Biblia Leopolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Biblia Leopolity (Szarffenbergowska) – pierwszy drukowany polski przekład całej Biblii wydany w 1561 roku w Krakowie. Tłumaczenia dokonano na zlecenie Marka Szarffenberga i jego syna Stanisława, stąd też inna nazwa: Biblia Szarffenbergowska. Przyjmuje się że autorem przekładu był anonimowy tłumacz, a tekst został poprawiony przez ks. Jana Nicza ze Lwowa (pseudonim Leopolita), od którego pochodzi nazwa przekładu.

Stanisław Urbańczyk (ur. 27 lipca 1909 w Kwaczale koło Krakowa, zm. 23 października 2001) – językoznawca polski, profesor Uniwersytetu Toruńskiego, Poznańskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.Biblia Jakuba Wujka – przekład Biblii na język polski wykonany przez jezuitę, ks. Jakuba Wujka, wydany w całości po raz pierwszy w roku 1599. Wujek pracował nad nią w latach 1584-1595.

Historia[ | edytuj kod]

Biblia Leopolity jest pierwodrukiem Pisma Świętego w języku polskim. Przekład ten dedykowano Zygmuntowi Augustowi. Przez 38 lat, do czasu wydania Biblii Wujka było to jedyne drukowane (nie licząc Starego Testamentu z rękopiśmiennej Biblii królowej Zofii) katolickie tłumaczenie Pisma na język polski.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski; łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.Biblia królowej Zofii, Biblia szarospotacka, Biblia Szaroszpotacka, Biblia Szaroszpatacka – najstarsza zachowana próba przetłumaczenia Starego Testamentu na język polski. Została wykonana na zlecenie żony Władysława Jagiełły, królowej Zofii Holszańskiej. Przekład ukończony został w latach 1453-1455. Jednym z autorów tłumaczenia był kapelan królowej Andrzej z Jaszowic.

Wydany w 1553 roku protestancki Nowy Testament Murzynowskiego pobudził do wydania Biblii drukarzy katolickich. Drukowany katolicki przekład Nowego Testamentu zwany Nowym Testamentem Scharffenberga ukazał się w roku 1556. Katolicki przekład zawierał nie tylko tekst samego Nowego Testamentu, ale również lekcje i proroctwa ze Starego Testamentu przeznaczone do odczytywania w niedziele i święta. Znane też są kolejne wydania pochodzące z lat 1564, 1566 i 1568.

Biblia praska (cz. Pražská bible) – pierwszy wydrukowany czeski przekład Pisma Świętego wydany w roku 1488 w Pradze. Ukazała się 32 lata po łacińskiej Biblii Gutenberga z 1455 roku. Była piątym pierwodrukiem Pisma Świętego (po łacińskiej Biblii Gutenberga 1455, niemieckiej Biblii Mentelina 1466, włoskiej Biblii Malermi 1471 i katalońskiej Biblia Valenciana 1478) oraz trzecim przekładem Biblii w żywym języku narodowym (po niemieckiej i włoskiej). Biblia Valenciana (kat. Bíblia Valenciana) – pierwszy wydany drukiem przekład Pisma Świętego na język kataloński. Tłumaczem był kartuski mnich Bonifaci Ferrer (1350–1417). Przekład z łacińskiej Wulgaty został wydany w roku 1478 w Walencji. Był to czwarty pierwodruk Biblii (po łacińskiej Biblii Gutenberga z 1455, niemieckiej Biblii Mentelina z 1466 i włoskiej Biblii Malermi z 1471).

Obóz katolicki, chcąc uprzedzić protestanckie wydanie Pisma Świętego (Reformacja promowała przekłady Biblii w językach narodowych) dążył do wydania własnego pełnego tłumaczenia Pisma Świętego. Zamiarem była skuteczniejsza walka z Reformacją. Pełny katolicki przekład – Biblia Leopolity – ukazał się w roku 1561, a jego drugie poprawione wydanie w 1575. Biblia Leopolity o dwa lata wyprzedziła wydanie protestanckiej Biblii brzeskiej. Źródłem przekładu była Wulgata. Występuje też pewna zależność od przekładów czeskich – Biblii Severýna i Biblii Melantricha. Nazwiska tłumacza nie podaje jednak ani pierwsze, ani drugie wydanie. Wiadomo, że przed drugim wydaniem poprawiał Biblię ks. Jan Nicz ze Lwowa (pseudonim Leopolita, czyli lwowianin), wykładowca m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Jeden egzemplarz wydawca ofiarował Bibliotece Uniwersyteckiej.

Henryk (I) III Walezy, fr. Henri de Valois, właśc. Edward Aleksander (ur. 19 września 1551 w Fontainebleau, zm. 2 sierpnia 1589 w Saint-Cloud) – ostatni z francuskiej dynastii Walezjuszów, książę Orleanu, w latach 1573-1575 pierwszy elekcyjny król Polski jako Henryk I, od 1574 roku król Francji jako Henryk III.Anna Jagiellonka (łac. Anna Dei gratia Infans Regni Poloniae; ur. 18 października 1523 w Krakowie, zm. 9 września 1596 w Warszawie) – córka Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, od 1575 królowa Polski, w 1576 poślubiła Stefana Batorego, który został iure uxoris królem Polski i sprawował faktyczną władzę; ostatni polski monarcha z dynastii Jagiellonów, bezdzietna, po śmierci męża (1586) doprowadziła do wyboru na króla Polski Zygmunta III Wazy, swojego siostrzeńca.

Wydanie drugie z 1575 ukazało się w znacznie bogatszej szacie graficznej, a dedykowano je królowi Henrykowi Walezemu. Gdy jednak król w niesławie opuścił kraj, w 1577 opublikowano wydanie trzecie zawierające ten sam tekst co wydanie z 1575 lecz posiadające dodaną nową kartę tytułową (tzw. wariant tytułowy) i dwie dedykacje: Stefanowi Batoremu i Annie Jagiellonce.

Czechizm, bohemizm (od Bohemia - łacińska nazwa Czech) – rodzaj barbaryzmu; wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczona z języka czeskiego i funkcjonująca stale w obrębie innego języka. Słowo "czechizm" może też oznaczać doraźne wprowadzenie elementów języka czeskiego do tekstu, np. w celach artystycznych lub stylizacyjnych.Tetragram – cztery hebrajskie litery będące zapisem imienia własnego Boga w Biblii: jod, he, waw, he (hebr. יהוה). Termin „tetragram” pochodzi z języka greckiego i składa się z członów tetra, „cztero-” lub „cztery”, i grámma, „litera”; dosłownie znaczy więc „czteroliterowy”. W Biblii hebrajskiej tetragram pojawia się ponad 6800 razy. Różne formy jego zapisu można spotkać w źródłach pozabiblijnych, niektórych rękopisach Septuaginty oraz rękopisach qumrańskich. Nie występuje w Nowym Testamencie, wspominają jednak o nim Ojcowie Kościoła.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Jan Leopolita, znany też jako: Jan Nicz, Nicius, Kasprowicz, (ur. ok. 1523, zm. 7 kwietnia 1572) – profesor teologii Akademii Krakowskiej, kaznodzieja, wydawca i korektor katolickiego przekładu Biblii na język polski (tzw. Biblia Leopolity lub Szarffenberga).
Robert Estienne (ur. 1503 w Paryżu; zm. 7 września 1559 w Genewie), znany także jako Robert Stefanus (łac.: Stephanus) – XVI-wieczny drukarz w Paryżu. Początkowo był katolikiem, później został protestantem. Był pierwszym, który wydrukował Biblię z tekstem podzielonym na rozdziały i wersety.
Czesław Miłosz (ur. 30 czerwca 1911 w Szetejniach, zm. 14 sierpnia 2004 w Krakowie) – polski prawnik i dyplomata, poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz; w latach 1951–1989 na emigracji, do 1960 we Francji, następnie w Stanach Zjednoczonych; w Polsce do 1980 obłożony cenzurą; laureat Neustadt International Prize for Literature (1978) i Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1980); profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Uniwersytetu Harvarda; w 1993 powrócił do kraju, członek Polskiej Akademii Umiejętności, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, kawaler Orderu Orła Białego, wyróżniony tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce; brat Andrzeja Miłosza.
Biblia Mentelina (niem. Mentelin-Bibel) – pierwszy wydrukowany niemiecki przekład Pisma Świętego opublikowany w roku 1466 przez drukarza Johanna Mentelina w Strasburgu. Ukazała się 11 lat po łacińskiej Biblii Gutenberga z 1455 roku. Była to pierwsza Biblia wydana w żywym języku narodowym.
Internet Archive − instytucja znajdująca się na przedmieściach San Francisco (Kalifornia, Stany Zjednoczone), która zajmuje się gromadzeniem i udostępnianiem archiwum rozmaitych zasobów multimedialnych.
Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku (w formie koinè (gr. κοινὴ)), uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Poszczególne tradycje chrześcijańskie mają nieco inny kanon ksiąg biblijnych.
Biblia Slavica – niemiecka seria wydawnicza reedycji lub pierwszego druku rękopisów słowiańskich zabytków w postaci najstarszych przekładów Pisma Świętego wraz z ich naukowymi opracowaniami. Tekst Biblii opublikowano jako faksymile.

Reklama