• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Barykada Wolności - grupa konspiracyjna

    Przeczytaj także...
    Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) – Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.Polska Partia Robotnicza (PPR) – partia polityczna utworzona w czasie niemieckiej okupacji, 5 stycznia 1942 roku, w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny), poprzez połączenie organizacji Związek Walki Wyzwoleńczej (utworzonej we wrześniu 1941) z kilkoma istniejącymi konspiracyjnymi grupami komunistycznymi, takimi jak: „Młot i Sierp”, Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR, Grupa Biuletynu Radiowego, Spartakus, Sztandar Wolności oraz grupa „Proletariusz”.
    Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.
    Znak Barykady Wolności występujący w piśmie "Barykada Wolności"

    "Barykada Wolności" (lub "Barykadowcy") – polska grupa konspiracyjna lewicy socjalistycznej w Warszawie, skupiona początkowo wokół Stanisława Dubois na bazie grupy działaczy młodzieżowych Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego oraz Czerwonego Harcerstwa. Nazwa grupy nadana została później, od tytułu wydawanego pisma "Barykada Wolności", działająca w okresie od października 1939 do września 1941. Na bazie grupy powstała organizacja lewicy socjalistycznej Polscy Socjaliści. Grupa współpracowała do 1940 ze Służbą Zwycięstwu Polski (SZP) a następnie następnie ZWZ.

    Mieczysław Niedziałkowski, pseudonim Mek (ur. 19 września 1893 w Wilnie, zm. 21 czerwca 1940 w Palmirach koło Warszawy) – polski działacz socjalistyczny (PPS), publicysta."Polska Żyje" – czasopismo konspiracyjne wydawane przez organizację Komenda Obrońców Polski, a następnie przez Polską Armię Ludową. Ukazywało się w latach 1939-1944.

    Historia grupy[]

    Pierwsze kontakty organizacyjne zaczął odtwarzać Konstanty Jagiełło organizując spotkania w tym o charakterze samokształceniowym. Po powrocie Stanisława Dubois do Warszawy spod okupacji radzieckiej w październiku 1939, doszło do spotkania członków Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa, oraz czerwonych harcerzy gdzie podjęto decyzję o tworzeniu grupy konspiracyjnej. Należeli do niej m.in. Konstanty Jagiełło i jego brat Władysław Jagiełło, Andrzej Tuwim, Józef Kretkowski, Edward Wieczorek, Andrzej Moszkowski, Ilia Genachow, Magda Gutkowska, Jan Maurycy Borski. Z grupą współpracowali Kazimierz Czapiński, Jan Cynarski-Krzesławski, Norbert Barlicki, Adam Kuryłowicz, Piotr Gajewski. Dubois tworzył ją w wyraźnej opozycji do WRN, która nie dopuściła go do swego grona budując strukturę kadrową, do której nie dopuszczono Dubois z uwagi na nieumiejętność stosowania zasad konspiracji.

    Piotr Gajewski (ur. 29 czerwca 1902 w Warszawie, zm. 24 marca 1975 tamże) - polityk socjalistyczny, działacz związkowy, wiceprzewodniczący Centralnej Rady Związków Zawodowych (CRZZ) (1956-1968), przewodniczący KC RPPS (1943), poseł do KRN (1945-1947), na Sejm Ustawodawczy (1947-1952) i na Sejm PRL 2, 3, 4 i 5 kadencji (1957-1972).Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego (TUR) – socjalistyczna organizacja oświatowo-kulturalna, działająca od 1923 do 1948 roku.

    W początkowym okresie grupa Stanisława Dubois współpracowała z Mieczysławem Niedziałkowskim, który był reprezentantem PPS–WRN w Głównej Radzie Politycznej Służbie Zwycięstwu Polski. a . Początkowo grupa wydawała i kolportowała pismo SZP "Wiadomości Polskie", "Żołnierz Polski" oraz kolportowała pismo Polska Żyje.

    Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie "Młot i Sierp" (w literaturze spotyka się także nazwę Centralny Komitet Rad Robotniczych i Chłopskich Polski) - konspiracyjna organizacja komunistyczna działająca w Generalnym Gubernatorstwie od jesieni 1939 do marca 1942, kiedy to została ona wchłonięta przez nowo powstałą Polską Partię Robotniczą.Norbert Barlicki (ur. 6 czerwca 1880 w Sieciechowie, zm. 6 sierpnia 1941 w Auschwitz-Birkenau) – działacz i przywódca PPS, publicysta, prawnik, nauczyciel.

    Stanisław Dubois odrzucił jednak koncepcję Norberta Barlickiego (wydającego wraz Adamem Kuryłowiczem i Piotrem Gajewskim pismo "Robotnik i Chłop") aby jego grupa jako "młodzież" wraz z grupą Barlickiego tworzyła odrębną formację PPS.

    Na początku 1940 grupa wydała jeden numer pisma "Nowe Jutro" z podtytułem "Pismo Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej". Gazeta została zredagowana na bazie materiałów programowych Jana Maurycego Borskiego i Ludwika Winteroka, oraz materiałów Konstantego Jagiełły, Józefa Kretkowskiego i Andrzeja Moszkowskiego. Pismo nie ukazało się więcej wskutek dezaprobaty Stanisława Dubois.

    Adam Feliks Próchnik (ur. 21 sierpnia 1892 we Lwowie, zm. 22 maja 1942 w Warszawie) – działacz socjalistyczny i oświatowy, historyk, podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm II kadencji. Syn Felicji Nossig i Ignacego Daszyńskiego.Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa – jedna z najstarszych istniejących spółdzielni mieszkaniowych w Warszawie, utworzona 11 grudnia 1921 z inicjatywy działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej oraz działaczy Związku Rewizyjnego Spółdzielni Robotniczych. Znajduje się w Warszawie na Żoliborzu.

    W lutym lub marcu 1940 rozpoczęto (początkowo bez wiedzy i zgody Dubois) wydawanie własnego pisma "Barykada Wolności", od którego przyjęto nazwę grupy.

    Część grupy wywodząca się z Czerwonego Harcerstwa TUR wydawała również od maja 1940 do kwietnia 1941 pismo "Proletariusz", z podtytułem "Pismo Polskich Socjalistów". Pismo wydawane było techniką powielaczową dwa razy w tygo dniu, później codziennie, zaś od 1941 co tydzień. Nakład ok. 600 egzemplarzy. Redaktorami pisma byli: Edward Wieczorek, Stanisław Dębiński, Eugeniusz Henrykowski.

    Polska Partia Socjalistyczna – Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN) – konspiracyjna forma działania PPS od października 1939 do maja 1944 pod nazwą Ruch Mas Pracujących Miast i Wsi lub Ruch Mas Pracujących PolskiWolność Równość Niepodległość, od maja 1944 ponownie pod nazwą Polska Partia Socjalistyczna.Konstanty Jagiełło ps. „Kostek”, „Zieliński”, „Bezzębny” (ur. 12 lipca 1916 we wsi Huta Żelechowska, zg. 27 października 1944 we wsi Łęki-Zasole) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

    Po aresztowaniu przez Gestapo latem tego roku Stanisława Dubois i Konstantego Jagiełłę, na czele grupy stanął Stanisław Chudoba. Zajmował on wraz ze swoimi zwolennikami bardziej krytyczne stanowisko wobec PPS–WRN i jednocześnie przywiązywał mniejszą wagę do kwestii jedności ruchu socjalistycznego. W rezultacie rozpoczął starania o stworzenie na bazie grupy "Barykada Wolności" szerszej platformy działania lewicy socjalistycznej. W tym celu podjął rozmowy z innymi podziemnymi grupami podobnej proweniencji, a także starał się rozbudować strukturę organizacyjną poza Warszawę i okolice. Zdecydował również o rozpoczęciu działalności zbrojnej, tworząc na jesieni 1940 r. Wydział Wojskowy z Janem Mulakiem na czele.

    Kazimierz Czapiński (ur. 18 listopada 1882 w Mińsku, zm. w przed 13 lipca 1941 w KL Auschwitz) – jeden z czołowych działaczy PPS z okresu przedwojennego, uważany za największego erudytę na lewicy, publicysta, poseł na Sejm II RP (Ustawodawczy oraz II i III kadencji).Marian Jerzy Nowicki (ur. 1 listopada 1893 w Modelu k. Gostynina, zm. 1 lipca 1960 w Warszawie) – działacz socjalistyczny i spółdzielczy. Poseł Związku Parlamentarnego Polskich Socjalistów na Sejm w latach 1928–1935 oraz poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy w okresie 1946–1952.

    Po klęsce Francji we wrześniu 1940, grupa "Barykady Wolności" rozbiła się na dwie części. Umiarkowani nie chcieli zrywać z PPS reprezentowaną przez PPS-WRN, druga grupa, w skład której weszli: Andrzej Tuwim, Mieczysław Ferszt, Illa Genachow, Jerzy Walter oraz Jerzy Gero-Różniewicz, zaczęła początkowo wydawać równoległe drugą "Barykadę Wolności" (tzw. niebieska Barykada - z uwagi na niebieski papier, na jakim była drukowana) ewoluując w stronę komunistów. Grupa ta w grudniu 1940 przekształciła swoje pismo w "Sztandar Wolności" następnie w maju 1941 część weszła w skład grupy "Młot i Sierp", a następnie komunistycznej PPR. Tuwim, Genachow i Gero-Różniewicz wrócili do organizacji socjalistycznej.

    Stanisław Chudoba ps. Stefan (ur. 22 kwietnia 1913 r. w Chrzanowie, zg. 7 grudnia 1943 r. w Warszawie) – działacz socjalistyczny. Lider organizacji Polscy Socjaliści a następnie Robotniczej Partii Polskich Socjalistów w okresie okupacji niemieckiej. Rozstrzelany w wyniku ulicznej łapanki.Czerwone Harcerstwo Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, w skrócie Czerwone Harcerstwo – działająca w latach 1926-1939 lewicowa organizacja młodzieżowa, częściowo stosująca metody organizacji harcerskiej, organizowała działalność kulturalną i sportową, nastawiona antyklerykalnie, zwalczająca antysemityzm.

    Stałą współpracę od lutego 1941 z grupą podjął Adam Próchnik, wraz ze swoją grupą ze środowiska Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (Julian Hochfeld, Alfred Jarecki, Marian Nowicki, przejściowo Michał Ferszt wydających "Biuletyn Informacyjny") stając się głównym twórcą jej programu. Początki 1941 r. przyniosły wyraźne symptomy tendencji konsolidacyjnych na lewicy ruchu socjalistycznego. Nowych impulsów w tym kierunku dostarczyły wydarzenia połowy 1941, po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej, choć podkreślano, iż nie zmienia to negatywnego stosunku do politycznego ustroju ZSRR.

    Jan Mulak (ur. 28 marca 1914 w Warszawie, zm. 31 stycznia 2005 tamże) – polski polityk, dziennikarz, sportowiec, teoretyk sportu, trener kadry państwowej, twórca polskiego "Wunderteamu" lekkoatletycznego lat 50. i 60., senator III kadencji.Julian Hochfeld (ur. 16 sierpnia 1911 w Rzeszowie, zm. 21 lipca 1966 w Paryżu) – jeden z najwybitniejszych polskich socjologów marksistowskich XX wieku pochodzenia żydowskiego, teoretyk socjalizmu polskiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, nauczyciel i wychowawca dużej grupy polskich socjologów, poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I i II kadencji.

    Ostatecznie na konferencji zjednoczeniowej w Warszawie 1 września 1941 r. powołana została konspiracyjna organizacja "Polscy Socjaliści" (PS), którą współtworzyła grupa "Barykada Wolności". Na przewodniczącego Komitetu Centralnego Polskich Socjalistów wybrano Adama Próchnika, zaś sekretarzem KC i redaktorem pisma "Barykada Wolności" został Stanisław Chudoba. Pismo grupy "Barykada Wolności" stało się również organem Polskich Socjalistów.

    Władysław Jagiełło ps. Król, Władysław (ur. 15 sierpnia 1910 w Warszawie, zm. 1998 ? tamże) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, poseł do Krajowej Rady Narodowej oraz na Sejm Ustawodawczy. Brat Konstantego Jagiełły.Adam Kuryłowicz (ur. 21 grudnia 1890 w Kłyżowie w pow. Nisko, zm. 28 sierpnia 1966 w Warszawie) – polski kolejarz, maszynista, działacz związkowy, polityk (minister pracy i opieki społecznej; poseł na Sejm I, II i III kadencji w II RP, a także poseł do Krajowej Rady Narodowej oraz na Sejm Ustawodawczy).

    Przypisy

    1. Teofil Głowacki: Górny bieg. Warszawa: Książka i Wiedza, 1983, s. 220.
    2. Teofil Głowacki: Górny bieg. Warszawa: Książka i Wiedza, 1983, s. 225.

    Bibliografia[]

  • Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. T. 1-2, Aneks, Warszawa 1995, ISBN 83-85618-15-5
  • Dunin-Wąsowicz K., Polski ruch socjalistyczny 1939-1945, Instytut historii PAN, Warszawa 1993, ISBN 83-900846-6-X
  • Czapska-Jordan W., W.R.N. PPS pod okupacją niemiecką 1939-1945, Londyn 1976
  • Jan Maurycy Borski, (właśc. Jan Maurycy Essigman), (Ur. 3 lutego 1889 w Warszawie- zm. 1940 w Palmirach) – polski publicysta i dziennikarz, socjalista.Matylda Kretkowska z domu Gutkowska (ur. 7 listopada 1917 w Charkowie, zm. 11 marca 1988 w Warszawie) – działaczka socjalistyczna i niepodległościowa. Ppor. Magda.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Krzysztof Dunin-Wąsowicz (ur. 22 stycznia 1923 w Warszawie, zm. 9 maja 2013 tamże) – polski historyk, varsavianista, profesor zwyczajny historii w Instytucie Historii PAN. Ojciec Stefana Dunin-Wąsowicza i Pawła Dunin-Wąsowicza.
    Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.
    Gestapo (niem. Geheime Staatspolizei, Tajna Policja Państwowa) – tajna policja utworzona w nazistowskich Niemczech 26 kwietnia 1933, która w sposób bezwzględny zwalczała wszelkie przejawy oporu, rozwiązana wraz z upadkiem III Rzeszy w 1945 roku.
    Jan Cynarski, pseud. Jan Krzesławski (ur. 22 maja 1882 w Warszawie, zm. 12 grudnia 1943 w Auschwitz-Birkenau), historyk polski, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej.
    Stanisław Józef Dubois (ur. 9 stycznia 1901 w Warszawie, zm. 21 sierpnia 1942 w KL Auschwitz) – działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), publicysta. Brał udział w powstaniu śląskim i wojnie polsko-bolszewickiej 1920. Był twórcą i przewodniczącym Czerwonego Harcerstwa TUR. W latach 1928-1933 sprawował mandat posła II i III kadencji Sejmu RP, a od 1938 – radnego Warszawy. Pracował na stanowisku sekretarza redakcji gazety Robotnik. Jako przeciwnik rządzącej po 1926 sanacji został w 1930 uwięziony w twierdzy brzeskiej, a następnie skazany w procesie brzeskim na trzy lata więzienia. Brał udział w wojnie obronnej 1939, a następnie w lewicowej konspiracji antyhitlerowskiej. Niespełna rok po klęsce Polski został aresztowany i trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie uczestniczył w obozowej konspiracji rotmistrza Witolda Pileckiego. Rozstrzelany w 1942.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.