• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bejt din

    Przeczytaj także...
    Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) – wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władzę, jak i grupę władz gminy.Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.
    Prawo karne sensu largo – zespół przepisów prawnych normujących kwestie odpowiedzialności karnej człowieka za czyny zabronione pod groźbą kary kryminalnej.

    Bejt din lub bet din (hebr. ‏בית דין‎ dosł. „dom sądu”, jid. ‏בית־דין‎ bez(d)n) – sąd dajanów, żydowski trybunał religijny. Instytucja ta ma swoje korzenie w starożytnym Izraelu.

    Charakterystyka[ | edytuj kod]

    Prawo obowiązujące Żydów było nierozerwalnie związanie z religią. Dlatego bejt din – oprócz spraw typowo religijnych, jak nadzorowanie przestrzegania koszerności czy przyjmowanie prozelitów – decydował również w kwestiach rozwodów, spraw cywilnych i karnych.

    Synagoga Maharszala w Lublinie, zwana Wielką (jid. Maharszalszul, מהרשל־שול) – nieistniejąca obecnie, największa synagoga, która znajdowała się w Lublinie, na północnym zboczu wzgórza zamkowego, przy również nieistniejącej ulicy Jatecznej 3.Lewici – potomkowie Lewiego (jednego z dwunastu synów Jakuba), a ściślej jego trzech synów: Gerszona, Kehata i Merariego. Od nich pochodzą trzy „rody" lewickie: Gerszonici, Kehatyci i Meraryci.

    Żydom nie wolno wnosić sporów pomiędzy sobą przed sądy gojów. Dlatego w każdej gminie żydowskiej działał trybunał. Również współcześnie w ortodoksyjnych środowiskach żydowskich bejt din jest podstawowym sądem.

    Trybunał składał się z trzech wybieranych przez gminę sędziów (dajanów), wśród których był rabin. Dajanami mogli być kiedyś wyłącznie kapłani lub lewici. Współcześnie może nim być każdy żyd z wyjątkiem prozelitów i kobiet.

    Historia[ | edytuj kod]

    W dawnej Polsce państwo pozostawiło żydowskim trybunałom daleko idącą autonomię. W dużych miastach królewskich bejt din był sądem niezależnym, a od jego wyroków można było odwołać się do wojewody czy nawet króla. Tylko ważniejsze sprawy karne były sądzone od razu przez sąd wojewodziński. Od 1539 roku w mniejszych miastach królewskich sądownictwo nad Żydami zostało przekazane starostom. W praktyce, gdy gmina żydowska miała swój bejt din, starostowie ograniczali się do nadzoru nad nim. Podobnie było w miastach prywatnych, gdzie od 1539 roku Żydów poddano sądownictwu dominialnemu. Właściciele respektowali wyroki trybunałów żydowskich pozostawiając sobie ewentualnie uprawnienia apelacyjne. Bejt din obradował w synagodze lub w domu rabina.

    Prószyński i S-ka to polskie wydawnictwo prasowe i książkowe, działające w latach 1990-2008, oraz nazwa handlowa, pod którą od początku 2009 ukazują się książki wydawane przez wydawnictwo Prószyński Media.Wojewoda (łac. comes palatinus) – organ administracji państwowej w Polsce, a w przeszłości także w innych krajach słowiańskich i bałkańskich: w Czechach, Rosji, Bułgarii, Mołdawii i Siedmiogrodzie.

    W Lublinie około roku 1540 powstał sąd nazywany Bejt Din ha-Gadol (Wielki Dom Sądu). Zasiadający w nim rabini rozstrzygali sprawy sporne pomiędzy żydami z różnych gmin i ziem. Po zgrupowaniu przez Zygmunta Augusta w 1551 roku gmin żydowskich w pięć ziem, w każdej z nich powstał odrębny bejt din ha-gadol. Liczba ziem zmalała później do trzech, a od 1623 roku było ich cztery. Od czasów Stefana Batorego w Lublinie zbierał się sejm żydowski (Waad Arba Aracot), a przy nim zorganizowany na wzór Trybunału Koronnego żydowski sąd krajowy (bejt din ha aracot), w którym zasiadali jako przedstawiciele ziem najważniejsi rabini oraz po dwóch przedstawicieli z Poznania, Krakowa i Lwowa. Zbierał się on w synagodze Maharszal-szul zbudowanej w 1567 roku (zniszczonej w 1942 przez Niemców). Trybunał ten rozstrzygał spory pomiędzy Żydami z różnych ziem oraz nierozstrzygnięte sprawy przez gminne bejt din i ziemskie bejt din ha-gadol. Zajmował stanowisko w sprawach dotyczących halachy, wydawał dekrety, np zakazujący zawierania małżeństw osobom poniżej 20. roku życia bez zgody rodziców (1620). Do jego kompetencji należała kara wykluczenia z gminy i wygnania. Był również instytucją cenzorską dla żydowskich książek religijnych.

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    Najczęstszą karą za przekroczenie nakazów Tory była kara chłosty (40, a w praktyce 39 uderzeń w plecy i pierś rzemiennym biczem). Wykonywali ją dajanowie. Skazanych przetrzymywano przywiązanych do ściany w przedsionku synagogi.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Zdzisław Kaczmarczyk, Bogusław Leśnodorski, Historia państwa i prawa Polski od połowy XV w. do r. 1795, Warszawa 1957
  • Alan Unterman, Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Olga Zienkiewicz (tłum.), Warszawa: Książka i Wiedza, 1998, ISBN 83-05-12933-0, OCLC 835098933.
  • Zofia Borzymińska, Iwona Kamila Brzewska, Paweł Fijałkowski: Be(j)t din. W: Polski słownik judaistyczny. Dzieje – kultura – religia – ludzie. Oprac. Zofia Borzymińska i Rafał Żebrowski. T. 1: A–K. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, seria: Słowniki. ISBN 83-7255-126-X. [dostęp 2019-01-26].
  • Starosta – urząd związany z zarządzaniem jednostką administracyjną. W Polsce urząd starosty został wprowadzony podczas panowania króla Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów w celu sprawniejszego zarządzania krajem. Stanowisko to na przestrzeni lat zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem. Zdzisław Antoni Kaczmarczyk (ur. 19 sierpnia 1911 w Krakowie, zm. 9 lub 14 sierpnia 1980) – polski prawnik, historyk, niemcoznawca, zaangażowany w procesy polonizacji i zagospodarowywania Ziem Północnych i Zachodnich, dyrektor Instytutu Zachodniego w Poznaniu w latach 1964-1965, prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w latach 1975-1980, poseł Sejmu III kadencji.




    Warto wiedzieć że... beta

    Prozelityzm (gr. προσήλυτος, prosēlytos „obcy, przybysz“ od προσ, pros „w stronę“ oraz ἐλεύσομαι, eleusomai czas przyszły od ἔρχομαι, érchomai „przybywać“) – nawracanie innych na swoją wiarę.
    Cenzura (łac. censere – osądzać) – świadome wprowadzenie w błąd poprzez selektywny dobór zazwyczaj masowo rozpowszechnianych informacji.
    Halacha (hebr. הלכה, droga, zachowanie) – w judaizmie autentyczna i autorytatywna wykładnia Prawa Mojżeszowego (Tory), ukazująca jak stosować Prawo do konkretnych sytuacji życiowych. Tą nazwą określa się bądź cały zbiór przykazań religijnych stanowiący jedną z trzech głównych gałęzi żydowskiej ustnej tradycji – dawniej używano do niego liczby mnogiej halachot – bądź poszczególną wybraną interpretację lub opinię któregoś z rabinów, uznaną za obowiązującą dla danej praktyki. W Talmudzie można spotkać wyrażenie, że halachą jest opinia rabina N., co znaczy, że opinia tego rabina na dany temat jest rozstrzygająca. Halacha jest formą midraszu. Podstawowym zbiorem halachicznych rozstrzygnięć prawnych jest Miszna, istniejąca w formie pisanej od II w. po Chr. Znajdujemy je także w Tosefcie, w części zawierającej midrasze halachiczne, oraz w Talmudzie.
    Sejm Czterech Ziem, Sejm Czterech Ziemstw (hebr. ‏ועד ארבע ארצות‎, Wa‘ad Arba‘ Aracot) – centralny organ samorządu Żydów Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej istniejący w latach 1580–1764; obradom Sejmu w latach 1581–1764 przewodniczyli rabini Kalisza.
    Synagoga, bożnica, bóżnica (z stgr. συναγωγή synagoge - zgromadzenie, miejsce zebrań) – żydowski dom modlitwy. W judaizmie miejsce modlitw i zgromadzeń religijnych, również miejsce zebrań społecznych gminy żydowskiej.
    Prawo cywilne (łac. ius civile) – gałąź prawa obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między podmiotami prawa prywatnego, stanowiąca zarazem trzon prawa prywatnego.
    Goj (z hebr. גוי goj = „naród”, l.mn גויים gojim) – określenie pojawiające się wielokrotnie w Torze, tłumaczone najczęściej jako „narody" czyli zwykle nie-Żydów, kogoś spoza narodu Izraela. Określenie to, w zależności od kontekstu, może mieć wydźwięk pejoratywny, wyrażający lekceważenie wobec innowierców lub innych narodów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.