• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Beskid Wyspowy



    Podstrony: [1] [2] [3] 4 [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Łyżka (803 m n.p.m., niektóre źródła podają też wysokość 774 m, 807 m) – wzniesienie na wschodnich obrzeżach Beskidu Wyspowego. Przez miejscową ludność często nazywane Wyszką. Znajduje się w paśmie wzgórz oddzielających dolinę Słomki od doliny jej dopływu – potoku Łukowica. W paśmie tym znajdują się kolejno Cisówka (564 m), Pępówka (774 m) i Łyżka, która wznosi się nad miejscowościami Roztoka i Przyszowa w gminie Łukowica.Męcina – wieś w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Limanowa. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
    Przyroda[ | edytuj kod]

    W wyniku osadnictwa lasy zostały wycięte bądź wypalone na potrzeby rolnictwa, obecnie większość terenu pokrywają pola uprawne i obszary zabudowane. Większe zwarte kompleksy leśne ostały się dopiero powyżej wysokości 700–800 m n.p.m., ale i one zostały przeobrażone w wyniku gospodarki człowieka, często rabunkowej. W Beskidzie Wyspowym zachowany jest charakterystyczny dla gór piętrowy układ roślinności, ale występują tylko 2 piętra: do wysokości ok. 450 m jest to piętro pogórza, powyżej, aż po najwyższe szczyty regiel dolny (tylko pod wierzchołkiem Mogielicy występuje szczątkowy regiel górny). Skład gatunkowy roślin jest nieco uboższy od sąsiednich Gorców czy Beskidu Sądeckiego właśnie z powodu braku regla górnego oraz mniejszej wysokości szczytów. Występuje tu jednak jeszcze 96 gatunków górskich (dla porównania: w Gorcach 141). Ciekawostką jest występowanie dużej liczby gatunków roślin ciepłolubnych, które prawdopodobnie przedostały się tutaj z obszaru Słowacji, oraz kilku gatunków roślin wapieniolubnych (m.in. miesiącznica trwała), mimo że nie występują tutaj wapienie. Z większych ssaków w lasach występuje jeleń, sarna, borsuk, dzik, okresowo zaglądają wilki. Najlepiej zachowane fragmenty przyrody objęte zostały ochroną rezerwatową. Są to:

    Retencja wodna - zdolność do gromadzenia zasobów wodnych i przetrzymywania ich przez dłuższy czas w środowisku biotycznym i abiotycznym. W lesie mamy do czynienia m.in. z retencją szaty roślinnej, retencją glebową i gruntową, śnieżną, depresyjną, zbiorników i cieków wodnych.Rezerwat przyrody Mogielica – faunistyczny rezerwat na szczycie i północnych stokach najwyższego szczytu Beskidu Wyspowego – Mogielicy (1171 m). Pod względem administracyjnym znajduje się w województwie małopolskim, powiecie limanowskim, na obszarze gminy Słopnice (miejscowość Słopnice) i gminy Dobra (miejscowości Chyszówki i Półrzeczki). Utworzony został 12 marca 2011 r. na podstawie zarządzenia 37/10 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie z dnia 30 grudnia 2010, opublikowanego 25 lutego 2011.
  • rezerwat przyrody Białowodzka Góra nad Dunajcem
  • rezerwat przyrody Kamionna
  • rezerwat przyrody Kostrza
  • rezerwat przyrody Luboń Wielki
  • rezerwat przyrody Mogielica
  • rezerwat przyrody Śnieżnica.
  • rezerwat przyrody Zamczysko nad Rabą
  • Kultura ludowa[ | edytuj kod]

    Kultura miejscowej ludności stanowi mieszankę kultur ludowych pochodzących z różnych krajów Europy. Pewną rolę w zasiedlaniu terenu Beskidu Wyspowego odegrali Wołosi, którzy przyprowadzili ze sobą owce i przynieśli tutaj z południa Europy kulturę pasterską przejętą potem przez miejscową ludność. Wypasano na wyrąbanych bądź wypalonych polanach, a także w lesie. Pasterstwo, które utraciło obecnie swoje znaczenie, dawniej przez kilka wieków było jednym ze źródeł ekonomicznego bytu ludności tych terenów. Wśród ludności wyróżnia się następujące grupy etnograficzne: Kliszczacy, Lachy Sądeckie, Lachy Limanowskie, Lachy Szczyrzyckie, Górale Biali i Zagórzanie. Najliczniejsi są Zagórzanie, zamieszkują m.in. w Mszanie Dolnej i Górnej, w Lubomierzu, w Jurkowie, na Chyszówkach, w Półrzeczkach. Zabytkami sztuki budownictwa są drewniane i murowane kościoły i bardzo liczne w tym regionie kapliczki i figurki.

    Wierzbanowska Przełęcz – położona na wysokości 596 m n.p.m. przełęcz w Beskidzie Wyspowym pomiędzy Wierzbanowską Górą (778 m), a Ciecieniem (829 m). Istnieją tutaj zasadnicze rozbieżności co do definicji tej przełęczy. Dawniej topografowie nazywali Wierzbanowską Przełęczą przełęcz pomiędzy Wierzbanowską Górą, a Pasmem Lubomira i Łysiny (obecnie jest to Przełęcz Jaworzyce).Raciborzany – przysiółek w Polsce położony w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Jodłownik. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
     Osobny artykuł: Pasterstwo w Karpatach.
    Polana Stasiówka, pozostałość dawnego pasterstwa
    Drewniany kościół w Jurkowie, jeden z licznych zabytków architektury w regionie

    Zarys historii regionu[ | edytuj kod]

    Najstarsze ślady pobytu człowieka to pochodzące z neolitu (3500–1700 p.n.e.) krzemienne narzędzia znalezione w Pisarzowej, Pogorzanach i w Wilkowisku. W Pisarzowej i w Łukowicy odkryto urnowe cmentarze pochodzące z epoki brązu i początków epoki żelaza (1200–400 p.n.e.). Odkryto też wiele monet rzymskich, szczególnie w okolicach Limanowej. Istniały tutaj słone wycieki, a otrzymywana z nich sól była towarem handlowym.

    Stowarzyszenie Speleoklub Beskidzki (SSB) – organizacja zajmująca się eksploracją, inwentaryzacją oraz ochroną jaskiń Karpat fliszowych, Pienin i Roztocza, również za granicą (Słowacja, Ukraina). Członkowie klubu zinwentaryzowali dotąd ponad 500 jaskiń. SSB prowadzi również badania nietoperzy, m.in. monitoring zimowych i letnich kolonii. Wydaje czasopismo Jaskinie Beskidzkie. Organizuje cykliczne imprezy klubowe takie jak "Speleobozy" czy Spotkania Eksploratorów Jaskiń Beskidzkich, a także turystyczne wyjazdy w góry i jaskinie.Osuwisko - nagłe przemieszczenie się mas ziemnych, powierzchniowej zwietrzeliny i mas skalnych podłoża spowodowane siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie), połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.

    W pierwszych wiekach powstawania państwa polskiego istniały już niewielkie drewniane grody, ich resztki odkryto m.in. w Limanowej, w Męcinie, w Słupi, Szyku, w Kasinie Wielkiej. Jednak w owym czasie były to tylko niewielkie osady w nieprzebytej puszczy, która aż do XIV w. pokrywała całe Karpaty i stanowiła wraz z Tatrami naturalną zaporę chroniącą od najazdów z bardziej zaludnionego południa Europy. Do XIII w. utrzymało się grodzisko na szczycie góry Grodzisko, spalone zostało przez Tatarów. Pierwsi osadnicy osadzali się w dolinach rzek, stopniowo wycinając bądź wypalając las pod pola uprawne. Dużą rolę w osadnictwie odegrało założone w 1. połowie XIII w. opactwo cystersów w Szczyrzycu. Największe nasilenie kolonizacji miało miejsce za czasów Kazimierza Wielkiego. W XV w. z południa Europy przybyli Wołosi, tworząc rozległe hale na grzbietach gór, w tym też okresie zaczęły powstawać szlacheckie folwarki. W obronie przed wyzyskiem i nadużyciami dworu oraz dzierżawców w latach 1649–1650 Filip Bolisęga wywołał zbrojne wystąpienie chłopów w Kasince. W XVII w. w czasie potopu szwedzkiego wielkie spustoszenia poczynił tzw. „najazd Rakoczego”, spalono wówczas m.in. wiele kościołów. W 1770 pod szczytem Śnieżnicy założyli swój obóz konfederaci barscy.

    Krzczonówka – duży potok, lewy dopływ Raby. Powstaje z połączenia Bogdanówki z Łętówką, przy czym tę ostatnią uważa się za górny bieg Krzczonówki. Potoki te łączą się z sobą w miejscowości Tokarnia, pomiędzy masywem Zembalowej należącej do Beskidu Wyspowego, a wzniesieniami Beskidu Makowskiego. Od tego miejsca Krzczonówka spływa w północno-wschodnim, potem wschodnim kierunku, opływając masyw Zembalowej. Jej dolina oddziela Beskid Wyspowy od Beskidu Makowskiego. Krzczonówka przepływa przez miejscowości Tokarnia, Krzczonów i Pcim, w którym na wysokości 330 m n.p.m. uchodzi do Raby.Kamionka (620 m) – szczyt w Paśmie Lubomira i Łysiny, które według Jerzego Kondrackiego należy do Beskidu Wyspowego. Na mapach pasmo to czasami zaliczane jest do Beskidu Makowskiego.

    W drugiej połowie XIX w. wszystkie nadające się do tego celu stoki gór zostały już zamienione na pola uprawne; zalesienie terenu było wówczas nawet mniejsze niż obecnie. Wobec niemożliwości dalszego pozyskiwania terenów pod uprawę nastąpiło w wyniku dziedzicznych podziałów rozdrabnianie chłopskich gospodarstw i przy wzrastającej wciąż liczbie ludności na całym Podhalu zaczęła się „nędza galicyjska”, przednówki stały się powszechne. Wybudowany w 1885 przez Austriaków odcinek kolejowy Nowy SączChabówka przyczynił się do gospodarczego rozwoju regionu, ale nędza ludności nie zanikła.

    Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.Pogórze Wiśnickie (513.34) – mezoregion fizycznogeograficzny stanowiący wschodnią część Pogórza Zachodniobeskidzkiego, położony między dolinami Raby i Dunajca. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Wielickim, od wschodu z Pogórzem Rożnowskim, od południa z Beskidem Wyspowym.

    W czasie I wojny światowej okolice Limanowej były obszarem zażartych walk wojsk niemieckich i austriackich z rosyjskimi. Pamiątką po tych krwawych wydarzeniach są liczne cmentarze wojenne, m.in. na Jabłońcu i Golcowie, w Męcinie i Kasinie Wielkiej. Lata międzywojenne charakteryzowały się nadal przeludnieniem wsi i ogromną biedą jej mieszkańców. We wrześniu 1939 Niemcy zbombardowali Mszanę Dolną, spłonęło część osiedli Kasiny Wielkiej, Skrzydlnej i Szczyrzyca. Dokonali też akcji pacyfikacyjnych i rozstrzeliwania ludności cywilnej w Mordarce, Krasnym Lasocicach, w Pogorzanach, Jodłowniku, Wilczyskach, Szczyrzycu, na Starej Wsi i w Tymbarku. Przez cały okres II wojny światowej w Beskidzie Wyspowym działał silny ruch oporu, głównie byli to partyzanci AK. Na Polanie Stumorgowej na Mogielicy odbierali zrzuty z alianckich samolotów, mieli swoje stałe bazy w schronisku i szałasach na Luboniu Wielkim. Dokonywali zamachów na niemieckie transporty wojskowe, wysadzali pociągi. Specjalnie w celu ochrony linii kolejowej z Chabówki do Nowego Sącza Niemcy musieli utrzymywać stały garnizon w Pisarzowej i pociąg pancerny, a w 1944 wzdłuż całej linii położyli zasieki z drutu kolczastego. Mimo to partyzanci dokonali 40 zamachów na transporty kolejowe, zniszczyli 20 parowozów i 210 wagonów. Na przełęczy Gruszowiec zaatakowali i zniszczyli niemiecki transport samochodowy. Odpowiedzią Niemców była pacyfikacja okolicznej ludności, w czasie której zabili 36 osób i spalili 12 domów.

    Podegrodzie – wieś gminna, położona w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy Podegrodzie.Rezerwat przyrody Białowodzka Góra nad Dunajcem – leśny rezerwat przyrody w gminie Łososina Dolna, w powiecie nowosądeckim, w województwie małopolskim.


    Podstrony: [1] [2] [3] 4 [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.
    Pieninki Skrzydlańskie – kilka wzniesień Beskidu Wyspowego znajdujących się po północnej stronie Śnieżnicy (1006 m). Są to niewysokie wzniesienia na granicy z Pogórzem Wiśnickim, ale zachowują jeszcze typowy dla tego Beskidu „wyspowy” charakter; głębokie przełęcze oddzielające je od siebie. Do bardziej wybitnych i mających własne nazwy należą:
    Przełęcz Wielki Drogi – znajdująca się na wysokości 569 m n.p.m. przełęcz w Beskidzie Wyspowym pomiędzy Wierzbanowską Górą (770 m), a niewybitnym szczytem Szklarnia (586 m). Przez przełęcz biegnie droga wojewódzka nr 964. Południowo-wschodnie zbocza pod przełęczą opadają do wsi Kasina Wielka, po przeciwnej stronie do wsi Wierzbanowa i Przenosza. W rejonie przełęczy i od strony Kasiny Wielkiej las dochodzi do samej drogi, ograniczając widoki, od północnej strony pola uprawne odsłaniają widoki. Szczególnie dobrze widać stąd pobliski Ciecień, Pieninki Skrzydlańskie i leżącą w kotlinie Skrzydlną. Na dalszym planie widoczna jest Kostrza, Kamionna i zarys Pasma Łososińskiego. Na przełęczy skrzyżowanie szlaków turystycznych.
    Gorce (513.52) – pasmo górskie leżące w Beskidach Zachodnich. Nazwa "Gorce" związana jest prawdopodobnie ze słowem "gorzeć" (palić się, płonąć) i pochodzi od sposobu uzyskiwania polan śródleśnych metodą żarową. Spotykana jest już w aktach z 1254 r. (item mons Gorcz nuncupatus), używał jej Jan Długosz w 1480 r. (in monten Gorcz). W innych źródłach można też spotkać nazwę Górce, która by mogła oznaczać niskie góry.
    Grodzisko – najbardziej na północ wysunięte wzniesienie Beskidu Wyspowego. Wchodzi w skład niewielkiego pasma górskiego Ciecienia, w którym wyróżnia się trzy szczyty (trzeci to Księża Góra). Grodzisko (618 m n.p.m.) znajduje się na północnym przedłużeniu grzbietu biegnącego od Ciecienia i dość stromo wznosi się ponad ten grzbiet i ponad dolinami Krzyworzeki (po zachodniej stronie) i Stradomki (po wschodniej stronie).
    Mały Szlak Beskidzki – szlak turystyczny o długości 137 km znakowany kolorem czerwonym, biegnący od Straconki w Bielsku-Białej (Beskid Mały) po Luboń Wielki (Beskid Wyspowy). Jest czwartym pod względem długości szlakiem polskich Karpat. Prowadzi przez tereny Beskidów, które omija swoim przebiegiem Główny Szlak Beskidzki – Beskid Mały, Beskid Makowski oraz Beskid Wyspowy.
    Stasiówka – polana w Beskidzie Wyspowym, znajdująca się przy czarnym szlaku turystycznym z Lubomierza na Przełęcz pod Kobylicą. Nazwę polany podaje mapa Geoportalu. Na mapach turystycznych polana jest zaznaczana, w przewodnikach wzmiankowana, ale nie podawana jest jej nazwa. Jest to duża polana o nieregularnym kształcie, położona w źródliskowej części Surmów Potoku, na wschodnich stokach Cyrkowej Góry oraz zachodnich stokach Kobylicy w masywie Jasienia.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.15 sek.