• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Betsaida



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Stanowisko archeologiczne - jest to każdy ślad materialnej działalności ludzkiej w przeszłości. Terminem tym określa się zwarty, oddzielony od innych podobnych wycinek przestrzeni w obrębie którego występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem.Bet Szemesz (hebr. בית שמש; arab. بيت شيمش; oficjalna pisownia w ang. Beit Shemesh) – miasto położone w Dystrykcie Jerozolimy w Izraelu.
    Mapa przedstawiająca lokalizację Al-Aradż i At-Tall – kandydujących do uznania za miejsce istnienia biblijnej Betsaidy. (Na podstawie: Bargil Pixner „Searching for the New Testament Site of Bethsaida”, 1985).

    Betsaida (hebr. בֵּית צַידָאּ, beth-tsaida; grec. Βηθσαϊδά, pol. Dom rybaka, Dom polowania lub Dom polowania/dziczyzny), Liwias, Julias (być może Bet-Ramta(?)) – biblijne miasto, obok Jerozolimy i Kafarnaum najczęściej wymieniana miejscowość w Ewangeliach. Położona była na terytorium Filipa Tetrarchy (jeden z synów Heroda Wielkiego), w pobliżu ujścia Jordanu do jeziora Genezaret. Betsaida wraz z Kafarnaum i Korozain zwane często są przez współczesnych uczonych „trójkątem ewangelicznym”, gdzie Jezus był najbardziej aktywny (Mt 11, 20–24; Łk 10, 13–15).

    Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.Liwia Druzylla (Livia Drusilla; Iulia Augusta, ur. 30 stycznia 58 p.n.e.; zm. 29 n.e.) – córka Marka Liwiusza Druzusa Klaudianusa i Alfidii.

    Ewangelie wspominają Betsaidę jako miejsce pobytu Jezusa i Apostołów, oraz miejsce uzdrowienia niewidomego. Według Ewangelii Łukasza (Łk 9, 10–11) w okolicy Betsaidy Jezus miał dokonać cudu rozmnożenia chleba i ryb, oraz nakarmienia nimi zgromadzonych tłumów. Ewangelia Jana określa, że Betsaida była miastem rodzinnym Apostołów: Piotra, Andrzeja i Filipa. Betsaida jest wymieniana jako jedno z trzech miast (obok Korozain i Kafarnaum) przeklętych przez Jezusa, jako niechętnych do przyjmowania jego nauk.

    Chrystus uzdrawiający ślepca – motyw trzech obrazów autorstwa hiszpańskiego malarza pochodzenia greckiego Dominikosa Theotokopulosa, znanego jako El Greco.Hodoeporikon (gr. hodoiporikón) lub iter, itinerarium (łac, podróż) – gatunek literacki wywodzący się ze starogreckich i starorzymskich poetyckich opisów podróży. W języku polskim nazywany jezda, poselstwo, legacja lub droga.

    Na przestrzeni wieków wiedza o lokalizacji biblijnego miasta uległa zatarciu. Już w okresie krzyżowców identyfikacja lokalizacji Betsaidy stała się niejasna. Po trzynastym wieku pielgrzymi udający się do Betsaidy odwiedzali miejsce w pobliżu Khirbet Al-Minje. Dyskusja nad lokalizacją biblijnej Betsaidy rozpoczęła się dopiero po wizycie anglikańskiego duchownego i antropologa Richarda Pococke w Palestynie w 1738.

    Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, siglum: OFM, pot. franciszkanie, franciszkanie brązowi) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Jeden z największych zakonów katolickich (ponad 13 tys. braci). Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych do instytutów kleryckich.

    Od XIX wieku do uznania za lokalizację biblijnej Betsaidy pretendowały trzy miejsca: beduińska wioska Messadiye, mała, opustoszała osada Al-Aradż (Beit Habek) i stanowisko archeologiczne (tell) At-Tall. Z czasem pod uwagę brano jedynie dwie ostatnie lokalizacje – dzisiejszą małą osadę Al-Aradż, oraz At-Tall. Messadiye i Al-Aradż zdawały się mieć przewagę w tej rywalizacji, bowiem bezpośrednio przylegają do linii brzegowej Jeziora Tyberiadzkiego, co winno pasować do miejscowości rybackiej. Z kolei At-Tall jest zlokalizowane w odległości 2 km od brzegu, ale regularne prace sondażowe i wykopaliska archeologiczne prowadzone na tym terenie od 1987 ujawniły istnienie śladów ufortyfikowanych murów miejskich, budowli pałacowej, budynku o przeznaczeniu sakralnym oraz liczne pozostałości domów mieszkalnych, w których odnaleziono, między innymi, liczne fragmenty wyposażenia rybackiego: haczyki, sieci, żelazne kotwy i igły. W związku z tym, od lat 90. XX wieku utrwalił się pogląd lokalizujący biblijną Betsaidę na tellu At-Tall.

    Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.Ewangelia Hebrajczyków – zaginiona apokryficzna ewangelia powstała wśród chrześcijan pochodzenia żydowskiego (ebionitów). Wierzyli oni w mesjanistyczne posłannictwo Jezusa, lecz zakładali, że Duch Święty spoczął na nim podczas chrztu w Jordanie, natomiast odrzucali myśl o poczęciu z Ducha Świętego.

    Po nieoczekiwanym znalezieniu w Al-Aradż (2014–2019) ruin bizantyńskiej budowli identyfikowanej jako kościół chrześcijański – prawdopodobnie kościoła Apostołów, o którym wspominali średniowieczni podróżnicy, a – na niższym poziomie – starszych ruin budynku łaźni i zajmujących rozległy teren pozostałości po domach mieszkalnych, archeolodzy skłaniają się do uznania, że to jednak ta lokalizacja jest silniejszym kandydatem do uznania za miejsce istnienia biblijnej Betsaidy. Podczas prac archeologicznych okazało się, że zabudowania z okresu rzymskiego były posadowione na znacznie niższych rzędnych od zakładanych, co sprawia, że rewizji podlegają ugruntowane przez lata oceny ukształtowania terenu i poziomu jeziora w okresie rzymskim oraz możliwych granic lokalizacji zabudowań na tym terenie.

    Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.Perea - region w Jordanii usytuowany między rzekami Jabbok i Arnon. Termin ten czasami używa się w odniesieniu do całego obszaru położonego na wschód od Jordanu.

    Prace archeologiczne – zarówno w At-Tall, jak i Al-Aradż – są kontynuowane.

    Betsaida w Biblii[ | edytuj kod]

    Nazwa miejscowości „Betsaida” przetrwała jedynie dzięki zapisom w Nowym Testamencie, a lokalizacja miasta została zapomniana.

    Tsunami (jap. 津波, tsunami, pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala) – fala oceaniczna, wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub cieleniem się lodowców), rzadko w wyniku upadku meteorytu.Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23 r. n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Stabiach, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.

    Betsaida w Starym Testamencie[ | edytuj kod]

    Polski biblista i historyk Piotr Briks spekuluje, że z Betsaidy mogła pochodzić biblijna Maaka, matka jednego z synów DawidaAbsaloma, a Absalom miał się tam ukrywać przez trzy lata, chroniąc się przed gniewem ojca.

    Odkryte przez archeologów na tellu At-Tall – którego lokalizacja, od lat 90. XX w., była utożsamiana z miejscem istnienia biblijnej Betsaidy – aramejskie miasto zostało podbite i zniszczone przez asyryjskiego króla Tiglata-Pilesera III podczas jego kampanii w regionie w 734 lub 732 roku p.n.e. O kampanii tej wzmiankuje 2 Księga Królewska (2 Krl 15,29–30; 16,7–9). Od czasu tego zniszczenia, aż do okresu hellenistycznego, miejsce to było słabo zamieszkane. Ponowne jego zasiedlenie prawdopodobnie nastąpiło w III wieku p.n.e., a największy rozwój przypadł na czasy Filipa Tetrarchy, jednego z synów Heroda Wielkiego. W tym czasie Betsaida była drugim po Jerozolimie miastem pod względem wielkości w państwie.

    Ewangelia Marka [Mk lub Mar] – druga z kolei, a zarazem najkrótsza i najstarsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek napisał Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego oraz zwyczajów żydowskich. W przeciwieństwie do Mateusza terminy aramejskie zawsze są objaśniane, podobnie jak zwyczaje żydowskie. Pod względem stylu i języka ustępuje pozostałym Ewangeliom. Niewiele jest mów Jezusa i są one krótkie (poza dwoma, tj. Mk 4,1-34 oraz Mk 13,1-37). Marek koncentruje się na opisie cudów i czynów Jezusa.Przemysław Nowogórski (ur. 1964) – polski archeolog, doktor nauk humanistycznych, urzędnik państwowy, od 1 stycznia 2009 do 15 lipca 2010 pełnił funkcję dyrektora muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie.
    Chrystus uzdrawiający ślepca” – obraz El Greco (lata 70. XVI wieku )
    Miniatura z „Kodeksu Egberta” (X w.) przedstawiająca cudowne rozmnożenie chleba

    Betsaida w Nowym Testamencie[ | edytuj kod]

    Pod nazwą Betsaida (w greckiej formie: „Bethsaida”, co odpowiada aramejskiej formie „Beth Saida”) miejscowość po raz pierwszy pojawia się w Ewangeliach, jako lokalizacja związana z życiem Jezusa i Apostołów, cudami dokonanymi przez Jezusa oraz z innymi wydarzeniami.

    Ewangelia Ebionitów – jedna z zaginionych apokryficznych ewangelii judeochrześcijańskich; powstała w kręgu wczesnych judeochrześcijan – ebionitów.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    W Ewangelii Marka (Mk 8, 22–26) Betsaida jest wspominana jako miejsce pobytu Jezusa i Apostołów, oraz miejsce uzdrowienia niewidomego. Według Ewangelii Łukasza (Łk 9, 10–11) w okolicy Betsaidy Jezus miał dokonać cudu rozmnożenia chleba i ryb, oraz nakarmienia nimi zgromadzonych tłumów. Ewangelia Jana (J 1,44; J 12,21) określa, że Betsaida była miastem rodzinnym Piotra, Andrzeja i Filipa. Betsaida jest wymieniana jako jedno z trzech miast (obok Korozain i Kafarnaum) przeklętych przez Jezusa, jako niechętnych do przyjmowania jego nauk (Łk 10, 1.3–15; Mt 11,21–2,3). O Betsaidzie wspominają także pisma apokryficzne: Ewangelia Hebrajczyków oraz Ewangelia Ebionitów. Ewangelia Łukasza określa Betsaidę jako miasto.

    Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń nagromadzonych w skorupie ziemskiej, w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych poruszających się wzdłuż linii uskoku. Uwalniająca się przy tym energia w około 20-30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.Al-Adil (1145-1218) (arabski العادل) - sułtan z dynastii Ajjubidów, panujący w Egipcie w latach 1200 - 1218, przez europejskich krzyżowców zwany też Safadinem.

    Opisy ewangeliczne nastręczają nieco problemów interpretacyjnych. Ewangelia Jana w pierwszym rozdziale wyjaśnia: „Filip zaś pochodził z Betsaidy, z miasta Andrzeja i Piotra”, zaś w rozdziale 12 daje relację: „Oni więc przystąpili do Filipa, pochodzącego z Betsaidy Galilejskiej, i prosili go mówiąc: «Panie, chcemy ujrzeć Jezusa»”. Tymczasem Ewangelia Marka (Mk 1,21.29) sugeruje, że dom Szymona-Piotra i Andrzeja był zlokalizowany w Kafarnaum: „Przyszli do Kafarnaum. Zaraz w szabat wszedł do synagogi i nauczał. (...) Zaraz po wyjściu z synagogi przyszedł z Jakubem i Janem do domu Szymona i Andrzeja”.

    Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.Na mapach: 33°14′55″N 35°41′40″E/33,248611 35,694444 Banjas (hebr. בניאס; arab. بانياس, Banijas; grec. Πανειάς, Paneas) – ruiny Cezarei Filipowej – starożytnego miasta, położonego u podnóża góry Hermon na Wzgórzach Golan w północnej części Izraela.

    Dr Richard Freund, archeolog, były dyrektor Maurice Greenberg Center for Judaic Studies na Uniwersytecie Hertfordshire, kierownik studiów judaistycznych na Christopher Newport University w Newport News wskazuje na cztery możliwe rozwiązania tej kwestii:

    1. Autor Ewangelii Jana może stosować nazwę Betsaida w sposób symboliczny, jako „dom rybaka” lub „miejsce połowu”. Szczególnie to drugie znaczenie może dobrze korespondować z wypowiedziami Jezusa, wskazującego uczniom ich nowe zadanie: «Nie bój się, odtąd ludzi będziesz łowił»(Łk 5,10). Freund uważa, że symboliczny język autorów Ewangelii nie odnosi się do szczegółów chronologicznych czy geograficznych. Precyzję w zakresie takich szczegółów i tak utrudniał fakt powstania Czwartej Ewangelii dopiero pod koniec I wieku n.e., a w związku z tym Autor mógł mieć zasadnicze problemy przy próbie identyfikacji szczegółów funkcjonowania i geografii Galilei na początku stulecia, a więc przed zniszczeniem Betsaidy w okresie wojny żydowskiej (66–73);
    2. Poszczególne przekazy tradycyjne mogły różnić się między sobą wieloma szczegółami – także w zakresie geografii. Podobnie jaka w odniesieniu do Jezusa odnotowywano, że pochodzi z Nazaretu i z Betlejem. Być może na podobnej zasadzie Ewangelia Jana wskazuje, że – tradycyjne lub rodowe – domy uczniów znajdowały się w Betsaidzie, a Ewangelie synoptyczne utrzymywały, że w Kafarnaum;
    3. Na danym obszarze mogło dojść do zmian geograficznych. Zarówno pod względem geologicznym jak i politycznym. Na przestrzeni 200 lat (I w. p.n.e. oraz I w. n.e.) przebieg granicy między Galileą a Golan podlegał zmianom. Józef Flawiusz na przykład wskazywał, że zlokalizowane w znacznej odległości od Jordanu po wschodniej stronie Jeziora Tyberiadzkiego miasta Hippos i Gadara (Umm Qais), znajdowały się w granicach Galilei i Golanu. Zasadniczo granicę Galilei na wschodzie wyznaczała rzeka Jordan. Literatura rabinistyczna również w taki sposób ją pojmowała. Problemem jest ustalenie, czy Betsaida leżała na terenie Galilei, czy też na wschód od jej granicy. Część naukowców uważała, że w starożytności Galilea rozciągała się także na tereny położone na wschód od ujścia Jordanu do jeziora. Inna teoria zakłada, że być może istniały dwie Betsaidy: jedna na terenie Galilei, a druga na wschód od Jordanu. Dlatego słowa Autora Ewangelii Jana używającego określenia „Betsaida Galilejska” mogły być prawdziwe;
    4. Brak precyzji w oznaczaniu lokalizacji Betsaidy przez Ewangelistów mógł też wynikać z faktu, że nie byli biegli w geografii. Ewangelia Jana była prawdopodobnie pisana daleko od Galilei, a określenie „Galilea” było ogólną ramą geograficzną, a nie ścisłym określeniem geograficznym.
    Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.Filip, cs. Apostoł Filipp (zm. ok. 81 prawdopodobnie w Hierapolis), jeden z dwunastu apostołów Jezusa, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego oraz prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Arkulf (także Arkulf z Perigeux) – biskup żyjący w VII wieku n.e. pochodzący z Périgueux w Galii, lub – według innych źródeł – z Niemiec, a w Périgueux pełniący funkcję biskupa. Pamięć o nim zachowała się jedynie dzięki spisanym przez Adamnana, opata klasztoru w Hy na wyspie Iona „Opowieściom biskupa Arkulfa” (De Locis Sanctis), będących relacją z kilkumiesięcznej pielgrzymki Arkulfa do Palestyny, którą odbył pomiędzy rokiem 660 a 687. Opisy Arkulfa dostarczają wielu szczegółów dotyczących funkcjonowania starożytnego Kościoła i ówczesnej architektury sakralnej w Ziemi Świętej. Oodwiedził i opisał Judeę, Samarię, Galileę i Damaszek, a później także rzekę Nil i wyspy Liparyjskie. W podróży wykonał rysunki rzutów kościołów: Świętego Grobu i na górze Syjon w Jerozolimie, oraz Wniebowstąpienia na Górze Oliwnej, a także studni Jakuba w Sychem. Najwięcej uwagi poświęcił Jerozolimie. Relacja z podróży Arkulfa została wykorzystana przez Bedę Czcigodnego do napisania dzieła Liber de locis sanctis. Beda zamieścił krótką wzmiankę na ten temat także w „Historia ecclesiastica gentis Anglorum”.
    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.
    Karawanseraj, chan, chana (pers. zajazd dla karawan) – dom zajezdny dla karawan lub miejsce postoju karawany z pomieszczeniami dla podróżnych, niszami chroniącymi przed słońcem, magazynem dla przechowania towarów, często o charakterze obronnym, budowany w krajach muzułmańskich.
    Tyr (obecny Sur) – w starożytności miasto fenickie, obecnie miasto i port w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Posiada połączenie kolejowe i drogowe z portem Sajda. Jego nazwa znaczy „skała”. W języku fenickim Ṣur, w akadyjskim Ṣurru, po hebrajsku צור Ṣōr, po grecku Τύρος Týros, po arabsku صور (as)-Ṣūr.
    Dawid (hebr. דָּוִדDāwiḏ; arab. داودDāʾūd) (ur. ok. 1040 p.n.e. – zm. ok. 970 p.n.e.) – postać biblijna, król Izraela od ok. 1010 p.n.e., poeta. Najmłodszy syn Jessego z Betlejem, ojciec Salomona. Ojciec rodu Dawidytów.
    Ha-Arec (hebr. ‏הארץ‎, dosł. „kraj” (Izraela); ang. Haaretz) – założony w 1919 roku najstarszy dziennik poranny w języku hebrajskim, wydawany w Izraelu. Publikowany jest w dwu językach: hebrajskim i angielskim.
    Cudowne rozmnożenie chleba – dwukrotny cud Jezusa dokonany podczas jego publicznej działalności w Galilei w okolicach Kafarnaum, opisany w pismach Nowego Testamentu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.16 sek.