• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bezkręgowce

    Przeczytaj także...
    Adenophorea jest gromadą nicieni, u których nie występują gruczoły przyogonowe. Natomiast gruczoły ogonowe są obecne albo ich brak. Skrzydełka ogonowe samcze występują tylko wyjątkowo. Przybrzuszne gruczoły gardzielowe niekiedy znajdują ujście na końcu lub w pobliżu przedniego końca ciała. Natomiast narządy naboczne mogą być spiralne, pierścieniowate lub kieszonkowate. Brodawki okołogęnowe są często kształtu szczecinek.Jelitodyszne, jelitodyszce (Enteropneusta), żołędziogłowe, żołędziogłowce (Helminthomorpha) – współcześnie żyjąca gromada około 80 gatunków zwierząt zaliczanych do półstrunowców (Hemichordata). Są organizmami morskimi żyjącymi w rytych przez siebie kanałach dennych. Osiągają wielkość od 9 cm do 2,5 m, jednak ich średnia wielkość to ok. 20 cm.
    Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.
    Przykład bezkręgowca – jeżowiec

    Bezkręgowce (Invertebrata) – zespół wszystkich grup zwierzęcych o rozmaitych planach budowy i różnym pochodzeniu, przeciwstawiany potocznie kręgowcom (Vertebrata). Jest to sztuczna jednostka systematyczna grupująca zwierzęta wielokomórkowe (Metazoa), wyodrębniane na podstawie negatywnej cechy diagnostycznej – braku szkieletu wewnętrznego (osiowego) w postaci kręgosłupa i czaszki. Pozostałe cechy, którymi określa się bezkręgowce nie są jednoznaczne. Do bezkręgowców należy 97–99% współcześnie występujących zwierząt. Liczba opisanych gatunków przekracza 1 milion.

    Digononta – grupa zwierząt w typie wrotków (Rotifera) obejmująca wrotki jednopłciowe, reprezentowane tylko przez dzieworodne samice. Od Monogononta różnią się parzystymi jajnikami i brakiem pancerzyka. Większość zamieszkuje wody słodkie i słone, aczkolwiek niektóre opanowały środowiska lądowe o dużej wilgotności. Zaobserwowano wśród nich dzieworództwo i zdolność do anabiozy.Ślimaki, brzuchonogi (Gastropoda, z gr. gaster – brzuch + pous – noga) – jedna z najliczniejszych i najbardziej zróżnicowanych gromad mięczaków, zaliczana niekiedy do podtypu muszlowce.

    Mianem tym tradycyjnie określano wszystkie zwierzęta "stojące na niższym poziomie ewolucyjnym" od kręgowców, a więc m.in. mięczaki, skorupiaki i owady.

    Jednostka ta została po raz pierwszy użyta przez Lamarcka. Początkowo obejmowała robaki (Vermes) i owady (Insecta). W 1795 Georges Cuvier wprowadził dodatkowy podział na mięczaki (Molusca), skorupiaki (Crustacea), szkarłupnie (Echinodermata) i zwierzokrzewy (Zoophyta).

    Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że jest to jednostka sztuczna i grupując zupełnie odmienne od siebie zwierzęta, sugeruje wspólne korzenie ewolucyjne niespokrewnionych ze sobą taksonów i prowadzi do utrwalenia fałszywego obrazu ewolucji zwierząt.

    Kikutnice (Pycnogonida) – gromada niewielkich morskich stawonogów, zwanych z uwagi na wygląd popularnie "pająkami morskimi" (nazwą tą określa się również kraba maję).Wydawnictwo „Wiedza Powszechna” w Warszawie – wydawca słowników dwujęzycznych i podręczników do nauki języków obcych, słowników i poradników języka polskiego, podręczników do nauki języka polskiego dla cudzoziemców oraz popularnych rozmówek, a także leksykonów i książek popularnonaukowych z różnych dziedzin.

    We współczesnych klasyfikacjach wśród bezkręgowców wyróżnia się ponad 30 typów zwierząt, w tym niektóre bardziej spokrewnione z kręgowcami, niż z innymi bezkręgowcami.

    Typy i gromady tradycyjnie zaliczane do bezkręgowców:

    (Uwaga! Lista nie odzwierciedla filogenezy tej grupy zwierząt. Typ "strunowce" obejmuje również zwierzęta kręgowe.)

    Typ: Płaskowce – Placozoa
    Typ: Wielokomórkowce pośrednie – Mesozoa

    Wąsoraczki (Mystacocarida) - skorupiaki interstycjalne (żyjące w wodzie zawartej pomiędzy ziarenkami piasku), należące do meiobentosu.Parzydełkowce (Cnidaria, od gr. knide – pokrzywa) – typ dwuwarstwowych, wodnych, osiadłych lub pływających zwierząt tkankowych o promienistej symetrii ciała (Radiata), charakteryzujących się obecnością knidoblastów, z których powstają komórki parzydełkowe nazywane knidami, stąd naukowa nazwa typu Cnidaria. Tradycyjnie zaliczane były do jamochłonów, a wcześniej do roślin. Żyją samotnie lub tworzą kolonie. Osobniki dorosłe występują w postaci polipa lub meduzy. Osiągają rozmiary od kilku milimetrów do 2 m wysokości lub średnicy. Odżywiają się innymi zwierzętami. Grupa ta obejmuje około 9000 szeroko rozprzestrzenionych gatunków zamieszkujących wyłącznie środowiska wodne, przede wszystkim czyste i dobrze natlenione wody słone. Należą do nich silnie parzące kostkowce, kolonijne stułbiopławy, krążkopławy oraz koralowce, a wśród nich ukwiały i rafotwórcze korale madreporowe. Kilka gatunków jest pasożytami zwierząt wodnych. Zwierzęta te mają niewielkie znaczenie gospodarcze. W polskiej strefie Bałtyku odnotowano 25, a w wodach słodkich i słonawych – 7 gatunków. Te ostatnie zaliczono do fauny Polski.
    Gromada: Rombowce – Rhombozoa
    Gromada: Prostopływce - Orthonectida

    Typ: Jednowarstwowce – Monoblastica
    Typ: Gąbki – Spongaria
    Gromada: Gąbki wapienne – Calcarea
    Gromada: Gąbki krzemionkowo sześcioosiowe – Hexactinellida
    Gromada: Gąbki pospolite – Desmospongiae

    Typ: Parzydełkowce – Cnidaria
    Gromada: Stułbiopławy – Hydrozoa
    Gromada: Krążkopławy – Scyphozoa
    Gromada: Koralowce – Anthozoa

    Typ: Żebropławy – Ctenopfora

    Eoacanthocephala gromada kolcogłowów obejmuje gatunki mające podłużne kanały w naskórku o niewielkich średnicach, prawie równych kanałom okrężnym. Jądra komórkowe naskórka szczególnie duże, nieliczne przeważnie w liczbie 6. Tułów gładki lub pokryty kolcami, nie występuje pierścieniowanie. Układu wydalniczego brak. Dwa więzadła u samic. Gruczoły cementowe u samców jednolite. Pasożyty ryb, płazów i ssaków.Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie, charakteryzującym się brakiem symetrii. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na około 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 8 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich. Są szeroko rozpowszechnione na kuli ziemskiej, głównie w strefie przybrzeżnej oraz na dnie płytkich mórz.
    Gromada: Ramieniowe – Tentaculifera
    Gromada: Bezramieniowe – Nuda

    Typ: Płazińce – Platyhelminthes
    Gromada: Wirki – Turbellaria
    Gromada:Jednorodce – Monogenea
    Gromada: Przywry – Trematoda
    Gromada: Tasiemce – Cestoda

    Typ: Wstężnice – Nemertea
    Gromada: Anopla
    Gromada: Enopla

    Typ: Szczękogębe – Gnathostomulida
    Typ: Wrotki – Rotatoria

    Niesporczaki (Tardigrada) – typ pospolitych, bardzo małych zwierząt bezkręgowych, zaliczanych do pierwoustych (Protostomia). Zasiedlają rozmaite siedliska, głównie środowiska wodne lub wilgotne. Znanych jest ponad 1000 gatunków niesporczaków. Długość ich ciała waha się w przedziale 0,05-1,2 mm, kształtu walcowatego, ze słabo wyodrębnioną głową i 4 parami nieczłonowanych tułowiowych odnóży, zakończonych pazurkami lub przylgami. Ciało pokryte delikatnym oskórkiem, który na grzbiecie i po bokach ciała ma często zgrubienia w postaci granulacji. Przezroczyste, bezbarwne, a jeśli są zabarwione, wynika to z koloru pokarmu, jaki spożywają. Mięśnie gładkie i poprzecznie prążkowane. Jama ciała mieszana typu miksocel. Mogą wpadać w stan kryptobiozy (anabiozy – życia utajonego). Nazwa naukowa pochodzi od określenia il Tardigrado – "wolno kroczący", nawiązującego do ich sposobu poruszania się. Niektóre gatunki niesporczaków przeżyły ekspozycję na promieniowanie kosmiczne.Szkarłupnie (Echinodermata) (z gr. echinos – jeż + derma – skóra) – typ halobiontycznych, bezkręgowych zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) o wtórnej symetrii pięciopromiennej. Charakteryzują się wapiennym szkieletem wewnętrznym oraz obecnością unikalnego wśród zwierząt układu ambulakralnego pełniącego funkcję lokomocyjną, dotykową, a częściowo wydalniczą i oddechową. Najstarsze skamieniałości szkarłupni znane są z osadów dolnego kambru. Większość z nich prowadzi osiadły tryb życia, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę. Nie występują wśród nich formy pasożytnicze.
    Gromada: Monogononta
    Gromada: Digononta
    Gromada: Seisonida
    Gromada: Sphaeroida (Incertae sedis)

    Typ: Brzuchorzęski – Gastrotricha
    Typ: Ryjkogłowy – Kinorhyncha
    Typ: Kolczugowce – Loricifera
    Typ: Nicienie – Nematoda
    Gromada: Adenophorea
    Gromada: Secernentea

    Typ: Nitnikowce – Nematomorpha
    Typ: Kolcogłowy – Acanthocephala
    Gromada: Palaeacanthocephala
    Gromada: Archiacanthocephala
    Gromada: Eoacanthocephala

    Typ: Kielichowate – Kamptozoa
    Typ: Pierścienice – Annelida

    Niezmogowce, priapuloidy, priapulidy (Priapulida), gruboryjkowe – typ drapieżnych, morskich zwierząt bezkręgowych o symetrii promienistej, ciele cylindrycznym, z grubym ryjkiem służącym do zagrzebywania się w podłożu. Są to średniej wielkości brunatne robaki, żyjące w strefie przybrzeżnej mórz i oceanów całego świata, przy czym gatunki tropikalne są mniejsze od tych, które żyją w wodach zimnych. Przeciętnie mają 3–10 cm, ale największy (Halicryptus higginsi) mierzy do 39 cm. W Morzu Bałtyckim występują dwa gatunki: priapulus (Priapulus caudatus) i halikryptus (Halicryptus spinulosus). W zapisie kopalnym priapulidy są bogato reprezentowane w morzach kambru.Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58 000 gatunków kręgowców, co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7,7 mm u żab Paedophryne amauensis do 33,9 m u płetwala błękitnego. Cechują się obecnością tkanki kostnej, mają dwuboczną symetrię ciała z dobrze wyodrębnioną głową. Szkielet wewnętrzny stanowi podporę dla tkanek i narządów w trakcie rozwoju, umożliwiając osiąganie dużych rozmiarów. Charakterystyczną cechą kręgowców jest posiadanie czaszki, kręgosłupa i dwóch par kończyn. Układ mięśniowy składa się z dwóch mas mięśni położonych równolegle po bokach kręgosłupa. Ruch odbywa się dzięki skurczom mięśni, przyczepionych do kości lub chrząstek.
    Gromada: Wieloszczety – Polychaeta
    Gromada: Skąposzczety – Oligochaeta
    Gromada: Pijawki - Hirudina

    Typ: Niezmogowce – Paripulida
    Typ: Sikwiaki – Sipunculida
    Gromada: Phascolosomida
    Gromada: Sipuncula

    Typ: Szczetnice – Echiurida
    Typ: Stawonogi – Arthopoda
    Podtyp: Trylobitokształtne (wymarłe) – Trilobitomorpha
    Gromada: Trylobity – Trilobita
    Gromada: Trylobitopodobne – Trilobitoidea
    Podtyp: Skorupiaki – Crustacea
    Gromada: Podkowiastogłowe – Cephalocardia
    Gromada: Skrzelonogi – Branchiopoda
    Gromada: Łopatonogi – Remipedia
    Gromada: Wąsoraczki – Mystacocarida
    Gromada: Splewki – Branchiura
    Gromada: Widłonogi – Copepoda
    Gromada: Tantulocardia
    Gromada: Wąsonogi – Cirripedia
    Gromada: Małżoraczki – Ostracoda
    Gromada: Pancerzownice – Malacosstraca
    Podtyp: Szczękoczułkowce – Chelicerata
    Gromada: Staroraki – Merostomata
    Gromada: Pajęczaki – Arachnida
    Gromada: Kikutnice – Pantopoda
    Podtyp: Tchawkowce – Tracheata
    Gromada: Wije – Myriapoda
    Gromada: Owady – Insecta

    Typ: Pazurnice – Onychophora
    Typ: Wrzęchy – Pentastomida
    Typ: Niesporczaki – Tardigrada
    Typ: Mięczaki – Molusca

    Brzuchorzęski (Gastrotricha) – typ mikroskopijnych wodnych zwierząt bezkręgowych, dawniej klasyfikowanych jako gromada obleńców. Obejmuje około 700 gatunków trójwarstwowych, acelomatycznych zwierząt o długości od 80 μm do 3 mm.Stułbiopławy (Hydrozoa) – gromada parzydełkowców (Cnidaria), obejmująca około 3500 gatunków, w większości morskich, charakteryzujących się stadium drobnej meduzy z welum wzdłuż krawędzi, wicią komórki parzydełkowej zamienioną w knidocyl oraz występowaniem przemiany pokoleń (metageneza). Do nielicznych gatunków słodkowodnych należą pospolite stułbie z rodzaju Hydra. W rozwoju stułbiopławów występują dwie postacie dorosłe (polip i meduza) lub jedna z nich. Polipa, zwanego hydropolipem, charakteryzuje jednolita jama chłonąco-trawiąca bez przegród (septum). U meduzy, zwanej hydromeduzą, występuje żagielek, a gonady powstają pod ektodermą. Najstarsze stułbiopławy znane są z najwyższego prekambru.
    Gromada: Jednopłytkowce – Monoplacophora
    Gromada: Wielopłytkowce – Polyplacophora
    Gromada: Tarczkonogi – Caudofoveata
    Gromada: Bezpłytkowce – Aplacophora
    Gromada: Brzuchonogi – Gastropoda
    Gromada: Małże – Bivalvia
    Gromada: Łódkonogi – Scaphopoda
    Gromada: Głowonogi – Cephalopoda

    Typ: Kryzelnice – Phoronida
    Typ: Mszywioły – Bryozoa

    Graptolity (†Graptolithina, z gr. graptos - pisany + lithos - kamień) – wymarła gromada zwierząt zaliczanych do półstrunowców. Żyły w okresie od kambru do wczesnego karbonu.Stawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον arthron – staw + πούς, ποδός pous, podos – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.
    Gromada: Podkówczaki – Phylactolaemata
    Gromada: Szczupnice – Stenolaemata
    Gromada: Krążelnice - Gymnolaemata

    Typ: Ramienionogi – Brachiopoda
    Gromada: Bezzawiasowce – Inarticulata
    Gromada: Zawiasowce - Articulata

    Typ: Szkarłupnie – Echinoderma
    Gromada: Liliowce – Crinoidea
    Gromada: Rozgwiazdy – Asteroidea
    Gromada: Wężowidła – Ophiuroidea
    Gromada: Kołonice – Concentricycloida
    Gromada: Jeżowce – Echinoidea
    Gromada: Strzykwy - Holothuroidea

    Typ: Szczecioszczękie – Chaetoghatha
    Typ: Rurkoczułkowce – Pogonophora

    Wrotki (Rotifera, zwane też wcześniej jako Rotatoria) – typ, małych (50-2000 µm), przezroczystych zwierząt bezkręgowych z charakterystycznym wieńcem rzęsków (aparatem wrotnym) od których pochodzi nazwa typu i o stałej dla gatunku liczbie komórek ciała (z tego względu, wzrost osobniczy odbywa się nie przez przyrost liczby komórek, tylko przez zwiększenie rozmiarów komórek ciała) . Zwierzęta te zamieszkują przede wszystkim wody słodkie, ale znane są też formy morskie, słonowodne i lądowe, żyjące na wilgotnych mchach, w glebie kielichach roślin i dziuplach z wodą, czy na torfowiskach lub w piasku w wodzie interstycjalnej . Żywią się martwą materią organiczną, bakteriami, glonami i pierwotniakami. W Polsce występują 554 gatunki, na świecie ponad 2000 .Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologia
    Gromada: Drożnorurkowe – Perviata
    Gromada: Niedrożnorurkowce – Obturata

    Typ: Przedstrunowce – Protochordata
    Gromada: Jelitodyszne – Enteropneusta
    Gromada: Pióroskrzelne – Pterobranchia
    Gromada: Graptolity (wymarłe) – Graptolitoida

    Typ: Strunowce – Chordata (z wyłączeniem kręgowców – Vertebrata)
    Podtyp:Osłonice – Tunicata
    Gromada: Ogonice – Appendicularia
    Gromada: Żachwy – Ascidiacea
    Gromada:Łapce – Sorberacea
    Gromada: Sprzągle – Thaliacea
    Podtyp: Bezczaszkowce – Acrania

    Przypisy

    1. Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984. ISBN 83-214-0428-6.
    2. Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
    3. Adam Urbanek: Jedno istnieje tylko zwierzę...: myśli przewodnie biologii porównawczej. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN [Polskiej Akademii Nauk], 2007. ISBN 978-83-88147-08-1.
    4. Opracowane na podstawie podręcznika: Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004. ISBN 83-01-14154-9.

    Literatura przedmiotu[]

  • Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004. ISBN 83-01-14154-9.
  • Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
  • Janet Moore: Wprowadzenie do zoologii bezkręgowców. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. ISBN 978-83-235-0503-7.
  • Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  • Zoologia : Stawonogi. Szczękoczułkopodobne, skorupiaki. T. 2, cz. 1.. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16568-0.
  • Bezramieniowe (Nuda) – gromada morskich zwierząt bezkręgowych należących do typu Żebropławy (Ctenophora) charakteryzujących się obszerną gardzielą o workowatym kształcie. Za równo u form dorosłych jak i młodocianych brak ramion.Ramienionogi (Brachiopoda, z gr. brachion – ramię + pous – noga) – typ drobnych morskich bezkręgowców, podobnych z wyglądu do małży. W zapisie kopalnym znane są z wczesnego kambru.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Trylobitokształtne, trylobitowce (†Trilobitomorpha) – podtyp wymarłych zwierząt wodnych z typu stawonogów, obejmujący ok. 4 tysięcy znanych gatunków. Ciało jednolicie segmentowane, mające odnóża na wszystkich segmentach ciała, z wyjątkiem pierwszego i ostatniego. Pokryte pancerzem. Występowały w morzach płytkich, głównie w strefach przybrzeżnych. Pędziły przeważnie tryb życia przydenny, nieliczne gatunki były planktonowe.
    Przywry (Trematoda) – gromada pasożytniczych płazińców o ciele płaskim, nieczłonowanym, opatrzonym przyssawkami: gębową i brzuszną.
    Anopla – gromada wstężnic obejmująca gatunki z nieuzbrojonym proboscis (bez sztyletu), otworem gębowym położonym za lub poniżej zwoju mózgowego i z otworem ryjka oddzielonym od otworu gębowego.
    Głowonogi (Cephalopoda, z gr. kephalē – głowa + pous – noga) – gromada dwubocznie symetrycznych, morskich mięczaków o prostym rozwoju, nodze przekształconej w lejek, ramionach otaczających otwór gębowy, chitynowym dziobie i całkowicie zrośniętym płaszczu otaczającym organy wewnętrzne. Mają od 1 cm do ponad 20 m długości. Głowonogi są ewolucyjnie bardzo starą grupą – pojawiły się prawdopodobnie około 570 mln lat temu. Jest to najwyżej uorganizowana grupa mięczaków.
    Splewki (Argulus) - rodzaj skorupiaków będących pasożytami zewnętrznymi ryb słodkowodnych. Należą do podgromady tarczenic.
    Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.
    Secernantea – gromada nicieni wyodrębniana tradycyjnie obok Adenophorea w oparciu o morfologię i anatomię, obejmująca gatunki mające fasmidie. Są to nicienie wolno żyjące oraz pasożyty zwierząt i roślin.

    Reklama