• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bąble Fermiego

    Przeczytaj także...
    Promieniowanie gamma – wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. Za promieniowanie gamma uznaje się promieniowanie o energii kwantu większej od 50 keV. Zakres ten częściowo pokrywa się z zakresem promieniowania rentgenowskiego. W wielu publikacjach rozróżnienie promieniowania gamma oraz promieniowania X (rentgenowskiego) opiera się na ich źródłach, a nie na długości fali. Promieniowanie gamma wytwarzane jest w wyniku przemian jądrowych albo zderzeń jąder lub cząstek subatomowych, a promieniowanie rentgenowskie – w wyniku zderzeń elektronów z elektronami powłok wewnętrznych lub ich rozpraszaniu w polu jąder atomu. Promieniowanie gamma jest promieniowaniem jonizującym i przenikliwym. Promieniowania gamma oznacza się grecką literą γ, analogicznie do korpuskularnego promieniowania alfa (α) i beta (β).GLAST (ang. Gamma-ray Large Area Space Telescope) – kosmiczne obserwatorium promieniowania gamma, będące wspólnym przedsięwzięciem NASA, Departamentu Energii USA oraz agencji rządowych z Francji, Niemiec, Włoch, Japonii i Szwecji. Od 26 sierpnia 2008 oficjalną nazwą tego satelity jest Fermi GST (ang. Gamma-ray Space Telescope), na cześć włoskiego fizyka Enrico Fermiego.
    Dżet, inaczej struga – skolimowany strumień plazmowej materii wyrzucany z relatywistycznymi prędkościami z biegunów jądra galaktyki lub gwiazdy. Pierwszy dżet został zaobserwowany przez H. Curtisa w roku 1918 w galaktyce eliptycznej M87 w gromadzie Panny, jako jasny promień świetlny połączony z jądrem galaktyki. W latach 1960 obserwacje radiowe wielu galaktyk pokazały istnienie rozciągłych struktur radiowych, w skład których wchodzi zwarte jądro, radioobłoki oraz łączące je dżety.
    Bąble Fermiego – na niebiesko zaznaczono promieniowanie rentgenowskie, na różowo promieniowanie gamma

    Bąble Fermiego (ang. Fermi Bubbles) – tajemnicza formacja niewiadomego pochodzenia, znajdująca się tuż przy Drodze Mlecznej odkryta w 2010, promieniująca w zakresie rentgenowskim i gamma.

    Promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie rtg, promieniowanie X, promienie X) – rodzaj promieniowania elektromagnetycznego, które jest generowane podczas wyhamowywania elektronów. Długość fali mieści się w zakresie od 10 pm do 10 nm. Zakres promieniowania rentgenowskiego znajduje się pomiędzy nadfioletem i promieniowaniem gamma.Centrum Galaktyki – dynamiczne centrum, wokół którego wiruje Droga Mleczna. Centrum Galaktyki znajduje się w odległości 8,54 kpc (27 900 lat świetlnych) od Ziemi w gwiazdozbiorze Strzelca. Znajduje się tam supermasywna czarna dziura, znaczne ilości gazu i pyłu oraz gwiazd.

    Pierwsze dowody na istnienie „bąbli” pochodziły z danych obserwacyjnych niemieckiego satelity ROSAT i amerykańskiej sondy WMAP, ale dopiero dokładniejsze obserwacje, wykonane przez obserwatorium kosmiczne Fermi Gamma-ray Space Telescope, pokazały w całej okazałości rozmiar tych tajemniczych obiektów. Bąble znajdują się bezpośrednio nad i pod centrum Galaktyki, rozciągając się na odległość około 25 tys. lat świetlnych.

    Droga Mleczna – galaktyka spiralna z poprzeczką, w której znajduje się m.in. nasz Układ Słoneczny. Droga Mleczna nazywana jest też po prostu Galaktyką. Ale wtedy dla odróżnienia od innych galaktyk pisana wielką literą "G". Zawiera od 100 (według starszych szacunków) do 400 miliardów (według nowszych szacunków) gwiazd. Ma średnicę około 100 000 lat świetlnych i grubość ok. 1000 lat świetlnych.WMAP (ang. Wilkinson Microwave Anisotropy Probe) – sonda kosmiczna amerykańskiej agencji NASA mająca za zadanie mierzenie temperatury promieniowania reliktowego (wraz z jej rozkładem kątowym). Była to następna po COBE misja kosmologiczna.

    Odkrycie „bąbli” zaskoczyło naukowców, którzy nie spodziewali się znaleźć tego typu obiektów w naszej Galaktyce.

    Niepewna jest natura i pochodzenie „bąbli”, choć naukowcy sugerują, że mogą one być pozostałością po dżetach, które mogły być w przeszłości wyrzucane z centrum Galaktyki przez znajdującą się tam supermasywną czarną dziurę. Pod uwagę brane są także inne hipotezy dotyczące ich powstania.

    Röntgensatellit (ROSAT z ang. ROentgen SATellite), był sztucznym satelitą zbudowanym specjalnie do badań promieniowania rentgenowskiego (zwanego też promieniowaniem X). Został wystrzelony 1 czerwca 1990 roku. Satelita działał na kołowej niskiej orbicie okołoziemskiej odległej o 580 km od Ziemi do 12 lutego 1999. Dzięki udanym badaniom odkryto i skatalogowano około 80 tysięcy źródeł promieniowania rentgenowskiego oraz ok. 6000 źródeł skrajnego ultrafioletu. Satelita dokonał przeglądu całego nieba na falach X oraz przeprowadził badania struktury rentgenowskiego promieniowania tła.Rok świetlny – jednostka odległości stosowana w astronomii. Jest równy odległości, jaką pokonuje światło w próżni w ciągu jednego roku juliańskiego (365,25 dnia, 31 557 600 sekund).

    Przypisy

    1. Emily Baldwin: Fermi finds giant bubbles in Milky Way (ang.). W: Astronomy Now [on-line]. www.astronomynow.com, 11 listopada 2010. [dostęp 2011-04-28].
    2. Astronomers find giant, previously unseen structure in our galaxy (ang.). e! Science News, 9 listopada 2010. [dostęp 2011-04-28].

    Linki zewnętrzne[edytuj kod]

  • Roland M. Crocker, Felix Aharonian: The Fermi Bubbles: Giant, Multi-Billion-Year-Old Reservoirs of Galactic Center Cosmic Rays (ang.). W: Phys.Rev.Lett. [on-line]. arxiv.org. [dostęp 2011-04-28].



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama