• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Białe Karpaty

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Zewnętrzne Karpaty Zachodnie (513) – zachodnia część zewnętrznego łuku Karpat fliszowych, położona na terenie Polski, Słowacji, Czech i Austrii. Najwyższym szczytem jest Babia Góra (1725 m n.p.m.) w Beskidzie Żywieckim.
    Małe Karpaty (514.2, słow. Malé Karpaty, węg. Kis-Kárpátok, niem. Kleine Karpaten) – pasmo górskie w zachodniej Słowacji. Stanowią najbardziej wysunięty na południowy zachód pasmo Centralnych Karpat Zachodnich.

    Białe Karpaty (513.411, cz. Bílé Karpaty, słow. Biele Karpaty) – pasmo górskie na granicy Czech i Słowacji. Należą do fliszowego łańcucha Karpat Słowacko-Morawskich (Bielaw) w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich.

    Białe Karpaty rozciągają się na długości niemal 100 km na osi południowy zachód – północny wschód, od okolic Skalicy i Myjavy do okolic Púchova. Na północy graniczą ze zbiegającymi się pasmami Jaworników i Gór Wizowickich, od których oddziela je dolina rzeki Biela Voda z Przełęczą Łyską (słow. Lyský priesmyk). Na wschodzie wyraźną granicę stanowi dolina Wagu, za którą leżą Góry Strażowskie i Góry Inowieckie. Na południu, w okolicach Myjavy i Nowego Miasta nad Wagiem od Białych Karpat oddziela się pasmo Małych Karpat; oba pasma łączy Pogórze Myjawskie. Na południowym zachodzie Białe Karpaty graniczą z doliną Morawy, na północnym zachodzie dolina rzeki Olšava oddziela je od Gór Wizowickich.

    Zlin (czes. Zlín, niem. Zlin) – miasto w Czechach, na wschodnich Morawach, zamieszkuje je 78 599 mieszkańców (2005). Od 1 stycznia 1949 do 31 grudnia 1989 nosiło nazwę Gottwaldov na cześć komunistycznego prezydenta Klementa Gottwalda.Morawa (cz. i sł. Morava, niem. March, węg. Morva) – rzeka na Morawach, we wschodniej Austrii i zachodniej Słowacji, dopływ Dunaju. Długość – 352 km, w tym 242 km w Czechach, 40 km jako granica czesko-słowacka i 70 km jako granica słowacko-austriacka. Powierzchnia zlewni – 26 658 km², w tym:

    Białe Karpaty mają łagodne stoki i płaskie wierzchowiny, pocięte głębokimi i szerokimi dolinami rzek i potoków, spływających do Wagu i Morawy. Najwyższe szczyty to Wielka Jaworzyna (970 m n.p.m.), Veľky Lopeník (912 m n.p.m.) i Javorník (783 m n.p.m.) w środkowej części pasma, Chmelova (925 m n.p.m.) na północnym krańcu oraz Žalostina (622 m n.p.m.) na południu. Białe Karpaty dzieli się na mniejsze jednostki fizycznogeograficzne (od południa):

    Wielka Jaworzyna (czes. Velká Javořina, lokalnie też Velká Javorina, słow. Veľká Javorina) – najwyższy szczyt Białych Karpat (513.411), (970 m n.p.m.), fliszowego łańcucha Karpat Słowacko-Morawskich (Bielaw) w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich, na pograniczu Moraw (wschodnie Czechy) i Słowacji.Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).
  • Wyżyna Żałostyńska (słow. Žalostinská vrchovina),
  • Pogórze Jaworzyńskie (słow. Javorinská hornatina),
  • Beštiny,
  • Pogórze Lopenickie (słow. Lopenická hornatina),
  • Wyżyna Suczańska (słow. Súčanská vrchovina),
  • Kobylináč,
  • Pogórze Kiczerskie (słow. Kýčerská hornatina),
  • Skały Boszackie (słow. Bošácké bradlá),
  • Skały Wrszackie (słow. Vršatské bradlá).
  • Klimat Białych Karpat jest umiarkowany. Góry są porośnięte lasami liściastymi, głównie dębowo-grabowymi i bukowymi. Specyficzną cechą krajobrazu są rozległe łąki z samotnymi drzewami. Łąki białokarpackie są porośnięte między innymi przez endemiczne gatunki storczykowatych. Roślinność ciepłolubna przenika się tu z roślinnością górską. Bogate jest również życie zwierzęce, w tym gatunki zwierzyny łownej. Przyroda Białych Karpat jest chroniona przez dwa obszary chronionego krajobrazu, z licznymi rezerwatami, po obu stronach granicy (słowacki od 1979, czeski od 1980).

    Jaworniki (513.411; słow. i cz. Javorníky) – pasmo górskie na granicy zachodniej Słowacji i wschodnich Moraw. Należą do fliszowego łańcucha Karpat Słowacko-Morawskich (Bielaw) w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich. Granica Czech i Słowacji przebiega południową częścią głównego grzbietu pasma, południowa część należy wyłącznie do Słowacji.Góry Strażowskie (514.42; słow. Strážovské vrchy) – pasmo górskie w północno-zachodniej Słowacji, w regionie Dolina Wagu. Należy do Łańcucha Małofatrzańskiego w Centralnych Karpatach Zachodnich.

    Grzbietem Białych Karpat biegnie granica Czech i Słowacji. W poprzek granicznego grzbietu biegną drogi łączące dolinę Wagu z doliną Morawy: PúchovZlin (Przełęcz Łyska, 528 m n.p.m., droga 49), Dubnica nad Váhom – Bylnice (droga 57), TrenczynUherské Hradiště (Przełęcz Vlarska, 284 m n.p.m., droga 50, szlak E50), Nové Mesto nad Váhom – Veselí nad Moravou (droga 54), Myjava – Veselí nad Moravou.

    Endemit – takson (najczęściej gatunek) unikatowy dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.Jerzy Aleksander Kondracki (ur. 1 listopada 1908 w Warszawie, zm. 13 kwietnia 1998 koło Villach w Austrii) – polski geograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor najbardziej znanej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski.

    W 1980 obszar Białych Karpat został objęty ochroną w postaci czeskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu Białe Karpaty, a w 1979 słowackiego parku krajobrazowego CHKO Biele Karpaty.

    Przypisy

    Bibliografia[]

  • Antoni Wrzosek Czechosłowacja, w: Antoni Wrzosek (red.) Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR), PWN Warszawa 1965
  • Henryk Górski, Wanda Jędrzejewska (red.) Atlas geograficzny, wyd. XIV, PPWK Warszawa 1979 ISBN 83-7000-011-8
  • Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983
  • Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3
  • Linki zewnętrzne[]

  • The Bile Karpaty Education and Information Centre (EIC) (ang.) [dostęp 2012-04-13]
  • Oficjalna strona czeskiego obszaru chronionego (cz.) [dostęp 2012-04-13]
  • Oficjalna strona słowackiego obszaru chronionego (słow.) [dostęp 2012-04-13]
  • Flisz karpacki – określenie regionalnie występującego fliszu - serii naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych morskiego pochodzenia, składająca się z ławic i warstw na przemian zlepieńców, piaskowców, mułowców i iłowców, rzadziej rogowców i margli. Skały te powstały na dnie mórz wskutek działalności tzw. prądów zawiesinowych, które doprowadziły do charakterystycznego, frakcjonalnego uwarstwienia.Trenczyn (słow. Trenčín, węg. Trencsén, niem. Trentschin, łac. Laugaricio, gr. Leukaristos) – miasto w zachodniej Słowacji nad rzeką Wag. Stolica kraju trenczyńskiego. Trenczyn słynie ze średniowiecznego zamku, położonego na górze nad miastem.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.
    Wag (słow. Váh, węg. Vág, niem. Waag) – rzeka w zachodniej Słowacji, w dorzeczu Dunaju. Długość – 403 km, powierzchnia zlewni – 10 640 km², średni roczny przepływ u ujścia – 196 m³/s. Do dorzecza Wagu należy także polska część Orawy.
    Antoni Wrzosek (ur. 15 lipca 1908 w Krakowie, zm. 13 grudnia 1983 tamże) – geograf, profesor geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego; specjalizował się w geografii turyzmu.
    Obszar Chronionego Krajobrazu Białe Karpaty (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Bílé Karpaty) – obszar chronionego krajobrazu w Czechach, w kraju południowomorawskim (powiat Hodonín) i kraju zlińskim (powiaty Uherské Hradiště i powiat Zlin). Powstał 3 listopada 1980. Powierzchnia parku wynosi 746,87 km² i obejmuje czeską część Białych Karpat a także przyległe skrawki Obniżenia Dolnomorawskiego i Gór Wizowickich.
    Nowe Miasto nad Wagiem (słow. Nové Mesto nad Váhom, niem. Neustadt an der Waag / Neustadtl, węg. Vágujhely) – miasto na Słowacji, w kraju trenczyńskim, nad Wagiem. Około 21 tys. mieszkańców.
    Pogórze Myjawskie (t. Pogórze Chwojnickie, słow. Myjavska pahorkatina, Chvojnicka pahorkatina) – kraina geograficzna w zachodniej Słowacji, na granicy z Morawami, północna część Niziny Zahorskiej.
    Storczykowate (Orchidaceae Juss.) – rodzina roślin obejmująca około 21.950 – 26.049 obecnie zaakceptowanych gatunków bylin (samożywnych i myko-hetkerotroficznych), zgrupowanych w 880 rodzajach. Jest jedną z najbogatszych w gatunki rodzin roślin wyższych, na równi z rodziną astrowatych (Asteraceae). Obecnie nie jest rozstrzygnięte, która z tych dwóch rodzin jest większa, ze względu na ciągłe zmiany w ich klasyfikacji. Jednakże bez względu na dokładną liczbę gatunków storczykowatych – jest ich dwa razy więcej od liczby gatunków ptaków oraz cztery razy więcej od liczby gatunków ssaków. Do najbardziej zróżnicowanych rodzajów należą: Bulbophyllum (ok. 2000 gatunków), Epidendrum (ok. 1500 gatunków), Dendrobium (ok. 1400 gatunków) oraz Pleurothallis (ok. 1000 gatunków). W Polsce, w stanie dzikim, występuje około 50 gatunków z 24 rodzajów i wszystkie one podlegają ścisłej ochronie gatunkowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.