• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bałkańska liga językowa

    Przeczytaj także...
    Półwysep Bałkański (Bałkany) – półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu, np. linia prosta styczna do brzegów Adriatyku i Morza Czarnego, a także linia łącząca Triest z Odesą.Bułgarzy – naród z grupy południowych Słowian, zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię.
    Deklinacja (od łac. declinare – odmieniać) – odmiana wyrazu (imienia) przez przypadki i liczby. Deklinacji podlegają rzeczowniki, przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne oraz liczebniki. Pojęciem deklinacji określa się także zespół form fleksyjnych, występujący w odmienianych w ten sposób wyrazach.

    Bałkańska liga językowa (także: liga bałkańska) – termin, za pomocą którego opisuje się grupę języków bałkańskich, bliżej ze sobą niespokrewnionych genetycznie, które wykształciły w procesie konwergencji pewne cechy wspólne.

    Nie ma wśród językoznawców zgody co do liczby języków wchodzących w skład ligi bałkańskiej. Najogólniej rzecz biorąc, bez większych sprzeciwów zalicza się tutaj: język albański, bułgarski, rumuński, ze względu na to, iż te trzy języki posiadają pełną listę cech wspólnych. Z pewnymi niewielkimi uwagami zaliczany jest tu także język nowogrecki oraz południowo-wschodnie dialekty języka serbskiego, bliskie bułgarszczyźnie.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Język gagauski (gag. gagauz dili) to język Gagauzów, ludu pochodzenia tureckiego, osiadłego w większości na terenie dzisiejszej południowej Mołdawii w Gagauzji (dziś terytorium przez nich zamieszkane jest wydzieloną administracyjnie autonomiczną jednostką państwa).

    Duże zastrzeżenia, zwłaszcza językoznawców bułgarskich, budzi natomiast kwestia języka macedońskiego i jego stanowiska w lidze bałkańskiej. Rozpatrywany (głównie przez Bułgarów), jako skodyfikowany literacko dialekt języka bułgarskiego, bywa przez część językoznawców – i to już nie tylko bułgarskich – pomijany przy zestawianiu listy języków tworzących ligę bałkańską. Część językoznawców natomiast akcentuje fakt, iż to właśnie w języku macedońskim (literackim oraz w jego dialektach), ma miejsce największa koncentracja cech, uznawanych za typowe dla ligi bałkańskiej.

    Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.Język albański (alb. Gjuha shqipe) – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię (450 tys.), a także Włochy (Arboresze) i Grecję (Arwanici). W Albanii, Kosowie i Macedonii posiada on status języka urzędowego.

    Język turecki, choć używany na dużym obszarze Bałkanów, nie jest powszechnie uważany za język bałkański (podobnie literackie języki serbski, bośniacki czy chorwacki). Ze względu na silny wpływ języka tureckiego na języki bałkańskie, nadaje mu się zwykle status "języka Bałkanów".

    Język nowogrecki, język grecki nowożytny, greka nowożytna, demotyk(a) (nowogr. η Ελληνική γλώσσα, i Ellinikí glóssa; τα Ελληνικά, ta Elliniká) – język indoeuropejski, używany współcześnie w Grecji (ok. 11 mln mówiących) i na Cyprze (ok. 750 tys.). Jest on jednocześnie językiem urzędowym tych państw (na Cyprze obok tureckiego).Język dacki - wymarły indoeuropejski język starożytnej Dacji używany na terenach dzisiejszej Rumunii, północnej Bułgarii a także w części Węgier, Słowacji i Ukrainy. Język poświadczony tylko na kilku inskrypcjach oraz w toponimach bałkańskich, prawdopodobnie stanowił również substrat językowy dla języka rumuńskiego. Niektórzy badacze uważają język dacki za dialekt języka trackiego, z którym był blisko spokrewniony. Istnieje też teoria uznająca język dacki za przodka współczesnego języka albańskiego, chociaż rolę tę częściej przypisuje się językowi iliryjskiemu.

    Niektóre opracowania specjalistyczne zaliczają do ligi bałkańskiej języki: cygański (bałkański), gagauski, arumuński (ujmowany jako odrębny język, a nie jako dialekt rumuńskiego) oraz język szpaniolski (język Żydów bałkańskich).

    Do ligi języków bałkańskich, dopisywane są zwykle także tzw. języki paleobałkańskie, czyli języki, którymi posługiwali się mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego w przeszłości. Wymienia się tu języki:

  • dacki,
  • dalmacki,
  • frygijski,
  • iliryjski,
  • tracki.
  • Do wspólnych, charakterystycznych cech języków ligi bałkańskiej, zalicza się m.in.:

    Rodzajnik – specyficzny rodzaj przedimka, który oprócz właściwej przedimkowi kategorii określoności bądź nieokreśloności, wyznacza dodatkowo kategorię rodzaju gramatycznego, choć nie we wszystkich językach jest to ścisłe wyznaczenie w każdym przypadku – np. formy liczby mnogiej rodzajników niemieckich (die) lub francuskich (les) pełnią wyłącznie funkcję przedimków, gdyż w żaden sposób nie określają rodzaju gramatycznego następującego po nich rzeczownika.Język tracki – wymarły indoeuropejski język starożytnej Tracji, używany na rozległych obszarach Bałkanów, a także w północno-zachodniej Azji Mniejszej oraz (łącznie z bardzo blisko spokrewnionym językiem dackim) na terenach dzisiejszych wschodnich Węgier, Słowacji i środkowo-zachodniej Ukrainy. Język bardzo słabo poświadczony, znany jedynie z kilku inskrypcji znalezionych na terenie dzisiejszej Bułgarii oraz z zawierających trackie słowa tekstów greckich i łacińskich.
  • analityczną deklinację,
  • zanik bezokolicznika,
  • rodzajnik postpozycyjny (z wyjątkiem języka nowogreckiego),
  • tworzenie czasu przyszłego za pomocą czasownika posiłkowego "chcieć",
  • liczne zapożyczenia leksykalne z języka greckiego i tureckiego.
  • Zobacz też[]

  • bałkanizm
  • liga językowa (tamże literatura dotycząca problemów z pojęciem ligi językowej i ligi bałkańskiej).
  • Język arumuński lub macedo-rumuński – język, a w zasadzie grupa dialektów i etnolektów, która dopiero od niedawna przechodzi standardyzację – z grupy romańskiej, podgrupa wschodnioromańska języków indoeuropejskich.Język macedoński (słowiański) (mac. Македонски јазик) – należy do tzw. grupy bułgarsko-macedońskiej (wschodniej) języków południowosłowiańskich. Nie należy go mylić z helleńskim językiem staromacedońskim używanym w starożytności.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Żydzi (dosł. "chwalcy /Jahwe/" lub "czciciele /Jahwe/" z hebr. Jehudim, יהודים, jid. Jidn, ייִדן, ladino ג׳ודיוס Djudios) – naród semicki zamieszkujący w starożytności Palestynę (określany wtedy jako Hebrajczycy albo Izraelici), posługujący się wtedy językiem hebrajskim, a w średniowieczu i czasach nowożytnych mieszkający w diasporze na całym świecie i posługujący się wieloma różnymi językami. Żydzi nie stanowią jednolitej grupy religijnej i etnicznej. Dla żydów ortodoksyjnych Żydem jest tylko osoba, która ma ortodoksyjną matkę lub przeszła konwersję na judaizm. Za Żydów uważa się jednak wiele osób, które nie są żydami ortodoksyjnymi. Kto jest Żydem (hebr.? מיהו יהודי) jest pytaniem, na które nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż może to być identyfikacja kulturowa, etniczna lub religijna. Wiele osób, które uważają się z jakichś powodów za Żydów, nie są uznawane przez inne grupy lub instytucje. Dotyczy to na przykład żydów reformowanych, którzy nawet pomimo etnicznego pochodzenia żydowskiego czasem nie są uznawani przez żydów ortodoksyjnych. Według prawa izraelskiego Żydem jest osoba, która ma ortodoksyjną żydowską matkę, chociaż prawo do obywatelstwa bez oficjalnego uznania takiej osoby za Żyda ma każda osoba, która ma przynajmniej jednego dziadka, który był ortodoksyjnym Żydem. Stąd wielu Żydów mieszkających w Izraelu czy USA nie ma według prawa tego kraju oficjalnego statusu Żyda.
    Bezokolicznik (łac. infinitivus) – forma czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np. arabski, nowogrecki lub bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.
    Języki ilirskie albo iliryjskie, także: język iliryjski – wspólna nazwa nadana prawdopodobnie blisko spokrewnionym ze sobą wymarłym językom z rodziny indoeuropejskiej, używanym w starożytności przez plemiona iliryjskie na obszarze zachodnich Bałkanów oraz południowo-wschodniej Italii (dzisiejszy włoski region Apulia, na tym terenie w użyciu był język mesapijski).
    Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 24 mln osób, z czego około 17,25 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).
    Język serbsko-chorwacki (serbochorwacki, chorwackoserbski, chorwacki czyli serbski) – obecnie jest to kontrowersyjna (patrz poniżej) nazwa zbioru blisko spokrewnionych języków standardowych i dialektów (diasystem), należących do grupy południowej języków słowiańskich.
    Język frygijski - wymarły indoeuropejski język Frygów, używany w starożytnej Anatolii. Uważa się, że język ten był genetycznie bliski językowi trackiemu, posiada również liczne cechy wspólne z greką i językiem ormiańskim. Język ten rozwinął się najprawdopodobniej pod koniec II tysiąclecia p.n.e. w związku z wędrówką ludów z terenów Tracji do Azji Mniejszej. W późniejszych stuleciach był językiem zaawansowanego cywilizacyjnie królestwa Frygii, stracił jednak na ważności po podbojach perskich w VI w. p.n.e. i późniejszych greckich. Wymarł ostatecznie w VI w. n.e. Do naszych czasów zachowały się nieliczne inskrypcje z IX w. p.n.e. (język starofrygijski, rozpadający się na kilka dialektów) w alfabecie frygijskim oraz z początków naszej ery (język nowofrygijski) w alfabecie greckim.
    Języki paleobałkańskie, także: paleobałkańska liga językowa - postulowana liga języków z rodziny indoeuropejskiej, używanych w starożytności na terenach Półwyspu Bałkańskiego i wtórnie rozprzestrzenionych (na skutek inwazji ludnościowej) także na terytorium Azji Mniejszej. Obejmuje języki poświadczone na Półwyspie Bałkańskim:

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.