• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Benjamin Lee Whorf

    Przeczytaj także...
    Aztekowie, Mexikowie – najsilniejszy w prekolumbijskim Meksyku naród indiański, posługujący się językiem nahuatl z rodziny uto-azteckiej. W momencie konkwisty przewodzili najsilniejszej federacji państw na obszarze Mezoameryki.Semiotyka (rzadziej używa się terminów "semiotyka logiczna", "semiologia" i "semantyka", z których dwa ostatnie mają też inne znaczenia) - jeden z trzech głównych (obok logiki formalnej i metodologii nauk) działów logiki, sam dzielący się na semantykę, pragmatykę i syntaktykę. Podział semiotyki na trzy główne działy pochodzi od Charlesa W. Morrisa. Semiotyka logiczna stanowi ogólną teorię znaków, zwłaszcza znaków językowych - wyrażeń. Zbliżony charakter ma semiotyka językoznawcza, która nie bada języków sformalizowanych, a jedynie języki naturalne (sama semiotyka logiczna, poza językami sformalizowanymi, bada także język naturalny). Zbliżony do syntaktyki logicznej charakter ma syntaktyka językoznawcza, semantyka logiczna ma swój odpowiednik w postaci semantyki językoznawczej.
    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

    Benjamin Lee Whorf (ur. 24 kwietnia 1897 w Winthrop, zm. 26 lipca 1941 w Wethersfield) – amerykański językoznawca, znany najbardziej jako współtwórca tzw. hipotezy Sapira-Whorfa.

    Biografia[]

    Dzieciństwo[]

    Benjamin Lee Whorf urodził się w Winthrop w stanie Massachusetts jako pierwszy z trzech synów Harry’ego Church Whorfa i Sarah Edny Lee Whorf. Ojciec – intelektualista, malarz i człowiek teatru odegrał w rozwoju Benjamina bardzo ważną rolę. Swoimi nietuzinkowymi zainteresowaniami zaraził bowiem trzech ciekawych świata młodzieńców. Benjamina w szczególności zaintrygowały chemikalia, barwniki i sprzęt fotograficzny, które to rzeczy licznie zgromadził Whorf senior.

    Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).Hipoteza Sapira-Whorfa (inna nazwa: prawo relatywizmu językowego) – teoria lingwistyczna głosząca, że używany język wpływa w mniejszym lub większym stopniu na sposób myślenia. Nazwa wywodzi się od dwóch językoznawców – Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, zajmujących się głównie językami rdzennych mieszkańców Ameryki.

    Nauka[]

    Być może to właśnie dziecięce zainteresowania sprawiły, że w 1914 r. Benjamin podjął studia w Massachusetts Institute of Technology w zakresie inżynierii chemicznej. Był studentem raczej przeciętnym, co – jak zauważa znawca biografii i działalności naukowej Whorfa John B. Caroll – „świadczy dobitnie, jak dalece powierzchowny jest związek między postępami w studiach a osiągnięciami w późniejszym życiu.”

    Ameryka Środkowa (ang. Middle America) – centralny region geograficzny Ameryki. Jest definiowany jako południowa część Ameryki Północnej, w której skład wchodzą dwie części: kontynentalna (Ameryka Centralna) i wyspiarska (Karaiby). Obszar liczy około 850 000 km² powierzchni i jest zamieszkany przez ponad 90 mln ludzi.Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

    W 1920 roku ożenił się z Celią Inez Peckham, z którą miał troje dzieci.

    Whorf rozpoczął studia lingwistyczne na uniwersytecie Yale w 1931 roku, zajmując się głównie językami Indian Ameryki Północnej i Środkowej. Szczególnie dogłębnie badał języki Indian Hopi. W latach 1937–1938 wykładał w Yale antropologię. Typowymi badaniami z zakresu językoznawstwa zajmował się jedynie jako hobby, jednakże jego praca u boku Edwarda Sapira wniosła wiele do tej dziedziny.

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

    Rozwój zawodowy[]

    Absolutorium uzyskał w 1918 r., aby już po roku, tuż po otrzymaniu dyplomu, rozpocząć pracę jako praktykant do spraw zapobiegania pożarom w przedsiębiorstwie, w którym spędził ostatecznie kolejne 22 lata, aż do śmierci w 1941 r. Była to praca dość niecodzienna jak na absolwenta inżynierii chemicznej (oraz w późniejszym czasie wybitnego językoznawcy!), ale jak się potem okazała przydatna również w działalności naukowej. Whorf szybko okazał się doskonałym pracownikiem – zdobywał intratne kontrakty dla firmy, pozyskiwał nowych klientów. Jest to fakt nie bez znaczenia, gdyż w niektórych momentach jego płodność naukowa była równa dorobkowi profesora akademickiego, a przecież spędzał codziennie 8 godzin pracując jako inspektor ubezpieczeniowy.

    Uniwersytet Yale (Yale University) – prywatny uniwersytet w Stanach Zjednoczonych, w mieście New Haven, w stanie Connecticut. Jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów amerykańskich, należący do tzw. Ligi Bluszczowej (Ivy League). Yale University przoduje m.in. w rankingach kierunków prawniczych.Monografia – praca naukowa omawiająca jakieś zagadnienie w sposób wyczerpujący. Zebranie i omówienie wszystkich dostępnych informacji dotyczących bezpośrednio danego zagadnienia.

    Działalność naukowa[]

    Językoznawcze zainteresowania Whorfa wyrosły z rozważań nad konfliktem między nauką a religią. Postanowił on bowiem poszukać wyjaśnień w pogłębionych studiach językowych nad Starym Testamentem i w 1924 r. zaczął się uczyć hebrajskiego. Był szczerze przekonany, że uda się rozjaśnić wiele problemów religijno-filozoficznych przez reinterpretację semantyki biblijnej. Być może do takich wniosków doprowadziła go lektura La langue hébraïque restituée napisanej przez francuskiego dramaturga, filozofa i mistyka – Fabre d'Oliveta. W swojej książce próbuje on udowodnić ukryty sens Księgi Rodzaju poprzez ukazanie odrębnego znaczenia każdej litery alfabetu hebrajskiego. Mimo że autor tego dzieła zmarł mając opinię „szaleńca i wizjonera” jego dzieło zrobiło duże wrażenie na Whorfie i zachęciło do szerszych i pogłębionych studiów nad językiem. Nie wiadomo dlaczego wybrał języki Indian meksykańskich, jednak do studiów przystąpił z zapałem i robił bardzo szybkie postępy w nauce, tak że już w niedługim czasie nawiązał dialog z innymi badaczami. W efekcie tej współpracy w 1928 r. powstał pierwszy referat i publikacja pt. „Aztecki opis schyłku okresu tolteckiego”. Był to fragment odszyfrowanego pisma azteckiego. Praca ta spotkała się z dużym zainteresowaniem i przyniosła autorowi znaczną popularność.

    Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) – pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).

    Na Międzynarodowym Kongresie Amerykanistów wygłosił Whorf także inny referat, bliższy jak się wydaje jego ówczesnym zainteresowaniom, pt. „Lingwistyka aztecka”, w którym wyłożył tezę, że aztecki był językiem oligosyntetycznym, czyli takim, gdzie większość słów zbudowana jest z niewielu elementów (jednosylabowych rdzeni), z których każdy wyraża pewne pojęcie ogólne, ulegające modyfikacjom w konkretnych połączeniach, ale nie zatracające w nich całkowicie swego pierwotnego sensu. W początkowych latach pracy naukowej teoria oligosyntezy była dla Whorfa niezwykle istotna. We wniosku o stypendium Social Science Research Council wyraził pragnienie „aby zasadę oligosyntezy uczynić żywym wątkiem badawczym” i wykorzystać w pracach językoznawczych. Frapujący jest zatem fakt, że po przełomie, jaki w życiu badacza stanowiło spotkanie z Edwardem Sapirem, nie ma już żadnej wzmianki o oligosyntezie. Zresztą z młodzieńczych fascynacji pozostało tylko uwielbienie dla F. d’Oliveta, któremu chciał zadedykować niewydaną za życia książkę pt. Język, myśl i rzeczywistość.

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Edward Sapir (ur. 26 stycznia 1884 w Lęborku - zm. 4 lutego 1939 w New Haven) - językoznawca i antropolog, również krytyk literacki, muzyczny, poeta i kompozytor.

    Uzyskawszy pozytywną odpowiedź od komisji stypendialnej w 1930 r. wyjechał do Meksyku, gdzie prowadził badania językoznawcze (poznając m.in. języki potomków zamieszkujących te tereny Indian) i – na mniejszą skale – archeologiczne. Następnie przez kilka lat po powrocie opracowywał zgromadzone materiały. W tym okresie zaczęły ukazywać się jego monografie na temat języka Majów, ale zostały one dość chłodno przyjęte przez świat naukowy, co zapewne bardzo rozczarowało pewnego słuszności swojej metody badawczej Whorfa.

    Stary Testament, Biblia Hebrajska – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo z judaizmu. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (tylko hebrajskich), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 50-53 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty oraz niekiedy apokryfy).Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.

    Spotkanie z Sapirem[]

    Przełomem w rozwoju naukowym Whorfa okazało się spotkanie z E. Sapirem (1884-1939) – wielkim autorytetem w dziedzinie języków Indian, jak i w językoznawstwie ogólnym. Ich współpraca rozwijała się od 1931 r., kiedy to Sapir zaczął pracę na Uniwersytecie w Chicago, a Whorf został jego studentem. Był wybitnym uczniem – za pracę semestralną pt. „Struktura języków athapaskan” otrzymał ocenę celującą i specjalną pochwałę. Mimo że formalnie uczęszczał na studia doktoranckie, tytułu wyższego nigdy nie otrzymał, ani nawet o niego nie zabiegał – studiował dla intelektualnej przyjemności. Znajomość z Sapirem pobudzała do dalszej pracy i owocowała publikacjami, zwłaszcza z zakresu języków uto-azteckich, a w szczególności języka Indian Hopi. To właśnie badania nad tym językiem przyniosły mu sławę językoznawczą.

    Massachusetts Institute of Technology (MIT) – Instytut Technologiczny w Massachusetts położony w regionie Nowa Anglia w Stanach Zjednoczonych, założony w 1861 roku z inicjatywy kilkudziesięciu przedsiębiorców z okolic Nowego Jorku i Bostonu. Jego celem jest jednoczesne kształcenie studentów i prowadzenie badań podstawowych – jednak silnie zorientowanych na praktyczne potrzeby społeczne. MIT jest uczelnią całkowicie prywatną. Z punktu widzenia prawa jest spółką akcyjną, której akcje posiada obecnie kilkaset osób – głównie członków rodzin założycieli MIT oraz niektórych jego absolwentów.Hopi – Indianie Ameryki Północnej z grupy Pueblo, obecnie zamieszkujący północno-wschodnią Arizonę, głównie w sześciu pueblach znajdujących się w rezerwacie.

    Wart zauważenia (i docenienia) jest fakt, że Whorf starał się pisać także dla odbiorcy nieposiadającego przygotowania specjalistycznego. Można śmiało powiedzieć, że był pierwszym popularyzatorem językoznawstwa współczesnego. Starał się bowiem apelować do spraw bliskich każdemu, które jednocześnie wiążą się z badaniami nad językiem, a za takie uważał przede wszystkim treść i sposób naszego myślenia. O tym też traktują jego najbardziej znane teksty, tj. „Związek między nawykami myślenia i zachowaniem a językiem” czy „Języki, myśl i rzeczywistość”.

    Antropologia kulturowa (antropologia społeczna) – dyscyplina nauk społecznych badająca organizację kultury, rządzące nią prawa, historyczną zmienność i etniczną różnorodność kultur w celu skonstruowania ogólnej teorii kultury. Jest to jeden z głównych działów szeroko rozumianej antropologii, zajmuje się badaniem kultury we wszystkich jej przejawach.Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

    Ciekawostką jest, że do badań w zakresie lingwistyki i sformułowania zasady względności językowej (rozwiniętej później w hipotezę Sapira-Whorfa) zainspirowały go przypadki nieporozumień językowych, na jakie napotkał podczas swej pracy jako inspektor ubezpieczeniowy.

    Benjamin Lee Whorf był niezwykłą osobowością. Jego postawę można scharakteryzować jako wiecznie poszukującą i odkrywającą. Podziwu godne są zwłaszcza zaangażowanie i maksymalne skupienie, z jakimi przystępował do każdej pracy – niezależnie od tego, czy było to sporządzanie służbowej notatki po przeprowadzeniu inspekcji przeciwpożarowej, czy odszyfrowywanie fragmentów nieznanego pisma. We wszystkim, co robił, był człowiekiem sumiennym i dokładnym – gotowym pracować wiecznie, co niewątpliwie nadszarpnęło jego zdrowie. Zmarł po długiej i wyczerpującej chorobie (podczas której nie zaprzestał prac badawczych) 26 lipca 1941 r. w wieku 44 lat w Wethersfield w stanie Connecticut. Większość jego znaczących prac została opublikowana dopiero po jego śmierci.

    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.





    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.017 sek.