• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Aware

    Przeczytaj także...
    Agnieszka Żuławska-Umeda (ur. 1950) – japonistka, tłumaczka języka japońskiego, doktor nauk humanistycznych. Adiunkt japonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, filolog. Córka Juliusza Żuławskiego, bratanica Wawrzyńca Żuławskiego, żona Yoshiho Umedy.Wykrzyknik – nieodmienna część mowy wyrażająca m.in. silne stany emocjonalne, uczucia oraz ujawniająca stan woli mówiącego (np. życzenia, rozkazy) bądź naśladująca dźwięki otaczającego świata. Inaczej mówiąc są to wyrazy służące do uwydatniania uczuć lub woli mówiącego oraz leksemy będące dźwiękową imitacją zjawisk otaczającego nas świata. Nazwy tej używa się w stosunku do różnych jednostek językowych, ponieważ ich zbiory są wyznaczane przez językoznawców na podstawie różnych kryteriów (np. zbiór wykrzykników wyznaczony na podstawie kryteriów składniowych będzie się różnił od zbioru wyznaczonego na podstawie kryteriów semantycznych czy pragmatycznych). Najczęściej przy wyznaczaniu wykrzykników spośród innych części mowy bierze się pod uwagę wszystkie trzy kryteria tj. semantyczne, składniowe i morfologiczne.
    Man’yōshū (jap. 万葉集, Man’yōshū dosł. Dziesięć tysięcy liści) – najstarsza zachowana do naszych czasów antologia poezji japońskiej. Podzielona jest na dwadzieścia nietytułowanych ksiąg, a zawiera ponad 4500 wierszy autorstwa mniej więcej 700 poetów (jakieś 200 wierszy jest anonimowych). Skompilowana została jako przedsięwzięcie prywatne ok. 780 roku przez poetę Ōtomo no Yakamochi, zapewne przy udziale współpracowników.

    Aware (jap. 哀れ)kategoria estetyczna starożytnej sztuki japońskiej, opisuje japońską wrażliwość na piękno. Termin pochodzi prawdopodobnie od wykrzyknika あはれ Afare! (w języku polskim oddaje się słowem Ach!), które nie ma nic wspólnego z estetyką. Aware nabrało znaczenia w połowie X wieku, w okresie Heian. Od okresu Heian piękno aware nieustannie ewoluowało. Według osiemnastowiecznego filozofa Norinagi Motooriego, zrozumienie tego terminu jest niezbędne dla zrozumienia japońskiej tradycji.

    Syntonia (gr. współbrzmienie) – sposób odnoszenia się do ludzi, charakteryzujący się chęcią do nawiązywania kontaktu emocjonalnego i poczuciem bliskości z nimi. Syntonia jest przeciwieństwem postawy autystycznej, charakterystycznej dla schizofrenii.Bashō Matsuo (jap. 松尾芭蕉, Matsuo Bashō, ur. 1644, zm. 28 listopada 1694) – pseudonim Matsuo Munefusy, japońskiego poety, znanego też po prostu jako Bashō, gdyż tak najczęściej podpisywał swoje dzieła. Powszechnie uznawany jest za jednego z największych pisarzy okresu Edo, szczególnie ceniony jest jego wkład w rozwój haikai, za twórcę którego jest uważany, a jego imię stało się nierozerwalne z tym gatunkiem poezji.
    Scena z Genji monogatari (XII wiek)

    Początkowo aware oznaczało uczucie smutku, melancholii czy żalu, spowodowanego świadomością nietrwałości zjawisk na świecie. W X wieku w tym nastroju zostały napisane wiersze, zebrane w Man’yōshū i Ise monogatari. Z czasem aware zaczęło oznaczać także przyjemność, zadowolenie i oczarowanie. Najbardziej złożoność pojęcia widać w jedenastowiecznym dziele Murasaki Shikibu Genji monogatari. W trakcie badań nad nim Keita Kitayama, a za nim Ivan Morris, wyodrębnili siedem grup wyrazów, które przybliżają rozumowanie terminu aware:

    Tragizm – jest to kategoria estetyczna, oznaczająca konflikt równorzędnych wartości moralnych, w wyniku którego jednostka działająca świadomie w imię wielkiego i szlachetnego celu, jest skazana na klęskę. Starcie równorzędnych racji moralnych (konflikt tragiczny) powoduje nieuchronną klęskę jednostki szlachetnej (zasadnicza cecha dramatu antycznego i klasycznego).Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
    1. biedny, żałosny, nieszczęśliwy, przygnębiony, pechowy,
    2. miły, uroczy, kochany,
    3. smutny, ponury, złamany,
    4. szczęśliwy, zadowolony,
    5. litościwy, dobrotliwy,
    6. efektowny, uroczy, smaczny, przyjemny, interesujący, intrygujący, imponujący,
    7. wyjątkowy, godny pochwały.

    Według definicji Sen’ichi Hisamatsu, aware miało podobne znaczenie, co środkowostarożytna kategoria estetyczna mono no aware, określająca elegancję, patos, piękno emocji i harmonię. W jego rozumowaniu aware objaśniało wyciszone i kontrolowane uczucia, a między rozumem i emocjami zachodzi równowaga. Iwona Kordzińska-Nawrocka, badaczka literatury epoki Heian, terminem aware nazywa zdolność do syntonii, wzruszenie i uczuciowość. Badaczka twórczości Bashō Matsuo, poety żyjącego i tworzącego w okresie Edo (XVII wiek), Agnieszka Żuławska-Umeda, podjęła próbę kompleksowego zdefiniowania terminu jako piękna, które rodzi się wskutek wspólnego przeżywania, co pomaga w odkrywaniu prawd, niewymagających skomplikowanego wyjaśnienia.

    Heian (jap. 平安時代, Heian jidai) – okres w historii Japonii trwający od 794 do 1185 roku. Jego początek wyznacza przeniesienie dworu cesarskiego z Nary do oddalonej o kilkadziesiąt kilometrów, specjalnie w tym celu wybudowanej, nowej stolicy o nazwie Heian-kyō (jap. 平安京, Heian-kyō) (obecnie Kioto), zbudowanej na wzór chińskiego miasta Chang’an (chiń. upr.: 長安; chiń. trad.: 长安; pinyin: Cháng’ān). W przeszłości było ono końcowym etapem Szlaku Jedwabnego, dziś nazywa się Xi’an (chiń.: 西安; pinyin: Xī’ān) i jest znane z "terakotowej armii".Norinaga Motoori (jap. 本居宣長, Motoori Norinaga, ur. 21 czerwca 1730, zm. 4 listopada 1801) – japoński uczony i filozof epoki Edo.

    Na przełomie XVII i XVIII wieku aware zmieniło swój charakter. Przyczyniła się do tego twórczość Monzaemona Chikamatsu oraz osiemnastowieczne sztuki jōruri. Uczucie smutku zostało zastąpione gwałtowną rozpaczą i bólem, jaki powoduje nieszczęście. W tym znaczeniu aware zbliżyło się do zachodniego tragizmu.

    Estetyka (gr. aisthetikos – dosł. „dotyczący poznania zmysłowego”, ale też „wrażliwy”) – dziedzina filozofii zajmująca się pięknem i innymi wartościami estetycznymi. W polskiej literaturze filozoficznej przedmiot estetyki w sposób najbardziej precyzyjny został określony przez Marię Gołaszewską w jej książce pt. Zarys estetyki, gdzie opisano estetykę jako naukę zajmującą się tzw. sytuacją estetyczną. W ramy sytuacji estetycznej wchodzą artysta (twórca), proces twórczy, dzieło sztuki, odbiorca, proces percepcji sztuki oraz wartości estetyczne. Zadaniem estetyki filozoficznej jest opisać relacje pomiędzy poszczególnymi elementami sytuacji estetycznej. Epoka Edo (jap. 江戸時代, Edo-jidai, 1603-1868) – okres w historii Japonii, w którym rzeczywistą władzę sprawowali sioguni z rodu Tokugawa.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zapis i wymowa historyczna.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • B. Kubiak Ho-Chi: Estetyka i sztuka japońska. Wybrane zagadnienia. Kraków: 2009, s. 52–54. ISBN 978-83-242-0959-0.




  • Warto wiedzieć że... beta

    Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.
    Ise monogatari (jap. 伊勢物語, Opowieści z Ise) – japoński utwór literacki z gatunku uta-monogatari, powstały w okresie Heian. Jest to zbiór 205 poezji w stylu tanka, obudowanych 143 opowiastkami opisującymi okoliczności ich powstania.
    Patos, Pathos (gr.) – jedna z kategorii estetycznych, stosowana w każdej dziedzinie sztuki, zwłaszcza w literaturze, muzyce i teatrze.
    Mono no aware (jap. 物の哀れ, Mono no aware) – kategoria estetyczna starożytnej sztuki japońskiej wyrażająca melancholię przemijania i tradycyjną wrażliwość na patos rzeczy.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Bunraku (jap. 文楽, Bunraku), zw. również Ningyō-jōruri (人形浄瑠璃), to jeden z gatunków tradycyjnego teatru japońskiego.
    Genji monogatari (jap. 源氏物語, Opowieść o Genji, tytuł tłumaczony także jako "Opowieść o księciu Promienistym", od imienia własnego Hikaru) – klasyczne dzieło literatury japońskiej autorstwa Shikibu Murasaki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.716 sek.