• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Axayacatl

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Aztekowie, Mexikowie – najsilniejszy w prekolumbijskim Meksyku naród indiański, posługujący się językiem nahuatl z rodziny uto-azteckiej. W momencie konkwisty przewodzili najsilniejszej federacji państw na obszarze Mezoameryki.
    Kamień Słońca lub Kamień Pięciu Er (hiszp. Piedra del Sol) – kamienny dysk odkryty w XVIII wieku w rejonie Templo Mayor w Meksyku. Mierzy 358 cm średnicy, 98 cm grubości i waży 24 tony. Często błędnie uważany jest za kalendarz; w rzeczywistości przedstawia aztecki mit o powstaniu świata.
    Axayacatl. Ilustracja z Kodeksu Azcatitlan

    Axayacatl [aʃa'jaka] (ok. 1390 – 1481) – władca Tenochtitlanu, szósty tlatoani (władca) Azteków (Méxicas) (1469 - 1481). Axayacatl był synem Tezozomoca (syna Itzcoatla) i Huitzi-lxochtzin, córki Montezumy I, brat Tizoca i Ahuitzotla, ojciec Montezumy II i Cuitláhuaca. Jego imię w języku nahuatl znaczy Wodna Twarz

    Honor (łac. honor – cześć) – pojęcie dotyczące moralności i obyczajowości. Występuje w skali jednostkowej i społecznej w określonym czasie i na określonym terytorium.Itzcóatl (Itskoatl; nahuatl: wąż z obsydianu) - czwarty władca (tlatoani) Azteków, rządzący w latach 1427 (albo 1428) do 1440. Stworzył podwaliny późniejszego Imperium, za jego rządów Aztekowie odrzucili zwierzchnictwo Tepaneków.

    Axayacatl rozpoczął panowanie tradycyjnie – od wyprawy przeciwko buntującym się mieszkańcom Cocaxtli. Później, w 1473 r. prowadził walki na bliższym terenie, a konkretnie w Tlatelolco.

    Tlatelolco, bliźniacze miasto Tenochtitlan, stało się wielkim ośrodkiem handlowym i siedzibą kupców, którzy utorowali dla imperium szlaki przecinające cały ówczesny Meksyk. Jednakże w 1473 r. doszło już do współzawodnictwa między tymi miastami a zarzewiem konfliktu stały się waśnie w rodzinie królewskiej. Władca Tlatelolco, Moquihuix, źle potraktował żonę, która była siostrą Axayacatla i zaczął się zabawiać z kochankami. Oburzony Axayacatl oznajmił swoje zamiary wojenne, przesyłając szwagrowi zgodnie z rytuałem pióra oraz miecz i tarczę. W odpowiedzi Moquihuix wyruszył z wyprawą zbrojną na Tenochtitlan. Zmuszono go szybko do odwrotu, ścigając aż do Tlatelolco, gdzie jego wojsko zostało pokonane, a on sam stracił życie zrzucony ze szczytu piramidy

    Toluca – miasto w środkowym Meksyku, na obszarze Mesy Centralnej, na wysokości 2640 metrów, w kotlinie Toluca, stolica stanu Meksyk. Około 747 tys. mieszkańców.Tlatelolco (język nahuatl "tlatelli lub xaltiloll "piaszczyste wzgórze") - bliźniacze miasto Tenochtitlánu, służące w okresie prekolumbijskim jako najważniejsze centrum handlowe Mezoameryki. W roku 1521 miała miejsce tutaj ostatnia i decydująca bitwa pomiędzy Aztekami pod wodzą Cuauhtémoca a Hiszpanami. Ocenia się, że zginęło wówczas około 40 tysięcy Indian. Miasto zostało splądrowane i zniszczone przez konkwistadorów Cortesa, którzy zbudowali w tym miejscu kościół Santiago (św. Jakuba).
    Podboje Azteków

    Obroniwszy honor, Axayacatl zarządził koniec walk. Tenochtitlan wyszedł z tej błyskawicznej i bezpardonowo rozegranej wojnie domowej silniejszy niż kiedykolwiek. Tlatelolco zostało splądrowane i nigdy już nie odzyskało niezależności. Jego mieszkańców Axayacatl traktował jak pokonanego wroga. Zażądał danin, niewolników na ofiary, przekazania mu terenów, a także co było najboleśniejsze, aby się wyrzekli swojej świątyni boga Huitzilopochtli. W mieście wprowadzono rządy przedstawiciela wojskowego z Tenochtitlanu.

    Kodeks Azcatitlan – średniowieczny dokument napisany w erze kolonializmu hiszpańskiego, dotyczący historii Azteków.Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

    W roku 1474 Axayacatl wykorzystał umiejętnie spór o daniny między władcami miast Toluca i Tenancingo, w którym miał być rozjemcą i podporządkował je oba Tenochtitlanowi. Był to ważny krok, zważywszy jego następstwa. Nowe terytoria azteckie zapewniały ochronę przed zagrożeniem ze strony Tarasków, których ziemie leżały za Tolucą. Powrót Axayacatla do Tenochtitlanu uczczono w sposób, który można porównać do triumfalnych wjazdów zwycięzców w starożytnym Rzymie. Przywieziono też jeńców, aby zgodnie ze zwyczajem złożyć ofiarę z ludzi.

    Aztekowie używali dwóch kalendarzy. Jeden z nich – kalendarz słoneczny (Xiuhpohualli), składał się z 365 dni podzielonych na 18 miesięcy po 20 dni oraz dodatkowych 5 dni – Nemotemi (bez imienia, numerowane od 0 do 4). Dni dodatkowe przynosiły nieszczęścia. Każdy miesiąc miał nazwę związaną z rolnictwem, rozwojem roślinności, pracami polowymi. Kolejne dni były ponumerowane od 0 do 19. Według tego kalendarza obchodzono coroczne święta, składano ofiary.Meksyk (hiszp. Ciudad de México) – stolica Meksyku, położona na wyżynie leżącej w środkowej części kraju. Zajmuje powierzchnię 1479 km². Populacja miasta wynosi 8 720 916 mieszkańców, natomiast obszar metropolitarny zamieszkuje 19 231 829 osób (2005 r.). Szacuje się, że całe megalopolis liczy ok. 22–25 mln mieszkańców i jest uznawana za trzecią po Tokio i Seulu aglomerację miejską świata. Region miasta odznacza się także jednym z największych i najszybszych przyrostów liczby ludności.

    Przed bardziej bezpośrednim starciem z Taraskami, Axayacatl w 1478 r. zakończył, rozpoczęty przez Montezumę I, podbój Huasteków aż po Tuxpan nad Zatoką Meksykańską.

    Monolit z Kamienia Słońca, również o nazwie kalendarz Azteków (Narodowe Muzeum Antropologii i Historii, Meksyk)

    Taraskowie stanowili potężną siłę militarną, posiadającą własne niemałe imperium. Był to jeden z niewielu ludów Meksyku mający przewagę liczebną nad Aztekami. Na wiadomość o przygotowaniach Axayacatla do wojny, pewność siebie wyrazili w uszczypliwej nocie do tlatoani. Axayacatl obawiając się Tarasków chciał ustąpić, ale jego dowódcy byli nieugięci. Kampania aztecka zakończyła się klęską, a wojska azteckie zmuszone do odwrotu przez silniejszego, walczącego na własnym terenie przeciwnika, wróciły w niesławie do Tenochtitlanu. Klęski tej nie zdołano już nigdy odwrócić i nawet w okresie, kiedy przybyli tam Hiszpanie, Taraskowie wciąż jeszcze stanowili zagrożenie na obrzeżach imperium azteckiego.

    Tuxpan albo Tuxpan de Rodríguez Cano – miasto we wschodnim Meksyku, w stanie Veracruz, nad rzeką Tuxpan, w pobliżu jej ujścia do Zatoki Meksykańskiej. Około 126,6 tys. mieszkańców.Walec jest bryłą geometryczną ograniczoną powierzchnią walcową i dwiema płaszczyznami nierównoległymi do jej tworzącej. Jeżeli płaszczyzny są prostopadłe do tworzącej, wówczas jest to walec prosty.

    Trzy lata później, w 1481 r. Axayacatl zmarł. Kolejnym tlatoani został jego starszy brat Tizoc.

    Za czasów panowania Axayacatla powstał w Tenochtitlanie tzw. Kamień Słońca (Piedra del Sol), olbrzymi blok skalny z wykutym kalendarzem azteckim. Kamień Słońca był konsekrowany w 1479 r. Kamień ten posiadający kształt walca, o średnicy ok. 3,6 m., grubości 1,22 m. i wadze 24 ton, został odkopany 17 grudnia 1790 r. w Meksyku. Skalny monolit prezentowany jest od 1963 r. w Muzeum Narodowym Antropologii i Historii w parku Chapultepec.

    Tezozomoc – największy władca miasta Azcapotzalco położonego w Dolinie Meksyku. Pochodził z plemienia Tepaneków i panował w latach od 1367 do 1427. W ciągu swojego długiego życia zdołał wywalczyć hegemonię w Dolinie Meksyku. Powstało w ten sposób imperium oparte na daninach płaconych w naturze. Po jego śmierci królem Tepaneków z Azcapotzalco został jego syn Maxtla.Tona – jednostka masy stosowana w technice i handlu. Przeważnie, szczególnie w Polsce, utożsamiana z toną metryczną.

    Genealogia[]

    Bibliografia[]

  • Brenda Ralph Lewis, Aztekowie, Warszawa 2002 r., ISBN 83-214-1251-3
  • Tadeusz Łepkowski, Historia Meksyku, Wrocław 1986, ISBN 83-04-02182-X
  • Jacek Walczak, Aztekowie i tajemnica kalendarza, Warszawa 2006, ISBN 978-83-7391-910-5.
  • Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.Samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona - typ samogłoski spotykany w językach naturalnych. Symbol, który przedstawia ten dźwięk w Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym i X-SAMPA, to a (zwykłe a).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Montezuma I Ilhuicamina, również Moctezuma I, Moteuczoma I, zwany Gniewnym (nazwisko można tłumaczyć „samotny, który wystrzela strzałę w niebo”); (? – 1469).
    Hiszpanie – naród romański zamieszkujący głównie Hiszpanię (73% ludności), posługujący się językiem hiszpańskim.
    Średnica okręgu lub sfery – dowolny odcinek o końcach należących do tej figury i przechodzący przez jej środek symetrii.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Zatoka Meksykańska (ang. Gulf of Mexico, hiszp. Golfo de México) – zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej. Leży między półwyspami Jukatan i Floryda, od otwartego oceanu i Morza Karaibskiego ogradza ją wyspa Kuba. Z akwenem Morza Karaibskiego połączone jest przez Cieśninę Jukatańską, a z otwartym oceanem – Cieśniną Florydzką. Kraje leżące nad zatoką to Kuba, Meksyk i Stany Zjednoczone.
    Montezuma II Xocoyotzin (również Moctezuma II, Motekosoma, Motecuhzoma lub Moteuczoma) (ur. 1466, zm. 30 czerwca 1520) – ostatni przed przybyciem Hiszpanów tlatoani (władca) Azteków w latach 1502–1520; syn Axayacatla, brat Cuitláhuaca.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.