschodniej części Svealand.Księstwo Saksonii-Lauenburga – księstwo powstałe z podziału ziem dynastii askańskiej (położone w południowej części obecnego Szlezwiku-Holsztynu). Stolicą do 1619 roku był gród Lauenburg/Elbe; później Ratzeburg.

    W 1248 król Eryk XI został upomniany przez legata papieskiego Wilhelma z Modeny z powodu nieprzestrzegania zasad wiary, co wykorzystał Birger, stając po stronie kościelnej. Ten wybór jeszcze bardziej umocnił jego pozycję wobec króla, przeciwko któremu wybuchła wówczas rebelia. Prawdopodobnie w 1249 wyprawił się z krucjatą przeciwko pogańskim Tawastom w Finlandii (stanowiącej domenę jarlów szwedzkich), ostatecznie zapewniając szwedzkie panowanie w tym kraju. Istnieją jednak przypuszczenia, że wyprawa ta mogła odbywać się wcześniej (nawet pod koniec lat 30., być może nawet bitwa nad Newą miała miejsce po tej wyprawie), szczególnie, że źródła wskazują też, że właśnie w 1249 Birger prowadził negocjacje z królem norweskim Haakonem IV Starym, co zmniejsza prawdopodobieństwo, by jeszcze w tym samym roku mógł on wyruszyć w drogę do Finlandii.

    Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.Eryk XI, szw. Erik XI Eriksson (ur. 1216, zm. 2 lutego 1250) – król Szwecji 1222–1229 oraz 1234–1250 pochodzący z dynastii Erykidów, znany pod przydomkiem Sepleniący i Chromy (szw. läspe och halte).

    Być może właśnie podczas wyprawy Birgera do Finlandii (o ile faktycznie odbywała się ona w tym czasie) zmarł, nie pozostawiając syna, Eryk XI, a na nowego króla szwedzkiego wybrany został syn Birgera – Waldemar. W ten sposób ostatecznie zakończony został krwawy i długotrwały konflikt o szwedzką koronę, toczony od stu lat przez przedstawicieli dwóch rodów, Erykidów i Swerkerydów – młody Waldemar mógł wykazać się pochodzeniem od obu z nich (przez ojca od Swerkerydów, przez matkę od Erykidów). Sam Birger, wobec młodego wieku syna, został regentem Królestwa Szwecji i sprawował rządy w Szwecji aż do swej śmierci (mimo iż Waldemar w jej momencie nie był już dzieckiem). Można przypuszczać, że obok ambicji, jednym z czynników, które spowodowały działania Birgera w celu zapewnienia tronu synowi, była troska o swoje bezpieczeństwo – konkurentami do objęcia następstwa po Eryku XI byli m.in. synowie Knuta Lange, przeciwnicy Birgera. Skumulowanie władzy w rękach Birgera spotkało się z opozycją Knutssonów, wspartych przez innych możnych szwedzkich oraz miasta Hanzy, jednak Birger pokonał ich w 1251 w bitwie na moście Herrevads (konkurenci zostali zabici).

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.

    W okresie regencji Birger dokonał reformy i konsolidacji struktur państwowych Szwecji, redukując wpływy tingów i lokalnych możnych oraz wzmacniając władzę centralną. Mimo że dotąd król był ograniczony w swej działalności legislacyjnej przez thingi, wydał obowiązujące w całym kraju prawa (co samo w sobie było ewenementem, bowiem dotąd każda prowincja rządziła się swoimi prawami) zapewniające porządek wewnętrzny, m.in. zabraniające ataków na domy, kościoły oraz thingi, ograniczając w ten sposób obyczaj krwawej zemsty rodowej. Poprawił sytuację kobiet w społeczeństwie, z jednej strony chroniąc je przed uczynieniem z nich ofiar krwawych porachunków rodowych, z drugiej dając im udział w spadku po śmierci rodziców (w wysokości połowy udziału syna). Wykluczył też z postępowań sądowych praktykowane dotąd ordalia (próbę ognia czy żelaza). Zamienił istniejący dotąd obowiązek służby na statkach określonej liczby osób z poszczególnych rejonów królestwa na podatek, uniezależniając w ten sposób władcę w dużym stopniu od lokalnych możnowładców.

    International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Erykidzi – średniowieczna dynastia szwedzka wywodząca się od króla Eryka IX (panował 1155-1160), panująca w Szwecji od 1155 do 1250, na przemian z przedstawicielami dynastii Swerkerydów (potomków króla Swerkera I Starszego, zmarł 1156). Gdy w 1161 roku w Szwecji zostały obalone rządy pochodzącego z Danii króla Magnusa Henrikssona, którego matka była wnuczką króla Inge I Starszego, oba szwedzkie rody rozpoczęły między sobą zaciekłe walki o królewską koronę, skutkiem czego każdy kolejny król był mordowany przez swego następcę z wrogiego rodu. Walki trwały do roku 1250 kiedy to zmarł Eryk XI, ostatni z rodu Erykidów, a władzę w Szwecji przejęła na trwałe nowa dynastia Folkunga.

    Dużą uwagę Birger przykładał do kwestii gospodarczych – jego celem było powiększenie dochodów korony, co chciał osiągnąć poprzez promowanie produkcji i handlu. Najprawdopodobniej to właśnie Birger założył ok. 1252 Sztokholm, późniejszą stolicę Szwecji – jego lokalizacja obok względów strategicznych miała też zapewnić rozwój miasta jako istotnego punktu handlowego. Birger zawarł m.in. porozumienia z głównymi miastami Hanzy (Lubeka w 1252, Hamburg w 1261), wcześniej występującymi zbrojnie przeciwko niemu, w których zwalniał pochodzących z tych miast kupców z wszelkich opłat. Zachęcał też osadników niemieckich do osiedlania się w szwedzkich miastach (przede wszystkim Sztokholmie), zastrzegając jednocześnie, że będą oni poddani jurysdykcji królewskiej. Bardzo szybko Sztokholm stał się jednym z największych miast Szwecji i głównym ośrodkiem handlowym królestwa. Obecność Niemców w szwedzkich miastach pozytywnie wpływała na rozwój cywilizacyjny kraju, stanowiła też znaczący impuls dla szwedzkiej gospodarki. Prawdopodobnie także Birger ściągał niemieckich fachowców do rozbudowy kopalni miedzi w Falun i żelaza w Norberg. Jednocześnie jednak Birger, próbując zapobiec niemieckiej dominacji w handlu, zawarł traktat handlowy z królem Anglii Henrykiem III Plantagenetem.

    Kościół klasztorny w Varnhem (szw. Varnhems klosterkyrka) – kościół ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji (Svenska kyrkan), należący do parafii Varnhem (Varnhems församling) w diecezji Skara (Skara stift). Miejscowość Varnhem położona jest w gminie Skara (Borås kommun) niedaleko miasta Skara (region terytorialny Västra Götaland).Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    W polityce zagranicznej Birger zmierzał do zacieśnienia sojuszu Szwecji z Norwegią i Danią. Zakończył spory między Szwecją i tymi królestwami, wydał swoją najstarszą córkę Ryksę za następcę norweskiego tronu, Haakona Haakonssona Młodego (1251; układ z Norwegią, prawdopodobnie zawarty już w 1249, dał swoje owoce podczas buntu przeciwko Birgerowi w 1251, gdy król Norwegii odmówił pomocy buntownikom), a dla swego najstarszego syna króla Waldemara zapewnił małżeństwo z Zofią, córką króla duńskiego Eryka IV (1260; układ z Danią został zawarty w 1257, a już w 1254 Birger odmówił Norwegom pomocy w wojnie przeciw Danii). Co więcej, sam później ożenił się z Matyldą, wdową po innym duńskim królu Ablu.

    Nowogród Wielki (ros. Вели́кий Но́вгород, Wielikij Nowgorod, w źródłach skandynawskich Holmgård) – miasto w północno-zachodniej Rosji nad rzeką Wołchow; stolica obwodu nowogrodzkiego (przydomek Wielki przywrócono oficjalnie do nazwy miasta w 1998). Miasto zamieszkuje 206 tys. mieszkańców (2004).II krucjata szwedzka – na wpół historyczna wyprawa wojenna do Finlandii, podjęta przez jarla Birgera w XIII wieku. W rezultacie krucjaty Finlandia stała się częścią Szwecji na następne 550 lat.

    Zabiegi Birgera o konsolidację i umocnienie Szwecji miały jednak jeden wyjątek: sam Birger wydzielił swoim trzem pozostałym synom (obok pierworodnego, Waldemara, króla) znaczne terytoria jako lenna. Po śmierci Birgera dało to młodszym braciom Waldemara zasoby niezbędne do pokonania Waldemara i stało się potem źródłem dalszych konfliktów.

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Birger został pochowany wraz ze swoją drugą żoną w kościele opactwa Varnhem. Jako do najbardziej znaczącej postaci szwedzkiej państwowości w średniowieczu, odwoływała się do niego XIX-wieczna szwedzka tradycja państwowa. M.in. wystawiono jego pomnik w Sztokholmie, a także przygotowano w stolicy monumentalny grobowiec, gdzie jego szczątki miały być przeniesione. Współcześnie Birger został bohaterem powieści Jana Guillou Dziedzictwo rycerza Arna.

    Wilhelm z Modeny, Guglielmo de Savoy, Guglielmo de Chartreaux (ur. 1184?, zm. 31 marca 1251) – włoski duchowny, z zakonu kartuzów. Wicekanclerz Św. Kościoła Rzymskiego 1219-1222, biskup Modeny 1222-1233, kardynał-biskup Sabiny od 28 maja 1244. Sprawował także urząd penitencjariusza apostolskiego.Możnowładztwo – to górna warstwa społeczna w feudalnym społeczeństwie średniowiecznym (najwyższa warstwa średniowiecznego rycerstwa zajmująca uprzywilejowaną pozycję w państwie). Obejmowała ona posiadaczy największych majątków ziemskich. Możnowładcy posiadali dostęp (często monopol) do najwyższych urzędów państwowych i kościelnych.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Waldemar (I) Birgersson (szw. Valdemar (I) Birgersson, ur. 1237-1240, zm. 26 grudnia 1302 w Nyköping) – król Szwecji 1250-1275, pierwszy władca szwedzki z dynastii Folkungów (Folkungaätten) panującej w Szwecji do 1364.
    Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.
    Haakon Haakonsson Młody, norw. Håkon Håkonsson Unge (ur. ok. 1232 r., zm. 1257 r.) – syn i formalnie współrządca (koregent) króla Norwegii Haakona IV Starego w latach 1240–1257.
    Stadshuset – ratusz w Sztokholmie, zbudowany w 1923 roku. Uznawany jest za jeden z symboli stolicy Szwecji. Architektem ratusza był Ragnar Östberg, zainspirowany weneckim Pałacem Dożów. Wnętrza ozdobione są przez wielu szwedzkich artystów, m.in. księcia Eugeniusza, Einara Forsetha, Carla Malmstena i Maję Sjöström.
    Jan Oscar Sverre Lucien Henri Guillou (ur. 17 stycznia 1944 w Södertälje) – szwedzki pisarz, dziennikarz i scenarzysta.
    21 października jest 294. (w latach przestępnych 295.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 71 dni.
    Jan I (ur. przed 1250, zm. prawdopodobnie 30 lipca 1285) – książę Saksonii-Lauenburg od 1261 z dynastii askańskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.049 sek.