• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Biblia Tysiąclecia



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Msza – w części wyznań chrześcijańskich porządek celebracji liturgicznej będącej odniesieniem do Ostatniej Wieczerzy Jezusa.Biblia warszawska, Nowy Przekład, potocznie: „Brytyjka” – współczesne protestanckie tłumaczenie Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu z języków oryginalnych (hebrajskiego, aramejskiego i greckiego) na język polski, opracowane przez Komisję Przekładu Pisma Świętego, z inicjatywy Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego w Warszawie. Jest to najpopularniejszy w Polsce protestancki przekład Pisma Świętego.
    Wydania[]

    Ukazało się pięć głównych wydań Biblii Tysiąclecia, z których cztery różnią się od siebie w znaczący sposób. Waldemar Chrostowski na marginesie analizy porównawczej kilku polskich przekładów podkreślał, że nie ma jednej Biblii Tysiąclecia, zaś zmiany w każdym z kolejnych wydań były czasami tak duże, że mamy do czynienia z nowym przekładem tekstu, a nie tylko z jego poprawianiem bądź „ulepszaniem”.

    Nowy Testament w przekładzie Eugeniusza Dąbrowskiego to katolickie tłumaczenie, wydane po raz pierwszy w 1949, wielokrotnie wznawiane. Autorem jest biblista ks. Eugeniusz Dąbrowski.Ojcze nasz, Modlitwa Pańska, Modlitwa wzorcowa (łac. Oratio Dominica, Pater Noster) – najstarsza, a zarazem najważniejsza modlitwa chrześcijan, którą według Nowego Testamentu Jezus przekazał swoim uczniom. Jest to formuła chwaląca wspaniałość Boga, jednocześnie mająca formę błagalną. Według Ojców Kościoła stanowi ona wzór modlitwy chrześcijańskiej. Ojcze nasz jest często używanym narzędziem w językoznawstwie porównawczym.

    Kolejne wydania wychodziły w latach:

  • I – 1965
  • II – 1971
  • III – 1980
  • IV – 1983 (faktycznie reprint wydania III)
  • V – 1999
  • Nowy Testament ukazywał się w odrębnych cyklach. Przed ukończeniem pełnego V wydania pojawiały się też publikacje z tekstem V wydania Nowego Testamentu i IV wydania Starego Testamentu. Osobno wydawano też Ewangelie i inne pojedyncze księgi.

    Stanisław Karnkowski herbu Junosza (ur. 10 maja 1520 w Karnkowie, zm. 8 czerwca 1603 w Łowiczu) – biskup kujawski od 1567, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1581, sekretarz wielki koronny od 1563 roku, sekretarz królewski, pisarz polityczny i religijny, mówca.Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk – instytucja państwowa utworzona w 1946 (pierwotnie, od 19.01.1945, pod nazwą Centralne Biuro KPPiW), która zajmowała się kontrolą i weryfikacją publikacji prasowych, radiowych i telewizyjnych, wydawnictw książkowych, filmów, spektakli teatralnych, widowisk, wystaw itp. Jego centrala mieściła się w Warszawie, przy ulicy Mysiej.

    Wydania całej Biblii Tysiąclecia ukazywały się w postaci jednotomowej z dużą, czytelną czcionką, na cienkim papierze, tzw. papierze biblijnym. Szatę graficzną recenzenci oceniali jednoznacznie pozytywnie. Franciszek Blachnicki, założyciel Ruchu Światło-Życie doprowadził w latach 80. XX w. do wydawania Biblii Tysiąclecia w małym formacie, tzw. oazowym. Wydawnictwo Pallottinum było początkowo sceptyczne wobec takiego formatu ze względu na mały i trudno czytelny druk, jednak format stał się popularny i wykorzystywany często przez młodzież.

    Bożena Szczepińska (ur. 18 lipca 1940, zm. 2 października 2007) – polski filolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa. Zajmowała się dialektologią, historią języka polskiego, onomastyką, polskim językiem religijnym, translatoryką biblijną. Pracowała w Instytucie Filologii na Wydziale Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu Gdańskiego. Należała do Komisji Języka Religijnego Rady Języka Polskiego.Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (KUL, łac. Catholica Universitas Lublinensis Ioannis Pauli II) – niepubliczny katolicki uniwersytet mieszczący się w Lublinie, posiadający pełne prawa uczelni publicznej i finansowany z budżetu państwa na zasadach uczelni publicznych. Założony w 1918, do 1928 pod nazwą Uniwersytet Lubelski, od 16 października 2005, na podstawie uchwały Senatu zatwierdzonej przez Episkopat Polski, uczelnia zmieniła nazwę na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. W 1938 roku KUL uzyskał prawo do nadawania stopni naukowych.

    Wydanie I (1965)[]

    Biblia Tysiąclecia miała charakter pracy zbiorowej, w której poszczególne księgi przygotowywali różni tłumacze – przy pierwszym wydaniu wymieniono 39 osób. Gotowy przekład poddano rewizji, ujednoliceniu i korekcie literackiej.

    Strona tytułowa przekładu podawała, że przekład został opracowany przez Zespół biblistów polskich pod redakcją Benedyktynów Tynieckich. W skład Kolegium Redakcyjnego pierwszego wydania weszli niemal wyłącznie benedyktyni: Józef Hajduga, Augustyn Jankowski (redaktor naczelny), Leon Knabit, Franciszek Malaczyński, Karol Meissner, Dominik Michałowski, Ludwik Maria Mycielski, Piotr Rostworowski, Bernard Turowicz, Feliks Zieliński oraz Andrzej Zoń.

    Jerzy Zawieyski, do 1946 Henryk Nowicki (ur. 2 października 1902 w Radogoszczu, zm. 18 czerwca 1969 w Warszawie) – polski aktor, dramatopisarz, prozaik, eseista, redaktor "Tygodnika Powszechnego" i "Znaku"; katolicki działacz polityczny, poseł na Sejm PRL II, III i IV kadencji (1957–1969) z ramienia Znaku, członek Rady Państwa (1957–1968).Jan Stanisław Łoś (ur. 1890, zm. 1974) - polski historyk, polityk, dyplomata, publicysta związany ze środowiskami konserwatywnymi, znawca problematyki ukraińskiej.

    W skład Zespołu Rewizyjnego weszło 6 osób, również w Zespole Korekty Literackiej wymienionych zostało 6 osób, m.in. Hanna Malewska, Jan Parandowski i Jerzy Zawieyski.

    Wydanie poprzedzało Słowo wstępne prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego. Jego publikacja stanowiła nawiązanie do podobnego wstępu przed Biblią Wujkową, autorstwa Stanisława Karnkowskiego, ówczesnego prymasa.

    Celem tłumaczenia było użycie liturgiczno-duszpasterskie. Było to widoczne w sposobie tłumaczenia, wstępach i komentarzach do poszczególnych ksiąg, które (szczególnie jeśli chodzi o kwestie czasu powstania i autorstwa) utrzymano w duchu bardzo konserwatywnym. Janusz Frankowski komentował: można by z pewną ironią powiedzieć, że czasami wstępy w Biblii Tysiąclecia wyglądają tak, jakby od tysiąclecia nic się w egzegezie nie zmieniło. Nowocześnie ujęto z kolei omówienie rodzajów literackich i sensu religijnego utworów. Komentarze (które były wymagane w wydaniach katolickich) ograniczono jednak – jak stwierdzono we wstępie – do niezbędnego minimum.

    Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) – tekst Biblii hebrajskiej wydany w Stuttgarcie przez Deutsche Bibelgesellschaft, pod redakcją K. Elliger i W. Rudolph. BHS jest czwartą edycją Biblia Hebraica (BH), a zarazem gruntownie przepracowaną wersją Biblia Hebraica Kittel (BHK), opracowaną przez Rudolfa Kittela. BHS jest najbardziej rozpowszechnionym współcześnie wydaniem tekstu masoreckiego ST, według wersji zachowanej w Kodeksie Leningradzkim.Na mapach: 52°24′29,844″N 16°53′15,198″E/52,408290 16,887555 Pallottinum – wydawnictwo i drukarnia założone w 1948 w Poznaniu, prowadzone przez pallotynów. Budynki wydawnictwa mieszczą się w przy ulicy Przybyszewskiego 30. Najbardziej znane z wydawania Biblii Tysiąclecia, a także dokumentów Kościoła, ksiąg liturgicznych i podręczników do nauki teologii (m.in. z serii AMATECA).

    Pośpiech związany z wydaniem sprawiał, że pierwsza seria egzemplarzy miała dodatek w postaci erraty. Zauważone błędy poprawiano już na etapie druku kolejnych serii pierwszego wydania.

    Język i charakter tłumaczenia[]

    Według informacji we wstępie do pierwszego wydania, intencją kolegium redakcyjnego było uzyskanie współczesnego języka literackiego, odmiennego od tradycyjnego języka Biblii Wujka. Wyjaśniano to następująco:

    Janusz Frankowski określił całość Biblii Tysiąclecia jako filologiczny przekład wyznaniowy, jednocześnie odróżniając ją od przekładów ściśle naukowych i literackich. Na kanwie wydania II. stwierdzał jednak, że język Biblii Tysiąclecia jest nie tyle językiem literackim, ile po prostu językiem poprawnym.

    Andrzej Turowicz OSB (ur. 28 października 1904 w Przeworsku, zm. 25 listopada 1989 w Tyńcu) – polski matematyk oraz zakonnik benedyktyn (przyjął imię Bernard) i kapłan katolicki. W 1946 otrzymał stopień doktora filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, na podstawie rozprawy O funkcjonałach multiplikatywnych ciągłych ("Annales Polonici Mathematici", XX, 1947). W 1963 uzyskał stopień doktora habilitowanego, w 1969 zostaje profesorem nadzwyczajnym w Instytucie Matematycznym PAN. Publikował prace dotyczące równań różniczkowych, analizy funkcjonalnej, algebry, teorii sterowania i teorii automatycznej regulacji, rachunku prawdopodobieństwa, logiki matematycznej, teorii gier i analizy numerycznej.Kazimierz Romaniuk (ur. 21 sierpnia 1927 w Hołowienkach) – polski biskup rzymskokatolicki, profesor nauk biblijnych, biskup pomocniczy warszawski w latach 1982–1992, biskup diecezjalny warszawsko-praski w latach 1992–2004, od 2004 biskup senior diecezji warszawsko-praskiej.

    Jak twierdził Stanisław Koziara, w Psałterzu pierwszego wydania odejście od tradycji języka Biblii Wujka przeprowadzono niekonsekwentnie. Zachowano na przykład archaiczny przymiotnik niezbożny, który u Wujka był jednym ze słów określających ludzi złych. Wzięcie przekładu łacińskiego jako tekstu, z którego tłumaczono sprawiło że niektóre fragmenty Psałterza były bardzo podobne u Wujka i w pierwszym wydaniu Biblii Tysiąclecia.

    Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) – termin używany w katolicyzmie i prawosławiu na określenie tych spośród ksiąg Pisma Świętego Starego Testamentu funkcjonujących w kanonie tych wyznań, których nie zawiera Biblia hebrajska. Samo określenie deuterokanoniczne nawiązuje do kwestionowania kanoniczności tychże ksiąg w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych, które uznaje za natchnione zarówno judaizm, jak i całe chrześcijaństwo.Pius XII (łac. Pius XII, właśc. Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; ur. 2 marca 1876 w Rzymie, zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – papież i 2. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.

    Ingerencje cenzury[]

    Cenzorami kościelnymi wydania byli Michał Peter (Stary Testament) i Marian Wolniewicz (Nowy Testament), którzy jednocześnie należeli do zespołu tłumaczy Biblii Tysiąclecia. W przypadku ST było kilkadziesiąt niewielkich, redakcyjnych poprawek. Dla NT zgłoszono 3 większe poprawki, m.in. co do konsekwentnego stosowania słowa „Mesjasz”, a nie „Chrystus”. Ostatecznie wydanie otrzymało dość łatwo imprimatur mimo pewnych obaw redaktorów – Biblię Wujka kilkaset lat wcześniej dotknęło wiele zmian.

    Przedruk (ang. reprint) – dosłowne lub tylko nieznacznie zmienione, ponowne opublikowanie utworu. Z reguły przedruk jest objętościowo większy niż cytat, i obejmuje cały utwór lub z niewielkimi skrótami. W formie przedruku publikowane są książki lub całe artykuły, także artykuły internetowe. Czasem przedruk artykułu polega na jego przetłumaczeniu i wydaniu w innym języku. W przypadku przedruku konieczne jest zamieszczenie nazwiska autora (autorów) oraz danych pierwotnego druku (nazwa czasopisma, i inne dane bibliograficzne). W odróżnieniu od cytatu, prawo przedruku skierowane jest wyłącznie do prasy, radia i telewizji. Jeżeli z tego uprawnienia będzie chciał skorzystać inny podmiot, konieczne jest uzyskanie zgody wydawcy (lub samego autora).W przeciwnym razie twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Niektóre wydawnictwa i czasopisma automatycznie zezwalają na bezpłatne przedruki, z różnymi zastrzeżeniami technicznymi lub formalnymi.Jerzy Trela (ur. 14 marca 1942 w Leńczach) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, członek Narodowej Rady Kultury i Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa PRL (1986–1989), poseł na Sejm PRL IX kadencji (1985–1989).

    Cenzura państwowa (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk) zgłosiła jedno, ale dość istotne zastrzeżenie: zażądano zamiany słowa bezbożny na niezbożny. Rajmund Pietkiewicz przypuszcza, że urzędnikom cenzury słowo bezbożny kojarzyło się z ateistą. Ostatecznie słowo zamieniono w wielu miejscach (przede wszystkim w Psalmach), ale w wielu też pozostawiono. Ingerencji cenzury przy kolejnych wydaniach nie było.

    Jerzy Chmiel (ur. 5 października 1935) – ksiądz katolicki, biblista, członek Polskiej Akademii Nauk. W latach 1953-1958 studiował w Krakowskim Seminarium Duchownym. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1958 roku z rąk abp. Eugeniusza Baziaka. W latach 1961-1968 studiował w Rzymie m.in. w Papieskim Instytucie Biblijnym i na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim. Wykładowca Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie od 1968 roku, a od 1975 kierownik katedry Hermeneutyki Biblijnej i Judaizmu. Wielokrotnie sprawował funkcję dziekana wydziału teologii PAT. Od 1997 prorektor tej uczelni. Od 1982 redaktor kwartalnika "Ruch Biblijny i Liturgiczny". Założyciel Studium Syndonologicznego przy Polskim Towarzystwie Teologicznym. Autor około 400 prac z teologii biblijnej.Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny lubelski w latach 1946–1948, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski oraz prymas Polski w latach 1948–1981, kardynał prezbiter od 1953. Zwany Prymasem Tysiąclecia, sługa Boży Kościoła katolickiego.

    Przyjęcie I wydania[]

    Cały nakład pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia (50 tysięcy) rozszedł się natychmiast. Nieliczne egzemplarze, które trafiły do księgarni zostały sprzedane spod lady lub na zasadzie wcześniejszych zapisów. Większość rozprzedano bezpośrednio z wydawnictwa. Masowo zamawiały je seminaria duchowne, zgromadzenia duchowne, księża i świeccy.

    Divino afflante Spiritu (o właściwym rozwoju studiów biblijnych) – encyklika papieża Piusa XII opublikowana 30 września 1943.Księga Psalmów [Ps] (hebr. תְהִלִּים tehillim; gr. Ψαλμοί Psalmoi) – wchodząca w skład Biblii (Stary Testament) księga zawierająca zbiór 150 utworów poetyckich w języku hebrajskim. Samodzielne tłumaczenie bądź parafraza Księgi Psalmów, czasem w średniowieczu zawierające dodatkowe kantyki i hymny, to psałterz.

    Ocena pierwszego wydania przez recenzentów podkreślała przede wszystkim znaczenie tego kroku w polskiej biblistyce. W przypadku Starego Testamentu był to pierwszy katolicki przekład od czasów Biblii Wujka, a więc lepszy choćby z tego względu, że nie powtarzał błędów Wulgaty, wobec której Biblia Wujka była wierna. Jako jeden z najbardziej wyrazistych przykładów Janusz Frankowski przytacza fragment Iz 5,1 u Wujka przetłumaczony w absurdalny sposób: Winnicę nabył mój miły na rogu, synu oliwy – a w Biblii Tysiąclecia zgodnie z tekstem hebrajskim: Przyjaciel mój miał winnicę na żyznym pagórku.

    Tadeusz Żychiewicz (ur. 12 stycznia 1922 w Bratkowicach, zm. 11 listopada 1994 w Krakowie), dziennikarz, historyk sztuki, publicysta religijny, teolog i redaktor Tygodnika Powszechnego. Walczył w Armii Krajowej.Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

    W jednej z pierwszych recenzji z 1967, Stanisław Mędala podkreślał, że nowe tłumaczenie mimo popularyzatorskiego charakteru ma też wartość krytyczną i egzegetyczną. Według Mędali Biblia Tysiąclecia spełniała trzy kryteria dobrego przekładu, które w 1790 sformułował Alexander Tytler:

    1. oddaje treść języka oryginalnego, tak jak ją rozumie współczesna biblistyka
    2. zachowuje styl autorów biblijnych
    3. ma swobodę oryginalnej kompozycji: największą pochwałą tłumacza jest stwierdzenie, że jego pracę czyta się tak, jakby to nie było tłumaczenie, lecz polski utwór oryginalny

    Szatę językową pierwszego wydania pozytywnie oceniła też polonistka i autorka pozycji Biblia w języku polskim, Maria Kossowska, twierdząc, że Styl całości jest prawie bez wyjątku poprawny, jasny, zrozumiały. [...] Są księgi przełożone z taką mocą, że czyta się je jednym tchem.

    Stanisław Mędala CM (ur. 5 kwietnia 1935 w Szarwarku) – polski zakonnik, członek Zgromadzenia Misjonarzy św. Wincentego à Paulo, biblista, tłumacz Pisma Świętego.Chrzest Polski – zwyczajowa nazwa początku procesu chrystianizacji państwa polskiego. Proces ten został zapoczątkowany przez osobisty chrzest Mieszka I w 966 r. (najczęściej podawaną datą jest 14 kwietnia 966 r., ponieważ zgodnie z ówczesnym zwyczajem ceremonia odbywała się w Wielką Sobotę). Następnym ważnym posunięciem była budowa organizacji kościelnej na przełomie X i XI w.

    Protestancki biskup Andrzej Wantuła, który był też członkiem Komisji Tłumaczeniowej Biblii warszawskiej, ocenił Biblię Tysiąclecia jako dzieło pionierskie, w którym nie należy patrzeć na poszczególne słowa, lecz chcieć widzieć całość. Swój artykuł o Biblii Tysiąclecia kończył słowami: Osobiście sądzimy, że bibliści katoliccy dokonali wielkiego dzieła: dali swemu Kościołowi całą Biblię w nowoczesnej polskiej szacie.

    Tekst masorecki – ujednolicony i uznany za oficjalny tekst Biblii hebrajskiej zapisany przy pomocy spółgłosek oraz systemu znaków samogłoskowych w postaci kropek i kresek umieszczanych nad lub pod spółgłoskami a opracowanego przez masoretów. W opracowaniach krytycznych oznaczany symbolem TM.Biblia Jakuba Wujka – przekład Biblii na język polski wykonany przez jezuitę, ks. Jakuba Wujka, wydany w całości po raz pierwszy w roku 1599. Wujek pracował nad nią w latach 1584-1595.

    Pierwsze wydanie Biblii Tysiąclecia spotkało się również z entuzjastycznym przyjęciem polskich Świadków Jehowy, ponieważ jako pierwszy polski przekład używało imienia Boga Jahwe, wszędzie tam, gdzie występowało ono w hebrajskim oryginale. Andrzej Wantuła krytykował tę decyzję: Robi to szokujące wrażenie i sprawia, że Bóg Starego Testamentu staje się czytelnikowi jakiś obcy, daleki i zostaje zepchnięty do rzędu bogów mitologii semickiej.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu – polskie przekłady poszczególnych ksiąg Biblii wraz z naukowym komentarzem i ekskursami. Nazywane „Komentarzami KUL-owskimi” z racji związku większości autorów z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim. Wydawcą przekładów było Pallottinum.

    Nowe – i niezgodne z tradycją – tłumaczenie modlitwy Ojcze nasz gwałtownie zaatakował Tadeusz Żychiewicz, co Frankowski uznał za burzę w szklance wody, gdyż celem Biblii Tysiąclecia nie było zastępowanie tradycyjnych form modlitewnych. Jednak Żychiewicz w swoich komentarzach do Biblii wydawanych w latach 70. i 80. konsekwentnie trzymał się przekładu Wujka.

    Księga Ezechiela – księga prorocka Starego Testamentu. Autor księgi, Ezechiel (יחזקאל, Jechezkel) piętnował wady rodaków oraz przepowiadał upadek Królestwa Judzkiego, podkreślając jednak przyszłe odrodzenie ojczyzny.Biblia Hebraica – trzy wydania Biblii hebrajskiej przygotowane przez Rudolfa Kittela. W skrótach najczęściej oznaczana jako BHK lub BH (ewentualnie używa się oznaczeń: BH1, BH2 i BH3 odnoszących się do poszczególnych wydań). 

    Źródła przekładu[]

    Według noty na pierwszych stronach wydania, tłumaczenia dokonano z języków oryginalnych.

    Korzystano z następujących krytycznych edycji tekstów oryginalnych:

  • Do tekstu hebrajskiego (i fragmentów aramejskich) Stary Testament: Biblia Hebraica, ed. R. Kittel, A. Alt, O. Eissfeldt, Stuttgart 1945.
  • Do tekstu greckiego Starego Testamentu: Septuaginta..., ed: A. Rahlfs, Stuttgart 1943, 2 tomy.
  • Do tekstu greckiego Nowego Testamentu: Novum Testamentum Graece at Latine, ed. A. Merk, Romae 1951.
  • W przypadku tekstu hebrajskiego Starego Testamentu poza tekstem masoreckim zawartym w Biblia Hebraica Stuttgartensia wykorzystano odmienne lekcje tekstowe odkryte w rękopisach z Qumran, czasami poprawiano też tekst według Septuaginty. Stanisław Mędala zwracał uwagę na słabe wykorzystanie osiągnięć krytyki tekstu i zbyt rzadkie sięganie do tekstów ugaryckich, które mogły pozwolić na trafniejsze tłumaczenie hebrajskich wyrażeń.

    Biblia Jerozolimska (fr. La Bible de Jérusalem) – francuski katolicki przekład Biblii, a jednocześnie nazwa popularnego wydania Biblii w różnych językach.Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

    Eugeniusz Dąbrowski pisał o olbrzymim wpływie francuskiej Biblii Jerozolimskiej na polski tekst Biblii Tysiąclecia. Według Dąbrowskiego wiele fragmentów Starego Testamentu przetłumaczono nie z hebrajskiego, a właśnie z francuskiego. Na dodatek, tłumacze czasami nie znali na tyle języka francuskiego, aby poprawnie przełożyć niektóre wieloznaczne terminy na język polski. Dąbrowski podaje przykład z księgi Ezechiela. Nagłówek w rozdziale 3 tej księgi: „Avant le siège de Jérusalem” został przetłumaczony jako „Przed stolicą w Jerozolimie”, podczas gdy znaczy naprawdę „Przed oblężeniem Jerozolimy”.

    Biblia Paulistów – określenie katolickiego przekładu Pisma Świętego dokonanego przez biblistów z Towarzystwa Świętego Pawła.Waldemar Chrostowski (ur. 1 lutego 1951 w Chrostowie koło Ostrołęki) – ksiądz katolicki, profesor doktor habilitowany teologii, biblista, konsultor Rady Episkopatu Polski ds. Dialogu Religijnego, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, przewodniczący Stowarzyszenia Biblistów Polskich, zaangażowany w dialog katolicko-żydowski. Do roku 1998 współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. Członek Komitetu Nauk Teologicznych Polskiej Akademii Nauk . Autor ponad 2000 publikacji naukowych i popularnonaukowych. Zajmuje się głównie Starym Testamentem.

    Michał Wojciechowski twierdził, że korzystania z Biblii Jerozolimskiej nie należy uważać za wadę, jeśli nawet niektórzy tłumacze sięgali do niej zbyt często. W czasach powstania Biblii Tysiąclecia, Biblia Jerozolimska była właściwie jedynym nowoczesnym naukowym przekładem całego Pisma Świętego, i to nie tylko w świecie katolickim. Problemy zapożyczeń z Biblii Jerozolimskiej zostały rozwiązane w kolejnych rewizjach tekstu.

    Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, błogosławiony Kościoła katolickiego.Biblia Ślązoka – adaptacja wybranych opowiadań biblijnych (głównie z Nowego Testamentu) na gwarę śląską, która ukazała się w 2000. Jej autorem jest Marek Szołtysek, a podstawą adaptacji był tekst Biblii Tysiąclecia.

    Bp Andrzej Wantuła zwracał uwagę na niejednolitość w przypadku tłumaczenia formuł i zwrotów identycznych w tekście oryginalnym. Szczególnie wyróżnił opis stworzenia świata z pierwszego rozdziału księgi Rodzaju. Powtarza się w nim sześciokrotnie hebrajska formuła: I stał się wieczór i stał się poranek, dzień pierwszy ... drugi itd. – a Biblia Tysiąclecia oddała ją w trzech odmiennych wariantach.

    Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (UKSW) (łac. Universitas Cardinalis Stephani Wyszyński Varsoviae) – warszawski państwowy uniwersytet wywodzący się z Akademii Teologii Katolickiej.Leon Knabit, właśc. Stefan Knabit (ur. 26 grudnia 1929 w Bielsku Podlaskim) – polski benedyktyn, w latach 2001-2002 przeor opactwa w Tyńcu, publicysta.

    Jedyną księgą nie przetłumaczoną z tekstów oryginalnych była Księga Psalmów. Za podstawę tłumaczenia wzięty został przekład łaciński z 1945 roku, tzw. Psalterium Pianum, choć w wywiadzie dla Tygodnika Powszechnego Jankowski twierdził, że korzystano z niego tylko pomocniczo. W księdze tej, inaczej niż w całym Starym Testamencie skorzystano z terminu Pan, a nie Jahwe. Również tytuły psalmów wskazywały na ich liturgiczne przystosowanie, np. odnosząc je bezpośrednio do Chrystusa. Jak twierdził Janusz Frankowski oznaczało to oderwanie od ich środowiska historycznego, narzucenie sensu z zupełnie innej epoki i dezorientację czytelnika.

    Septuaginta (z łac. siedemdziesiąt; oznaczana rzymską liczbą LXX oznaczającą 70, w wydaniach krytycznych przez symbol S {displaystyle {mathfrak {S}}} ) – pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Nazwa pochodzi od liczby tłumaczy, którzy mieli brać udział w pracach nad przekładem. Przekład ten powstał pomiędzy 280 a 130 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, a jest dziełem wielu tłumaczy.Encyklika (gr. ἐγκύκλιος okólnik, pismo wędrujące) – orędzie, pismo napisane przez papieża, skierowane do biskupów i do wiernych. Tematy poruszane w encyklikach odnoszą się do spraw doktrynalnych i organizacyjnych o charakterze ogólnokościelnym. Za pierwszą encyklikę, w nowożytnym rozumieniu, należy uznać Ubi primum Benedykta XIV z 3 grudnia 1740 roku.

    Krytyka I wydania: Kompetencje zespołu[]

    Sama decyzja o podjęciu tłumaczenia przez Tyniec była zaskoczeniem, gdyż benedyktyni nie mieli dotąd doświadczeń w biblistyce, ani – jak podkreślali Eugeniusz Dąbrowski i Janusz Frankowski – dostatecznych kwalifikacji. W zespole tłumaczy i rewizorów, obok profesorów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Akademii Teologii Katolickiej znajdowali się też zupełnie początkujący bibliści, lub bibliści bez publikacji naukowych w tej dziedzinie, co nie dawało gwarancji, że są w wystarczającym stopniu przygotowani do pracy. Skład Zespołu Rewizyjnego przekładu Frankowski określił jako poza dwoma lub trzema bardziej znanymi nazwiskami [...] zupełnie przypadkowy. W przypadku Kolegium Redakcyjnego, żaden z jego członków – poza Augustynem Jankowskim – nie był znany z naukowej pracy w dziedzinie biblijnej, choć według Jankowskiego jeszcze trzech posiadało akademickie wykształcenie biblijne.

    Qumran (hebr. חירבת קומראן Chirbet Kumran, arab. خربة قمران Chirbat Kumran) − ruiny starożytnej osady położonej w odległości 1 km na północny zachód od brzegu Morza Martwego, na pustyni Judzkiej, na Zachodnim Brzegu.Franciszek Blachnicki (ur. 24 marca 1921 w Rybniku, zm. 27 lutego 1987 w Carlsbergu w Niemczech) – Sługa Boży, polski ksiądz katolicki, założyciel Ruchu Światło-Życie. Patron wspólnot życia konsekrowanego: żeńskiej – Instytutu Niepokalanej Matki Kościoła i męskiej – Wspólnoty Chrystusa Sługi oraz stowarzyszenia kapłańskiego Unia Kapłanów Chrystusa Sługi.

    Zespoły Korekty Literackiej i Rewizyjny nie były wymienione przy drugim wydaniu, a liczne – wskazywane przez krytyków – niedociągnięcia przekładu pozwalały podawać w wątpliwość pracę tych zespołów. Janusz Frankowski przypuszcza, że rola literatów była ograniczona jedynie do luźnej konsultacji, a nie stałej współpracy. Rolę Zespołów kwestionowali też Jerzy Schnayder i Dąbrowski. Dąbrowski zwrócił uwagę, że w korekcie brali udział literaci, ale ani jeden językoznawca.

    Nowy Testament w przekładzie na gwarę górali Skalnego Podhala – polska praca studyjna będąca adaptacją Nowego Testamentu na gwarę podhalańską. W 2002 ukazały się Ewangelie, w 2004 Dzieje Apostolskie, Listy i Apokalipsa, zaś w 2005 całość wydania.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

    Krytyka I wydania: „Biblia tysięcy błędów”[]

    Szeroko komentowaną krytykę Biblii Tysiąclecia przeprowadził polski biblista i tłumacz, Eugeniusz Dąbrowski, uznawany po II wojnie światowej za niekoronowanego króla polskiej biblistyki. Swoje studium wydał w 1967 w Londynie, gdyż żadne z krajowych wydawnictw nie chciało książki opublikować.

    Crowdfunding – forma finansowania różnego rodzaju projektów przez społeczności, które są wokół tych projektów zorganizowane. Przedsięwzięcie jest w takim przypadku finansowane poprzez dużą liczbę drobnych, jednorazowych wpłat dokonywanych przez osoby zainteresowane projektem. Upowszechnienie się internetu pozwala na łatwe informowanie o projektach i tworzenie wokół nich społeczności, co przyczyniło się do rozwoju zjawiska crowdfundingu. Określenie to jest zwykle używane w odniesieniu do zbiórek prowadzonych na stworzonych w tym celu platformach internetowych, rzadziej także przy pomocy serwisów społecznościowych lub blogów.Przekłady biblijne Czesława Miłosza to tłumaczenia 10 ksiąg biblijnych (ośmiu ze Starego Testamentu i dwóch z Nowego Testamentu), które powstawały w latach 1971-1986, a wydawane były w latach 1977-1989.

    Krytyka Dąbrowskiego opierała się na kilku punktach:

  • Organizacja pracy tłumaczy nastawiona na doraźny efekt.
  • Brak doświadczenia, zarówno tłumaczy, jak i kolegium redakcyjnego.
  • Sprzeniewierzenie się zasadzie tłumaczenia wychodzącej od Hieronima z Strydonu (autora Wulgaty): Przede wszystkim zrozumieć tekst, a także wpływy francuskiej Biblii Jerozolimskiej.
  • Opierając się na szeregu przykładów z Ewangelii i zestawiając je ze swoim przekładem Dąbrowski krytykował wybór nowoczesnego języka literackiego. Błędy w szacie językowej pokazał na przykładzie Księgi Izajasza. Zwrócił się o opinię na temat tej księgi do kilku językoznawców i otrzymał, wedle własnej relacji, kilkaset poprawek.

    Polski Związek Niewidomych (PZN) – największa w Polsce organizacja zrzeszająca osoby niewidome i słabowidzące. Obecnie PZN zrzesza ok. 65 000 członków. Działalność Związku obejmuje edukację, rehabilitację, oferowanie usług prawnych i reprezentowanie społeczności niewidomych i niedowidzących wobec władz oraz innych instytucji i organizacji.Prolog (stgr. πρόλογος prologos) – wstępna, wyodrębniona część utworu dramatycznego lub narracyjnego, zawierająca relację o faktach poprzedzających zawiązanie akcji; prologiem nazywa się też autorski komentarz poprzedzający utwór.

    Swoją pracę konkludował stwierdzeniem, że niepodobna eksperymentu Biblii Tysiąclecia uznać za udany oraz: Tych, którzy na Biblię Tysiąclecia czekali jako na ważne wydarzenie w życiu katolicyzmu polskiego spotkał niemały zawód. Jest to nie tyle „Biblia Tysiąclecia” ile Biblia tysięcy błędów, merytorycznych i formalnych, a zwłaszcza językowych ze względu na jej sakralny charakter.

    Piotr Rostworowski, ur. Wojciech Jan Rostworowski (ur. 12 września 1910, zm. 30 kwietnia 1999 w Albano) – polski duchowny, początkowo benedyktyn, następnie kameduła, tłumacz Pieśni nad pieśniami w Biblii Tysiąclecia.Hanna Malewska (ur. 21 czerwca 1911 w Jordanowicach (obecnie część Grodziska Mazowieckiego), zm. 27 marca 1983 w Krakowie) – polska pisarka, autorka powieści historycznych. Wieloletnia redaktor naczelna miesięcznika "Znak".

    Janusz Frankowski podkreśla jednak, że krytyka Dąbrowskiego, która była w dużym stopniu nacechowana osobiście, dotyczyła wyłącznie pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia. W następnych (wydanych już po śmierci Dąbrowskiego w 1970) nastąpiły znaczne zmiany. Jednocześnie Dąbrowski nie uwzględnił specyficznej sytuacji, w której ukazała się Biblia Tysiąclecia – czyli braku jakiegokolwiek współczesnego, katolickiego przekładu całej Biblii na język polski.

    Ruch Światło-Życie (znany powszechnie jako Oaza) – jeden z ruchów odnowy Kościoła rzymskokatolickiego. Ruch ten powstał w Polsce, a jego założycielem był Sługa Boży ks. Franciszek Blachnicki.Tomasz Hergesel (ur. 1943 w Dobrzeniu Wielkim) – ksiądz katolicki, biblista. Studia filozoficzno–teologiczne odbył w Seminarium Duchownym we Wrocławiu. Święcenia kapłańskie otrzymał 21 czerwca 1969. Kontynuował studia w Rzymie, gdzie w 1973 roku uzyskał licencjat na Biblicum. Doktorat obronił na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w 1975 roku. Od 1976 roku - prefekt w Seminarium Duchownym we Wrocławiu. Jako adiunkt na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu prowadzi wykłady z egzegezy Nowego Testamentu, wstępu do Nowego Testamentu i teologii biblijnej. Studiował germanistykę na Uniwersytecie Wrocławskim w latach 1979–1981. Habilitował się na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w 1983 roku. Autor popularnych artykułów z zakresu biblistyki w czasopiśmie Jak być człowiekiem?. Od 1997 roku jest Kapelanem honorowym Ojca Świętego, od 1999 prof. nauk. humanistycznych, a od 2001 - prof. zwyczajnym Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu.

    Wydanie II (1971)[]

    Przygotowania do wydania II rozpoczęto już w czasie druku wydania I. Powstawało ono w atmosferze zróżnicowanego przyjęcia wydania pierwszego – i było też odpowiedzią na jego krytykę. Do Redakcji Naukowej dołączyło dwóch młodych biblistów: Lech Stachowiak (odpowiedzialny za Stary Testament) i Kazimierz Romaniuk (Nowy Testament). Jednocześnie podtytuł przekładu zmieniono tak, że Biblia Tysiąclecia powstała z inicjatywy, a nie pod redakcją Benedyktynów Tynieckich.

    Liturgia (gr. λειτουργια – działanie na rzecz ludu) – w starożytnej Grecji działania konkretnej osoby lub społeczności na rzecz obywateli, obecnie – publiczna forma kultu religijnego, dotycząca całokształtu zrytualizowanych, zbiorowych i ściśle określonych czynności sakralnych, ustalonych przez kapłanów danej religii.Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) – pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).

    Wydanie II zawierało znaczne zmiany stylistyczne, a jego korekty literackiej dokonali prof. Stanisław Łoś i s. Imelda Adamska, którzy skupili się m.in. na ujednolicaniu treści. Z wydania zniknęły jednak nazwiska członków Zespołu Korekty Literackiej i Zespołu Rewizyjnego znajdujące się w pierwszym wydaniu. Przeredagowano wstępy do większości ksiąg, szczególnie Starego Testamentu, choć nadal były one utrzymane w dość konserwatywnym tonie.

    Krzysztof Maria Globisz (ur. 16 stycznia 1957 w Siemianowicach Śląskich) – polski aktor teatralny, filmowy, radiowy i telewizyjny; wykładowca krakowskiej PWST, dziekan Wydziału Aktorskiego, od 2006 roku Członek Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Profesor sztuk teatralnych (2005).Anna Świderkówna (ur. 5 grudnia 1925 w Warszawie, właśc. Anna Świderek (do lat 70. XX wieku publikowała pod tym nazwiskiem), zm. 16 sierpnia 2008 tamże) – polska historyk literatury, filolog klasyczny, papirolog, biblistka, tłumaczka; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, popularyzatorka wiedzy o antyku i Biblii. Ponad 30 lat kierowała Katedrą Papirologii (późniejszym Zakładem Papirologii) UW.

    Dopiero przy okazji drugiego wydania Pallotinum uregulowało ostatecznie kwestię przekazania praw autorskich tłumaczy do wielokrotnego wykorzystania przekładów. Ze współtwórców pierwszego wydania na wieczyste przekazanie praw nie zgodził się Edward Haratym, dlatego księgi Daniela i Jeremiasza przełożone zostały ponownie. Również tłumacz ewangelii synoptycznych, Walenty Prokulski początkowo nie zgadzał się na dalsze korzystanie z jego tekstów, rozważano więc zamówienie nowego przekładu u Mariana Wolniewicza, ostatecznie Prokulski wyraził zgodę.

    Michał Jerzy Wojciechowski (ur. 9 lutego 1953 w Łodzi) – polski biblista i publicysta, pierwszy katolik świecki w Polsce, który otrzymał tytuł naukowy profesora teologii.Lekcjonarz – księga liturgiczna używana w Kościele katolickim. Zawiera czytania biblijne na poszczególne dni roku liturgicznego. Lekcjonarz jako osobną księgę liturgiczną wprowadzono po Soborze Watykańskim II. Przedtem czytania umieszczone były razem z innymi tekstami liturgicznymi w Mszale.

    Za podstawę przekładu Nowego Testamentu wzięto Novum Testamentum, ed. A. Merk, Romae 1964 oraz The Greek New Testament, edited by K. Aland, M. Black, B. Metzger, A. Wikgreen, London 1966.

    Księgę Psalmów, co do której było wiele uwag krytycznych postanowiono przełożyć ponownie. Pierwotnie planowano wykorzystać przekład Romana Brandstaettera, uzupełniony o przypisy przez Władysława Borowskiego. Gotowy przekład został jednak krytycznie oceniony przez Radę Naukową, która publikację przekładu uzależniła od szeregu poprawek, które miał wprowadzić sam tłumacz. Brandstaetter nie zgodził się (jako oficjalny powód podając naruszenie przez wydawnictwo umowy poprzez zbyt długie zgłaszanie poprawek) i ostatecznie zrezygnował ze współpracy. Ostatecznie Jankowski i Stachowiak poprawili tekst z pierwszego wydania już w oparciu o tekst hebrajski w wydaniu krytycznym: Liber Psalmorum (Biblia Hebraica Stuttgartensia, 11), Stuttgart 1969. Archaiczne formy zostały zastąpione przez współczesne, np. zamiast niezbożny użyto występny. Według Stanisława Koziary przekład wręcz unikał wszelkich form archaiczności języka, przejął za to dużą liczbę hebraizmów, konstrukcji wołaczowych i wykrzyknikowych, co wzmacniało intonację. Drugie wydanie Biblii Tysiąclecia zamknęło więc okres obecności Biblii Wujka w polskim stylu psałterzowym.

    Brewiarz (od łac. breviarium – skrót) – w chrześcijaństwie księga liturgiczna do odprawiania liturgii godzin, czyli codziennej modlitwy. Jest ona obowiązkowa dla wszystkich duchownych katolickich (księża, siostry zakonne, diakoni), jednak wielu świeckich również praktykuje modlitwę Liturgią Godzin. Proces powstawania brewiarza zapoczątkowany został w XVI wieku, szczególnie po soborze trydenckim (1545–1563).Biblia Ekumeniczna – pierwszy ekumeniczny przekład Pisma Świętego na język polski. Nowy Testament wydany został w 2001 roku, prace nad Starym Testamentem wciąż trwają.

    Nakład drugiego wydania wyniósł – podobnie jak pierwszego – 50 tysięcy egzemplarzy. Nakład wyczerpał się w ciągu trzech lat.

    Podsumowując zmiany Janusz Frankowski stwierdził, że drugie wydanie jest świadectwem wielkiego postępu, jaki się w ciągu tych kilku zaledwie lat w naszej biblistyce dokonał.

    Wydanie III (1980) i IV (1983)[]

    Trzecie, poprawione wydanie ukazało się w roku 1980. Udostępniony przez redakcję naukową Biblii Tysiąclecia spis poprawek zajmował 90 stron maszynopisu. Zmiany objęły cztery główne obszary:

    Jahwe (hebr. יהוה) – imię własne Boga czczonego w judaizmie i chrześcijaństwie. Odnosi się do bóstwa pojmowanego na sposób monoteistyczny. Przynajmniej do czasów Mojżesza (ok. XIII w. p.n.e.), któremu, według Biblii, imię to miało zostać objawione, Żydzi oddawali mu cześć jedynie na sposób monolatrii – czcząc jedno bóstwo Jahwe, lecz nie przecząc istnieniu innych bóstw. Niektórzy uczeni podają hipotezę, jakoby kult Jahwe został przejęty z wierzeń ugaryckich. Przeczy temu tradycja elohistyczna. Imię Jahwe występuje w tekście masoreckim Starego Testamentu 6828 razy. W 25 przypadkach występuje w skróconej, późniejszej formie Jāh. Poza Biblią hebrajską znaleziono je na przykład na steli króla Meszy z IX/VIII w. p.n.e. oraz w korespondencji z Lakisz z ok. 589 r. p.n.e. Imię to jest częścią występujących w Biblii wielu imion nadawanych ludziom, jak Eliasz (hebr. Eliyyáhu), Izajasz etc.Ks. Janusz Adam Frankowski (ur. 24 września 1928 w Warszawie) – polski biblista, emerytowany profesor Akademii Teologii Katolickiej, duchowny katolicki.
  • zmiany językowo-stylistyczne;
  • uporządkowanie odsyłaczy w przypisach;
  • uporządkowanie pisowni, terminologii i nazewnictwa; zamieniono m.in. rażące wielu odbiorców imię Job na Hiob;
  • poprawki formalne.
  • W zakresie tekstu Nowego Testamentu wykorzystano kolejne wydanie tekstów oryginalnych: The Greek New Testament, edited by K. Aland, M. Black, C.M. Martini, B.M. Metzger, A. Wikgren, New York-London-Edinburgh-Stuttgart 1975. Przy wprowadzaniu poprawek do tekstu redakcja wyróżniła przedwcześnie zmarłego Tomasza Bielskiego.

    Karol Meissner, właśc. Wojciech Meissner (ur. 17 maja 1927 w Poznaniu) – polski prezbiter rzymskokatolicki, benedyktyn, lekarz.Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ – Ārāmāyâ, hebr. ארמית – Arāmît) – język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

    Nawiązując do krytycznej oceny Eugeniusza Dąbrowskiego Jerzy Chmiel nazwał trzecie wydanie „Biblią tysiąca poprawek”.

    Bożena Matuszczyk analizując idiomy semickie w drugim i trzecim wydaniu Biblii Tysiąclecia stwierdziła, że pod tym względem nadal ulega ona wpływowi Biblii Wujka. Zakwestionowała też stwierdzenie Chmiela, że wydanie to jest zrozumiałe dla współczesnego odbiorcy. Również pod względem tłumaczenia Prologu Jana zauważono dużą zależność Biblii Tysiąclecia od przekładu Wulgaty. Z lektury pomyłek w Biblii Tysiąclecia wynika, że tłumacz niemal mimowolnie powiela potknięcia Wulgaty.

    Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku (w formie koinè (gr. κοινὴ)), uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Poszczególne tradycje chrześcijańskie mają nieco inny kanon ksiąg biblijnych.Hachette – francuska grupa mediowa, której najbardziej znaną częścią jest wydawnictwo Hachette Livre. Ponadto w skład grupy wchodzą także: Hachette Filipacchi Médias (wydaje czasopisma) oraz Hachette Distribution Services (zajmuje się dystrybucją). Stanowi część holdingu Lagardère. Częścią międzynarodowej grupy wydawniczej Hachette, skupiającej wydawnictwa z Francji, Hiszpanii, Włoch, Wielkiej Brytanii, Japonii, Ameryki Północnej i Południowej, jest wydawnictwo Hachette Polska sp. z o.o.

    Ponieważ od II wydania Biblia Tysiąclecia nabrała cech tekstu oficjalnego, patronat nad nim objął Episkopat Polski. Uchwała 151 Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski z dnia 19 lutego 1976 zadecydowała, że (cytat fragmentu ze Słowa wstępnego redakcji naukowej do trzeciego wydania): (...) w niniejszym wydaniu wprowadza się w miejsce wyrazu JAHWE, stosowanego w dwóch pierwszych wydaniach BT, tradycyjne zwroty „Pan” lub „Pan Bóg” czy też „Bóg” z wyjątkiem nielicznych przypadków, gdzie pozostawienie biblijnego imienia Boga jest merytorycznie konieczne (np. Wj 3,14n). Zmiana ta nastąpiła na życzenie prymasa Stefana Wyszyńskiego, wbrew pismu Jankowskiego, Stachowiaka i Romaniuka, którzy podkreślali, że samo słowo jest trudne do zamiany, a przekład powinien pozostać maksymalnie wierny wobec języków oryginalnych.

    Biblia gdańska – przekład Biblii na język polski z roku 1632 dokonany wspólnie przez braci czeskich i kalwinistów. Jedno z najpopularniejszych polskich tłumaczeń protestanckich.Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.

    Czwarte wydanie Biblii Tysiąclecia stanowiło dosłowny przedruk wydania trzeciego, które zostało szybko wykupione.

    Wydanie V (1999)[]

    Piąte wydanie ukazało się po 35 latach od wydania pierwszego. Redakcja naukowa Biblii Tysiąclecia zdecydowała o gruntownej rewizji tekstu przekładu, a także przypisów i wstępów. Jednocześnie do redakcji naukowej dołączyli Tomasz Hergesel i Ryszard Rubinkiewicz.

    Zgodnie ze wstępem do wydania piątego, wprowadzono w nim następujące zmiany:

    Tysiąclecie Państwa Polskiego – uroczyste obchody proklamowane w lutym 1958 przez Sejm PRL na lata 1960 - 1966, w których celebrowano tysiąc lat państwowości polskiej liczonej od Chrztu Polski jako daty początkowej. W rzeczywistości państwowość polska istniała dużo wcześnej przez datą. Decyzja komunistycznych władz miała przede wszystkim przyćmić organizowane i planowane dużo wcześniej przez Kościół katolicki uroczystości Millenium chrztu Polski.Tyniec – dawna podkrakowska wieś, która w 1973 r. została włączona do Krakowa. Znajduje się w części zachodniej miasta, na prawym brzegu Wisły i wchodzi w skład Dzielnicy VIII Dębniki. Tyniec znany jest głównie dzięki znajdującemu się tu klasztorowi benedyktynów istniejącemu od 1044, jednemu z najbogatszych i najważniejszych w Polsce. Nazwa Tyniec pochodzi od celtyckiego słowa "tyn", które oznaczało mur lub ogrodzenie. Świadczy to o tym, że musiały znajdować się tu umocnienia lub obwarowania. Od 1934 roku do lat powojennych istniała zbiorowa gmina Tyniec.
  • unowocześnienie wstępów do działów i poszczególnych ksiąg
  • rozbudowa przypisów, również o odnośniki do miejsc równoległych w Biblii
  • poprawki merytoryczne samego przekładu w imię większej jego zgodności z tekstem oryginalnym, zwłaszcza hebrajskim w Starym Testamencie; odstąpiono tym samym od częstego poprawiania tekstu według Septuaginty, a odmienne jej lekcje podano w przypisach
  • język i styl przekładu został ponownie poprawiony i ujednolicony; zespół redakcyjny wyróżnił konsultacje Anny Świderkówny oraz pracę redakcyjną Janiny Dembskiej, Marii Nowaczyńskiej i Marii Przybył.
  • Niektóre zmiany w piątym wydaniu uzasadniane były przez – zdaniem redaktorów – wzrost kultury biblijnej polskiego społeczeństwa. Między innymi zamiast Pocieszyciela w Ewangelii Jana wprowadzono określenie Paraklet, obecne w tekście oryginalnym.

    Polskie przekłady Biblii, podobnie jak w innych krajach z kręgu chrześcijaństwa, były jedną z najważniejszych dziedzin piśmiennictwa.Krytyka tekstu (gr.-łac. critica textus) – dział filologii, odgałęzienie krytyki literackiej, poświęcony pracom edytorskim nad dawnymi dziełami zachowanymi w manuskryptach.

    Inne wydania[]

    Przedruki w latach 80. XX w.[]

    Fragment spisu ksiąg na stronach niewiadomego pochodzenia przedruku z lat 80. XX w. trzeciego wydania. W spisie widoczny jest brak ksiąg deuterokanonicznych.

    W latach 80. XX w. na polskim rynku pojawiło się wiele przedruków Biblii Tysiąclecia nieznanego pochodzenia. Były to najczęściej fotoofsetowe przedruki wydania II i III, choć zdarzały się też wydania będące połączeniem fragmentów obu tych wydań, z usuniętymi fragmentami deuterokanonicznymi.

    Świadkowie Jehowy (pełna nazwa: Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy) – restoracjonistyczny związek wyznaniowy głoszący, że jedynym Bogiem jest Jehowa (Jahwe) i o zbliżającym się objęciu władzy nad światem przez Królestwo Boże. Świadkowie Jehowy są zaliczani do tzw. nurtu badackiego, należącego do wyznań millenarystycznych. Ruch został zapoczątkowany przez Charlesa T. Russella w 1870 w Pensylwanii (USA). Obecnie liczy ok. 7,8 miliona aktywnych członków (głosicieli) na całym świecie (dane z roku 2012).Ryszard Rubinkiewicz SDB (ur. 6 marca 1939 w Kielcach, zm. 30 kwietnia 2011) – salezjanin, biblista, profesor nauk teologicznych, wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, były członek Papieskiej Komisji Biblijnej.

    Według badań Rajmunda Pietkiewicza, część tych reprintów została wydrukowana poza granicami Polski na potrzeby Ruchu Światło-Życie. Grupy oazowe potrzebowały wielu materiałów formacyjnych, w tym Pisma świętego, które na przełomie lat 70. i 80. było w Polsce trudno dostępne i drogie. Z pomocą przyszli skandynawscy protestanci, którzy pod kierownictwem F. K. Jansena zainicjowali akcję „Milion Biblii dla Polski” (lub „Biblia '82”). Akcja miała zgodę kardynała Józefa Glempa, z polskiej strony koordynowała ją Podkomisja Biblijna pod przewodnictwem Kazimierza Romaniuka. Liczba przesłanych do Polski egzemplarzy jest niepewna, Pietkiewicz szacuje ją na 645 tysięcy pełnych wydań, a także 165 tysięcy wydań Nowego Testamentu i Psalmów.

    Hiob lub Job (hebr. אִיּוֹב) – postać biblijna, mieszkaniec ziemi Us (spotyka się także zapisy Uz i Uc), bohater starotestamentowej Księgi Hioba powstałej ok. V wieku p.n.e..Michał Peter (ur. 1922, zm. 1982) – polski teolog, biblista, duchowny katolicki. Profesor Arcybiskupiego Seminarium Duchownego i Papieskiego Wydziału Teologicznego w Poznaniu (w latach 1978-1981 dziekan). Przetłumaczył dwie księgi Biblii Tysiąclecia (1965): Aggeusza i Malachiasza. Był również redaktorem Starego Testamentu w Biblii Poznańskiej (1974). Zginął w wypadku samochodowym.

    Wydania okolicznościowe[]

    Księgi deuterokanoniczne z Biblii Tysiąclecia przedrukowane są jako dodatek (Apokryfy) w niektórych wydaniach protestanckiej Biblii warszawskiej.

    Od listopada 2006 nakładem wydawnictwa Hachette co dwa tygodnie ukazywały się (w prenumeracie i kioskach) kolejne księgi Biblii Tysiąclecia ilustrowane obrazami.

    Na piątym wydaniu Biblii Tysiąclecia oparło się polskie wydanie Biblii Jerozolimskiej (2006), co zostało podkreślone w nocie wstępnej prymasa Polski, kardynała Józefa Glempa: Na uznanie zasługuje fakt, że podstawą niniejszej edycji jest Biblia Tysiąclecia, przyjęta przez Konferencję Episkopatu Polski jako tłumaczenie oficjalne używane w sprawowanej przez Kościół liturgii.

    Eugeniusz Dąbrowski (ur. 16 maja 1901 w Warszawie, zm. 8 kwietnia 1970 w Warszawie) – ksiądz, biblista, tłumacz Nowego Testamentu, krytyk i wykładowca.Katolicka Agencja Informacyjna (KAI) - polska agencja powołana w 1993 przez KEP celem informowania o wydarzeniach związanych z działalnością Kościoła katolickiego na całym świecie. Współpracuje z korespondentami krajowymi i zagranicznymi oraz z klasami dziennikarskimi XXI LO w Warszawie. Głównym założeniem KAI jest ewangelizacja przez informację polegająca na przekazywaniu wiadomości religijnych oraz przedstawieniu stanowiska Kościoła w odpowiednich kwestiach. Jest głównym źródłem informacji większości mediów katolickich - prasowych, radiowych i telewizyjnych - w Polsce. Niemniej na co dzień z agencji korzystają także media świeckie jak TVP, PR i ogólnopolskie gazety codzienne.

    Wydania dźwiękowe[]

    W latach 80. XX w. powstało nakładem Polskiego Związku Niewidomych dźwiękowe wydanie Biblii, oparte na tekście II i III wydania Biblii Tysiąclecia; jedynie przy Księdze Psalmów korzystano z przekładu Czesława Miłosza. Poszczególne księgi Biblii czytali głównie Ksawery Jasieński oraz Mirosław Utta. W 2008 wydanie to zostało opublikowane w Internecie za zgodą Biblioteki PZN.

    Ks. bp Andrzej Wantuła (ur. 26 listopada 1905 w Ustroniu, zm. 15 czerwca 1976 w Warszawie) – biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL. Był synem Jana Wantuły i Anny ze Szczepańskich. Ukończył szkołę ludową w Ustroniu i gimnazjum polskie w Cieszynie. 25 października 1936 r. zawarł związek małżeński z Julią Blasbalg z Ustronia.Egzegeza (stgr. ἐξήγησις eksegesis – wyjaśnienie, wyprowadzenie) – badanie i krytyczna interpretacja tekstów, zwłaszcza świętych i utworów hagiograficznych (opowiadających o żywotach świętych). Egzegeza jest sztuką rozumienia i wykładnia ukrytych w utworach prawd, alegorii, symbolicznych kodów sensów teologicznych; poznawania warstwy metaforycznej.

    W 2004 wydawnictwo Pallottinum opublikowało Ewangelie CD – treść Ewangelii czytali aktorzy: Krzysztof Globisz, Jacek Lecznar, Maciej Słota i Jerzy Trela.

    W kwietniu 2016 ogłoszony został projekt internetowej zbiórki społecznościowej na Biblię Audio - profesjonalne nagrania całej Biblii Tysiąclecia przez kilkudziesięciu aktorów. Pierwsza część zbiórki zakończyła się powodzeniem i w sierpniu 2016 bezpłatnie udostępnione zostały nagrania Nowego Testamentu.

    Wydania elektroniczne[]

    Ukazało się kilka oficjalnych wydań elektronicznych Biblii Tysiąclecia.

    Jan Parandowski (ur. 11 maja 1895 we Lwowie, zm. 26 września 1978 w Warszawie) – polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor słynnej Mitologii.Ewangeliarz – w Kościołach chrześcijańskich ozdobna księga liturgiczna zawierająca teksty Ewangelii odczytywane w liturgii.

    Tekst IV wydania opublikowany został w Internecie w 1998 i w 2003, początkowo w serwisie biblia.poznan.pl, następnie biblia.deon.pl. Ten sam tekst wydano też na płycie CD (1996-1998) oraz w ramach przeznaczonego dla biblistów programu Bible Works. Istnieje też kilka wydań nieautoryzowanych tekstu IV wydania; zob. programy biblijne.

    Hieronim ze Strydonu, łac. Eusebius Sophronius Hieronymus, gr. Ευσέβιος Σωφρόνιος Ιερόνυμος, cs. Błażennyj Ijeronim Stridonskij (ur. między 331 a 347 w Strydonie, zm. 30 września 419 lub 420 w Betlejem) – święty Kościoła katolickiego, doktor Kościoła, apologeta chrześcijaństwa; święty Kościoła prawosławnego i koptyjskiego, Wyznawca. Przetłumaczył Pismo Święte z języka greckiego i hebrajskiego na łacinę, przez co najbardziej utrwalił się w pamięci potomnych. Przekład ten, znany jako Wulgata, wciąż należy do znaczących tekstów biblijnych Kościoła rzymskokatolickiego.Psalm responsoryjny – element liturgiczny Mszy Świętej, a dokładniej Liturgii Słowa w Kościele Rzymskokatolickim. Po Soborze Watykańskim II, oprócz graduału, stanowi jedną z form wykonania śpiewu po pierwszym czytaniu. Tekst pochodzi najczęściej z Księgi Psalmów. Wykonywany jest z miejsca czytania słowa Bożego, przez jednego psałterzystę, czyli specjalnie przygotowanego kantora. Psalm powinien być zaśpiewany, choć można go wyrecytować. Unika się recytowania szczególnie w niedzielę i święta.

    Tekst V wydania ukazał się w 2006 w pakiecie e-Biblia.

    17 lipca 2013 ukazała się pierwsza, oficjalna wersja wydania V oraz IV na urządzenia iPhone oraz iPad.

    Adaptacje językowe i gwarowe[]

    W oparciu o tekst Biblii Tysiąclecia ukazywały się też adaptacje językowe i gwarowe:

  • przekład na język kaszubski: Swięté Pismiona Nowego Testameńtu. Na podstawie Biblii Tysiąclecia (Wyd. III popr., 1982) skaszëbił Eugeniusz Gołąbek. (1993)
  • Biblia Ślązoka (2000)
  • Nowy Testament w przekładzie na gwarę górali Skalnego Podhala (2002-2005)
  • Dobra Czytanka wg św. ziom'a Janka (2006; podstawą były również teksty Biblii warszawskiej i gdańskiej)
  • Tekst liturgiczny[]

    Biblia Tysiąclecia jest tłumaczeniem używanym w liturgii Kościoła katolickiego w Polsce, zgodnie z Dekretem prymasa Polski z dnia 7 marca 1966. Według wstępu do III wydania: tekst Biblii Tysiąclecia nabrał cech poniekąd tekstu oficjalnego, a Józef Glemp w 2006 określił ją wprost jako tłumaczenie oficjalne.

    Jerzy Banak (ur. 4 kwietnia 1946 w Łagowie) – ksiądz rzymskokatolicki, prałat, biblista. Był członkiem Międzywyznaniowego Zespołu Tłumaczy Biblii Ekumenicznej, współautorem Biblii Ekumenicznej.Lech Remigiusz Stachowiak (ur. 24 maja 1926 w Poznaniu, zm. 1 sierpnia 1997 w Łodzi) – polski ksiądz katolicki, biblista, członek redakcji naukowej Biblii Tysiąclecia (od II wydania), tłumacz Pisma Świętego z języków oryginalnych.

    W lekcjonarzu i ewangeliarzu znajdują się teksty z II wydania, nieco zmodyfikowane stylistycznie, tak aby zapewnić właściwy kontekst w wybranych do danego czytania fragmentach biblijnych. Po wydaniu V Biblii Tysiąclecia można było zaobserwować rozchodzenie się obu wersji, dlatego według informacji Rajmunda Pietkiewicza z 2010, Wydawnictwo Pallotinum planowało uwzględnić je w kolejnych wydaniach lekcjonarza.

    Papier biblijny – najcieńszy rodzaj papieru wykorzystywanego w druku typograficznym, mający zastosowanie do druku publikacji o bardzo dużej objętości (ilości stron w jednym tomie) – np. encyklopedie, słowniki, wielkie objętościowo dzieła literackie (typu właśnie Biblii). Papier o gramaturze 25-40 g/m², nieprzezroczysty, matowy, biały lub kremowy, występujący w klasach I i II, z włókien szmacianych.Biblia poznańska – współczesny przekład Pisma Świętego na język polski wykonany z inicjatywy ks. prof. Aleksego Klawka, który w grudniu 1960 r. rozpoczął zbieranie zespołu redakcyjnego złożonego z biblistów związanych głównie z Uniwersytetem Jagiellońskim. Opracowaniem przekładu Starego Testamentu kierował ks. Michał Peter, zaś Nowego Testamentu – ks. Marian Wolniewicz. Pierwsze wydanie kompletnego przekładu ukazało się w 1975.

    Psalmy używane w liturgii mszalnej i brewiarzowej różnią się od przekładu Biblii Tysiąclecia. Poeta Marek Skwarnicki na potrzeby odnowionej liturgii godzin przygotował w latach 1971-1976 adaptację Księgi Psalmów z pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia. Jednocześnie benedyktyn Placyd Galiński opracował używane w liturgii pieśni ze Starego i Nowego Testamentu. Celem obu adaptacji miało być ułatwienie recytacji oraz śpiewu grupowego, gdyż przekład „filologiczno-naukowy” nie dość jasno przedstawiał treść oryginału i miał zbyt mało walorów poetyckich. Teksty weszły najpierw w formie psalmów responsoryjnych do Lekcjonarza Mszalnego, a potem (z niewielką korektą) do ksiąg Liturgii godzin wydawanych przez Pallottinum. Tak opracowane teksty ukazały się w 1976 jako Psalmy-Kantyki. Układ według liturgii godzin, a samodzielne wydanie Psalmów (zawierające też fragmenty nieujęte w liturgii godzin) w 1990. Jadwiga Stabińska przygotowała w 1986 Psałterz poetycki oparty z kolei na adaptacji Skwarnickiego.

    Konferencja Episkopatu Polski (KEP) – instytucja zrzeszająca biskupów polskiej części Kościoła katolickiego, posiadająca osobowość prawną z siedzibą w Warszawie.Ksawery Jan Jasieński (ur. 13 września 1931 w Radomiu) – polski spiker oraz lektor telewizyjny i radiowy (od 1 lipca 1953).

    Znaczenie Biblii Tysiąclecia[]

    Według Rajmunda Pietkiewicza do końca 2003 ogólna liczba wydrukowanych egzemplarzy Biblii Tysiąclecia przez różne oficyny wyniosła między 4,2-4,7 mln dla całych Biblii i przynajmniej 2 mln Nowego Testamentu, do czego należy doliczyć wydania pirackie oraz szwedzkie przedruki z lat 80. Dyrektor wydawnictwa Pallottinum, Stefan Dusza szacował łączny nakład na ponad cztery miliony egzemplarzy. Zbliżoną liczbę (4 miliony do roku 2000) podawał Michał Wojciechowski, wliczał jednak do niej przedruki nieautoryzowane.

    Marian Wolniewicz (ur. 8 stycznia 1919 w Boguszynie, powiat Jarocin, zm. 14 lipca 2005 w Poznaniu) – polski teolog, biblista, duchowny katolicki, wykładowca Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie.Ugarit (Ugaryt) – starożytne miasto-państwo i port o znaczeniu międzynarodowym, na terenie antycznego Kanaanu, leżące na wybrzeżu Morza Śródziemnego, obecnie w Syrii. Odkryte w 1929 roku przez francuską ekspedycję archeologiczną prowadzoną przez Claude Schaeffera w miejscowości Ras Szamra (jest to też współczesna nazwa tellu oraz miejsca wykopalisk) , na północnych przedmieściach Latakii.

    W ankiecie biblistów polskich, którą w 1999 przeprowadziła Katolicka Agencja Informacyjna przekład zajął trzecie miejsce w klasyfikacji ogólnej (na dwanaście ocenionych przekładów), ustępując jedynie Biblii poznańskiej oraz naukowym Komentarzom KUL. Zwyciężył w kategorii „użyteczność” rozumianej jako przydatność w duszpasterstwie, i katechizacji – co jednak zdaniem Waldemara Chrostowskiego nie powinno dziwić, gdyż jest to oficjalny przekład Pisma Świętego w Kościele katolickim w Polsce. W innych kategoriach zajął następujące miejsca

    Imprimatur (łac. niech będzie odbite) – w publikacjach kościelnych pozwolenie na druk książki, oficjalna aprobata władz kościelnych, wydawana zazwyczaj przez miejscowego biskupa (ordynariusza).Paraklet (gr. παρακλητος) – termin techniczny, stosowany w sądownictwie wobec osoby wspomagającej, wezwanej do pomocy prawnej oskarżonego w procesie, obrońca, adwokat. Parakletos występował i przemawiał w imieniu oskarżonego.
  • jasność – trzecie
  • wierność – czwarte
  • staranność i piękność języka – siódme
  • Według Chrostowskiego uderza fakt powściągliwości specjalistów w ocenie Biblii Tysiąclecia, najbardziej w Polsce rozpowszechnionej, biblista zwrócił też uwagę na ocenę wierności tłumaczenia, wyróżniając protestancką Biblię warszawską: znamienne, jeśli chodzi o wierność tłumaczenia ocena, jaką dali bibliści polscy, jest tylko niewiele mniejsza od analogicznej oceny przyznanej BT.

    Antoni Władysław Szlagowski (ur. 10 lipca 1864 w Gulczewie, zm. 28 lutego 1956 w Milanówku) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy warszawski w latach 1928–1956.Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

    Poważną barierą w przyjęciu Biblii Tysiąclecia w pierwszych dziesięcioleciach, było (poza wadami samego tłumaczenia) przyzwyczajenie wiernych i duszpasterstwa do języka Biblii Wujka, obecnego w polskim katolicyzmie przez poprzednie 300 lat. Według Bożeny Szczepińskiej, w świadomości pokolenia osób żyjących przed Soborem Watykańskim II wciąż istnieje napięcie w odbiorze między dawnym brzmieniem biblijnym a nadal jeszcze nacechowanym urzędową oficjalnością stylistyczną brzmieniem Biblii Tysiąclecia. Jednak w młodszych pokoleniach Biblia Tysiąclecia jest często traktowana jako quasi-oryginał – a rozwiązania stosowane w innych tłumaczeniach są konfrontowane właśnie z nią.

    Marek Skwarnicki (ur. 30 kwietnia 1930 w Grodnie, zm. 12 marca 2013 w Krakowie) – polski poeta, publicysta, prozaik, felietonista, tłumacz. Wydawał pod pseudonimami: Don Kopyto; EMES; Jerzy Patkiewicz; Kij; M.S.; Marek; ms; MS; Patyk, najczęściej jednak podpisywał się jako Spodek.Przekład Nowego Testamentu dokonany przez ks. Seweryna Kowalskiego w 1956 roku, wielokrotnie wznawiany do końca lat 80.

    Według Janusza Frankowskiego, który oceniał II wydanie, Biblia Tysiąclecia miała przedstawiać maksimum tego, co można było osiągnąć przy założeniach, jakimi kierowali się jego inicjatorzy (dokładny filologiczny przekład i współczesny język):

    Według Jerzego Chmiela Biblia Tysiąclecia choć nie jest przekładem doskonałym, to w momencie III wydania stała się już przekładem przyjętym – o czym świadczyło przede wszystkim przyjęcie w liturgii i nauczaniu Kościoła w Polsce.

    Ponieważ Biblia Tysiąclecia stała się oficjalnym przekładem polskiego Kościoła katolickiego, otwarta pozostawała kwestia jej stosunku wobec innych nowo powstających przekładów. W 1975 Janusz Frankowski stwierdzał, że każdy przekład ma swoją specyfikę i nowe nie mają zastępować Biblii Tysiąclecia, ale być odpowiedzią na odrębne czy dalsze potrzeby. Nowe przekłady są więc przekładami obok BT, a nie zamiast BT. Uznawali to także autorzy innych przekładów. Remigiusz Popowski we wstępie do swojego tłumaczenia z roku 2000 stwierdził, że w Kościele polskim największym szacunkiem cieszy się właśnie Biblia Tysiąclecia.

    Wulgata (od łac. versio vulgata, przekład rozpowszechniony, popularny) – przekład Biblii na łacinę dokonany przez św. Hieronima w latach 382–406 z języków oryginałów: hebrajskiego i greki. Przekład miał na celu dostarczenie Kościołowi jednolitego tekstu. Nowy Testament był rewizją tekstu starołacińskiego, a Stary Testament w większej części był nowym przekładem. Nie jest pewne w jakiej części Hieronim przetłumaczył Nowy Testament.Przekłady biblijne Romana Brandstaettera – obejmowały większą część Nowego Testamentu oraz kilka ksiąg Starego Testamentu; ukazywały się w latach 1964-1986.

    Biblia Tysiąclecia była też głównym przekładem, z którego korzystał papież Jan Paweł II. Powołując się w swoich pismach na sformułowania tekstu masoreckiego lub Septuaginty papież używał stwierdzeń przekład nowoczesny ma, lub w tłumaczeniu nowoczesnym czytamy – mając na myśli właśnie Biblię Tysiąclecia. Według Jerzego Banaka, dorobek polskich biblistów w ten sposób wszedł w służbę Kościoła Powszechnego.

    Nowy Testament, Przekład na Wielki Jubileusz Roku 2000 – katolicki przekład Nowego Testamentu przygotowany przez ks. prof. Remigiusza Popowskiego SDB.Augustyn Jankowski (ur. 14 września 1916 w m. Złotoust na Uralu, zm. 6 listopada 2005 w Krakowie), właściwie Bogdan Jankowski – benedyktyn, opat tyniecki, biblista, redaktor naukowy Biblii Tysiąclecia, członek Papieskiej Komisji Biblijnej Kongregacji Nauki Wiary, doktor honoris causa PAT.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.087 sek.