• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Błyszcz - Tatry

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Pyszniańska Przełęcz (słow. Pyšné sedlo, niem. Kamenistasattel, węg. Kamenista-hágó) – znajdująca się na wysokości 1788 m n.p.m. przełęcz w grani głównej Tatr, pomiędzy Kamienistą (2126 m) i Błyszczem (2159 m) w Tatrach Zachodnich.
    Liliowy Karb lub Gaborowa Przełęcz Wyżnia – znajdująca się na wysokości 1959 m n.p.m. niewielka przełęcz w grani głównej Tatr pomiędzy Siwym Zwornikiem a Liliowymi Turniami. Jest to część grani pomiędzy Starorobociańskim Wierchem a Błyszczem w Tatrach Zachodnich. Biegnie nią granica polsko-słowacka. Przełęcz zbudowana jest ze skał krystalicznych. Ma stosunkowo łagodne zbocza porośnięte niską murawą z sitem skuciną. Od polskiej strony wznosi się ponad Doliną Pyszniańską (górne odgałęzienie Doliny Kościeliskiej), od słowackiej strony ponad Doliną Gaborową. Miejsce jest nieco mylne orientacyjnie.
    Liliowe Turnie, Błyszcz i Bystra – widok ze Starorobociańskiego Wierchu

    Błyszcz (słow. Blyšť) – słabo odgraniczone zakończenie północnej grani Bystrej, najwyższego szczytu w Tatrach Zachodnich. Z formalnego punktu widzenia sam nie jest szczytem, ponieważ ma zerową minimalną deniwelację względną, czyli nie istnieje żadne obniżenie grani pomiędzy nim a Bystrą. Ma wysokość 2159 m n.p.m. i zbudowany jest z granitów i gnejsów. Wznosi się ponad dolinami: Pyszniańską, Kamienistą i Gaborową.

    Granica polsko-słowacka – granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Słowacji istniejąca formalnie we współczesnym kształcie od 1 stycznia 1993 tj. od momentu rozpadu Czechosłowacji na dwa niezależne państwa. Przed rozpadem Czechosłowacji obecna granica ze Słowacją stanowiła jej część i miała prawie identyczny przebieg (w późniejszych latach dokonano drobnych korekt).Minimalna deniwelacja względna (MDW), wybitność szczytu – liczba określająca, na ile szczyt wyróżnia się ze swojego otoczenia. Wybitność definiuje się jako różnicę wysokości danego szczytu i wysokości najniższej warstwicy okalającej go, a nieobejmującej formacji od niego wyższych. Wysokość tej warstwicy określa wysokość przełęczy zwanej kluczową, oddzielającej dany szczyt od wyższego, kolejnego szczytu na grzbiecie (wododziale). Spośród przełęczy oddzielających dany szczyt od wyższych sąsiadów przełęczą kluczową jest przełęcz najwyższa. Wybitność szczytu to inaczej jego wysokość względna nad przełęczą kluczową.

    Opis szczytu[]

    Błyszcz leży w głównym grzbiecie Tatr, którym biegnie tu granica polsko-słowacka; pomiędzy dwoma wybitnymi szczytami: Kamienistą i Starorobociańskim Wierchem. Od położonej na wschód Kamienistej oddzielony jest Pyszniańską Przełęczą. Ze Starorobociańskim Wierchem łączy go niska, poszarpana grań, w której wyróżnia się jeszcze jeden niewybitny szczyt – Siwy Zwornik i grań Liliowych Turni, ograniczona dwoma niewielkimi przełęczami: Liliowym Karbem i Banistą Przełęczą. Od północnej, polskiej strony jego stroma, 400-metrowa ściana opada do Doliny Pyszniańskiej, tworząc w niższych partiach skalne żebra, tzw. Grzędy. Błyszcz i Bystra widoczne są z wielu miejsc w Dolinie Kościeliskiej, doskonale widać je ze schroniska PTTK na Hali Ornak i znad Smreczyńskiego Stawu. Skaliste zbocze Błyszcza często błyszczy się w promieniach światła, stąd jego nazwa. Nazwę tę upowszechnił Walery Eljasz-Radzikowski – twórca jednego z pierwszych przewodników po Tatrach. Szczyt wcześniej nazywany był Pyszną z racji swojego położenia nad halą o tej nazwie.

    Schronisko górskie PTTK na Hali Ornak – schronisko turystyczne znajdujące się na Małej Polance Ornaczańskiej w górnej części Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich na wysokości 1100 m n.p.m., na terenie należącym dawniej do Hali Ornak.Dolina Pyszniańska, nazywana także Pyszną Doliną – górna część walnej Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich.

    Błyszcz i Bystra były pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX w. popularnym obiektem turystycznych wypraw. Pierwsi turyści korzystali z gospody na polanie Stare Kościeliska, później z nieistniejącego już schroniska na Hali Pysznej. Po utworzeniu w 1947 r. rezerwatu przyrody Tomanowa-Smreczyny Błyszcz przez długi czas był nieosiągalny dla turystów polskich. Obecnie jest dostępny z Banistej Przełęczy.

    Liliowe Turnie (słow. Banisté) – odcinek grani głównej Tatr pomiędzy przełęczą Liliowy Karb a Banistą Przełęczą. Grań ta to część grani pomiędzy Starorobociańskim Wierchem a Błyszczem w Tatrach Zachodnich. Przebiega nią granica polsko-słowacka. Liliowe Turnie mają silnie postrzępioną grań, w której występuje wiele skalnych czub, buli i przełączek między nimi. Grań ta na znacznej długości pociętą jest głębokimi rowami tektonicznymi z rumowiskiem głazów na dnie. Po polskiej stronie wysokie na ok. 170 m i urwiste zbocza grani (tzw. Baniste) opadają do Doliny Pyszniańskiej. W niektórych miejscach są to prawie pionowe ściany. Po słowackiej, południowo-zachodniej stronie znacznie łagodniejsze i niskie zbocza grani opadają do Doliny Gaborowej.Pod Klinem (słow. Pod Klinom) – upłaz w słowackich Tatrach Zachodnich pod południowymi grzędami Starorobociańskiego Wierchu. Jest to miejsce, w którym spotykają się dwie doliny: Dolina Zadnia Raczkowa i Dolina Gaborowa, od tego miejsca w dół tworzące jedną już tylko Dolinę Raczkową. Nazwa pochodzi od słowackiego określenia Starorobociańskiego Wierchu (Klin). Boczne obramowanie tworzą zbocza Otargańców i grani Bystrej, pod którymi spływa Raczkowy Potok i Gaborowy Potok. Dawniej były to tereny pasterskie miejscowości Przybylina. Ostał się po tej pasterskiej przeszłości szałas, stojący na równi, na wysokości ok. 1385 m n.p.m., na skraju lasu i kosodrzewiny, tzw. Koliba pod Klinem (Pribylinsky salaš). Szałas został wyremontowany i przygotowany do noclegów, zdarza się, że nocują w nim turyści. Ma zamykane drzwi, prycze z desek, półkę i kilka podstawowych sprzętów (brak możliwości palenia ogniska ze względu na ochronę przyrody i przepisy TANAP-u).

    Rejon Błyszcza porasta ciekawa flora. Występują tutaj m.in. mietlica alpejska, ukwap karpacki i saussurea wielkogłowa, występujące w Polsce tylko w Tatrach i to na nielicznych stanowiskach.

    Szlaki turystyczne[]

    Szlak czerwony – czerwony szlak biegnący główną granią przez Liliowy Karb, Liliowe Turnie, Banistą Przełęcz i Błyszcz do Pyszniańskiej Przełęczy. Jest nieczynny od 1 XI do 15 VI.
  • Czas przejścia z Liliowego Karbu na Błyszcz: 55 min, ↓ 35 min
  • Czas przejścia z Błyszcza na Pyszniańską Przełęcz: 40 min, ↑ 55 min
  • Szlak niebieski – niebieski szlak (tylko po słowackiej stronie) od zielonego szlaku (Pod Klinem – Liliowy Karb) w Dolinie Gaborowej na Banistą Przełęcz, od której biegnie na Bystrą zachodnimi zboczami Błyszcza tuż pod jego grzbietem, inną ścieżką niż graniczny szlak czerwony (można to zobaczyć na zdjęciu). Jest nieczynny od 1 XI do 15 VI.
  • Czas przejścia od rozdroża ze szlakiem zielonym na przełęcz: 1 h, ↓ 40 min
  • Czas przejścia z przełęczy na Bystrą: 40 min, ↓ 25 min
  • Przypisy

    1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    2. Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” S.c., 2006. ISBN 83-89580-00-4.
    3. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
    4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.

    Linki zewnętrzne[]

  • Błyszcz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.

  • Stare Kościeliska – polana w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich, na wysokości 960-970 m n.p.m. Była to samodzielna polana, nie wchodziła w skład żadnej hali. Prowadzi przez nią szeroki gościniec – pieszo 30 min drogi z Kir. Pochodzenie nazwy tłumaczy się w ten sposób, że polana stanowiła grunt kościelny; pierwotnie nazywała się ona Kościelec.Banista Przełęcz (słow. Bystré sedlo) – położona na wysokości 1946 m n.p.m. przełęcz w grani głównej Tatr pomiędzy Błyszczem a Liliowymi Turniami w Tatrach Zachodnich. Niektóre źródła określają tę przełęcz nazwą Bystry Karb lub Banista Przełączka i podają inną jej wysokość – 1953 m n.p.m.
    Widok na wschodnią stronę z Błyszcza
    Widok na wschodnią stronę z Błyszcza



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Grań główna Tatr – główny grzbiet Tatr ciągnący się przez 75 kilometrów od Huciańskiej Przełęczy (905 m n.p.m.) do Zdziarskiej Przełęczy (1081 m). Składa się z grani Tatr Zachodnich, grani Tatr Wysokich i części grani Tatr Bielskich.
    Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.
    Ukwap karpacki (Antennaria carpatica) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Po raz pierwszy został znaleziony i opisany w Tatrach przez Görana Wahlenberga (1780–1851), który jako pierwszy opisał rośliny Tatr.
    Józef Nyka (ur. 5 grudnia 1924 w Łysininie k. Żnina) – alpinista, taternik, popularyzator alpinizmu i turystyki górskiej, autor wielu przewodników turystycznych po polskich górach. Ma na koncie szereg najwyższej klasy przejść dróg i pierwszych przejść w Tatrach oraz w Dolomitach. Członek honorowy prestiżowych międzynarodowych organizacji alpinistycznych i górskich, między innymi Polskiego Związku Alpinizmu.
    Jan Kanty Walery Eljasz-Radzikowski (używał imienia Walery) (ur. 13 września 1840 w Krakowie, zm. 23 marca 1905 w Krakowie) – polski malarz i fotograf, popularyzator Tatr i Zakopanego, współzałożyciel Towarzystwa Tatrzańskiego, autor przewodników tatrzańskich.
    Szczyt – w ścisłym znaczeniu: najwyższy punkt wypukłej formy terenu: góry, grzbietu, grani, wzgórza, wydmy itp. Powszechnie jednak stosuje się określenie "szczyt" jako synonim całej góry, zwłaszcza o dużej wysokości względnej i stromych stokach. W fachowej literaturze dla określenia najwyższej części, czyli czubka góry, czy turni, stosuje się określenie wierzchołek. I tak np. przez pojęcie Śnieżnica rozumie się całą górę Śnieżnica mającą 3 wierzchołki: Na Budzaszowie, Wierchy i Nad Stambrukiem.
    Kamienista (słow. Veľká Kamenistá) – dwuwierzchołkowy szczyt (2126 m i 2122 m) w głównej grani Tatr Zachodnich. Od sąsiadującego na zachód Błyszcza (2159 m) oddzielony jest Pyszniańską Przełęczą (1788 m), od sąsiadującego na wschód Smreczyńskiego Wierchu (2066 m) – Hlińską Przełęczą (1906 m). Po szczytach tych i przełęczach przebiega granica polsko-słowacka, wyższy wierzchołek leży jednak po stronie słowackiej. Kamienista jest zwornikiem; na południową, słowacką stronę odchodzi od niej długi grzbiet Hlina.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.049 sek.