• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Avemetatarsalia

    Przeczytaj także...
    Skleromochl (Scleromochlus) – rodzaj niewielkiego archozaura żyjącego w późnym triasie na obecnych terenach Europy. Dotychczas odnaleziono szczątki kilku osobników, co sprawia, że anatomia zwierzęcia nie jest w pełni poznana. Scleromochlus był prawdopodobnie dwunożnym biegaczem lub skoczkiem, zdolnym do skakania na duże odległości. Filogenetyczna pozycja rodzaju stanowiła przedmiot długich debat wśród paleontologów – zaliczano go zarówno do krokodylej linii archozaurów, jak również tej prowadzącej ku ptakom. Przedstawiono kilka teorii dotyczących jego sposobu poruszania się, jednak ze względu na niekompletność materiału kopalnego żadnej nie udało się w pełni potwierdzić. Wszystkie znane skamieniałości skleromochli pochodzą z formacji Lossiemouth Sandstone w Szkocji.Crurotarsi (z łac. crus – goleń, podudzie, oraz tarsus – stęp) – grupa archozauromorfów z kladu Archosauriformes obejmująca krokodylomorfy (w tym dzisiejsze krokodyle), rauizuchy, aetozaury, rodzinę Ornithosuchidae i fitozaury (a być może również grupę Avemetatarsalia, do której należą m.in. ptaki – patrz niżej). Grupa ta została wyodrębniona na podstawie podobieństw w budowie stawu skokowego. Ich nazwa nawiązuje do występującego u przedstawicieli grupy stawu łączącego jedną z kości podudzia – kość strzałkową – z jedną z kości stępu – kością piętową; według Sereno (1991) u Crurotarsi występuje półcylindryczny kłykieć kości piętowej, który tworzy staw obrotowy z wyrostkiem kostnym na dorsalnej (górnej) części kości skokowej i z końcem dalszym kości strzałkowej. Nesbitt (2011) podaje jednak, że ów kłykieć nie występuje u przedstawicieli rodziny Ornithosuchidae. W dodatku taki kłykieć występuje też na kości skokowej Asilisaurus i być może również marazucha, należących do kladu Avemetatarsalia tradycyjnie uznawanego za siostrzany do Crurotarsi (nie występuje natomiast u przedstawicieli rodziny Lagerpetidae, nie wiadomo zaś, czy był on obecny u bazalnych pterozaurów; nie jest więc pewne, czy kłykieć ten występował już u najstarszych przedstawicieli Avemetatarsalia). Staw skokowy u Crurotarsi łączy kość skokową z kością piętową. U większości przedstawicieli Crurotarsi kość skokowa ma główkę obracającą się w panewce kości piętowej; jedynie u przedstawicieli rodziny Ornithosuchidae to na kości piętowej jest główka, a na kości skokowej – panewka. Z większości analiz kladystycznych wynika, że archozaury o takiej budowie stawu skokowego tworzyły klad, do którego nie należały żadne inne archozaury; z analizy Nesbitta (2011) wynika jednak, że fitozaury były grupą siostrzaną do kladu Archosauria. Jeśli taką pozycję filogenetyczną tej grupy potwierdzą przyszłe analizy kladystyczne, będzie to dowodzić, że uważany za charakterystyczny dla Crurotarsi staw skokowy z główką na kości skokowej i panewką na piętowej w rzeczywistości powstał już u przodków wszystkich archozaurów, w tym tych z kladu Avemetatarsalia. Według Nesbitta obecnie brak jest danych potrzebnych do stwierdzenia, czy tak zbudowany staw między kośćmi: skokową i piętową występował u bazalnych pterozaurów, Lagerpetidae, silezaura i bazalnych dinozaurów; wydaje się natomiast, że podobnie zbudowany staw między tymi kośćmi występował u Asilisaurus i Marasuchus.
    Michael J. Benton (ur. 8 kwietnia 1956 w Aberdeen) – brytyjski paleontolog, profesor paleontologii kręgowców na Wydziale Nauk o Ziemi na Uniwersytecie w Bristolu i członek m.in. Royal Society of Edinburgh. Jego publikacje koncentrują się głównie na ewolucji triasowych gadów, ale też na wymieraniach i zmianach w zapisie kopalnym fauny. Publikował również na temat roli filogenetyki molekularnej i morfologicznej w rekonstruowaniu filogenezy oraz o zegarze molekularnym.

    Avemetatarsalia, awemetatarsale ("ptasie śródstopia") – klad archozaurów (Archosauria) obejmujący m.in. dinozaury.

    Został nazwany w 1999 roku przez brytyjskiego paleontologa Michaela Bentona jako grupa obejmująca wszystkich przedstawicieli kladu Avesuchia (potomkowie ostatniego wspólnego przodka wszystkich współczesnych archozaurów) bliżej spokrewnione z dinozaurami niż z krokodylami. Pozostawione przez bazalnego przedstawiciela kladu Dinosauromorpha tropy odkryte w Stryczowicach w województwie świętokrzyskim, reprezentujące ichnorodzaj Prorotodactylus, dowodzą, że przedstawiciele Avemetatarsalia żyli już we wczesnym triasie (wczesny olenek), kilka milionów lat po wymieraniu permskim. Inni przedstawiciele kladu znani są w zapisie kopalnym od środkowego triasu.

    Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys. gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

    Rozwinięty opis małego archozaura Scleromochlus oraz kladystyczne analizy jego pozycji filogenetycznej pokazały, że Scleromochlus był bliżej spokrewniony z dinozaurami niż z Crurotarsi (do których należą krokodyle) ale poza kladem Ornithodira według Jacques'a Gauthiera, tj. grupą obejmującą ostatniego wspólnego przodka dinozaurów i pterozaurów i wszystkich jego potomków.

    Jacques A. Gauthier (ur. 1948) – paleontolog kręgowców, morfolog i systematyk. Jeden z założycieli kladystyki w biologii.Paul Sereno (ur. 11 października 1957 w Aurorze w stanie Illinois w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog, wykładowca w University of Chicago, współpracownik National Geographic. Jego specjalnością są dinozaury – odkrył i opisał wiele nowych rodzajów, m.in.: afrowenatora, deltadroma, jobarię, suchomima i eoraptora – jednego z dwóch najwcześniejszych znanych dinozaurów. Podczas wykopalisk prowadzonych w północnej Afryce, m.in. w Nigrze, odnalazł niemal kompletny szkielet sarkozucha i pierwszą dobrze zachowaną czaszkę karcharodontozaura, na podstawie której opisał nowy gatunek – Carcharodontosaurus iguidensis. 14 sierpnia 2008 ogłoszono, że w październiku 2000 Sereno odnalazł na Saharze duże cmentarzysko, które wraz z archeologami badał przez osiem lat. Prowadził również prace w Ameryce Południowej.

    Paul Sereno podał w 1991 formalną (i inną) definicję Ornithodira, w której dodano Scleromochlus explicite. W tym momencie nie było jednak nazwanego kladu, który mógłby obejmować bazalne gatunki linii prowadzącej do dinozaurów (przeciwstawionej linii prowadzącej do krokodyli), więc Benton wprowadził nazwę Avemetatarsalia, pochodzącą od ptaków (Aves – jedynych współczesnych przedstawicieli tego kladu) i wydłużonych kości śródstopia (metatarsus), które u wszystkich znanych Avemetatarsalia osiąga długość co najmniej 50% długości piszczeli. Według definicji przedstawionej przez Bentona do Avemetatarsalia należą wszystkie Avesuchia bliżej spokrewnione z Dinosauria niż z Crocodylia.

    Krokodyle (Crocodilia) – rząd gadów, jedynych oprócz ptaków współczesnych przedstawicieli archozaurów (Archosauria) oraz jedynych żyjących przedstawicieli kladu Crurotarsi. Obecnie reprezentowany jest przez trzy rodziny: krokodylowatych, aligatorowatych oraz gawiali. Poszczególne rodziny różnią się między sobą kształtem pyska oraz liczbą i układem zębów. Żyją w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy.Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Nazwa polska za: Stephen Brusatte. Zawiłe losy dinozaurów. „Świat Nauki”. Czerwiec 2018, s. 20–27, 2018 (pol.). 
    2. Michael J. Benton. Scleromochlus taylori and the origin of dinosaurs and pterosaurs. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London B”. 354, s. 1423–1446, 1999. DOI: 10.1098/rstb.1999.0489 (ang.). 
    3. Stephen L. Brusatte, Grzegorz Niedźwiedzki, Richard J. Butler. Footprints pull origin and diversification of dinosaur stem lineage deep into Early Triassic. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 278 (1708), s. 1107-1113, 2011. DOI: 10.1098/rspb.2010.1746 (ang.). 
    4. Sereno, P. C. 2005. Avemetatarsalia. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 22 września 2010]
    5. Paul C. Sereno. Basal archosaurs: phylogenetic relationships and functional implications. „Society of Vertebrate Paleontology Memoir”. 2, s. 1–53, 1991. DOI: 10.1080/02724634.1991.10011426 (ang.). 
    Kość piszczelowa, piszczel (łac. tibia) - podstawowa kość goleni, leży po stronie przyśrodkowej. Koniec bliższy (głowa kości piszczelowej) ukształtowany jest w postaci kłykcia bocznego i przyśrodkowego; ich powierzchnie stawowe wchodzą w skład stawu kolanowego. Między kłykciami leży tzw. wyniosłość międzykłykciowa, która składa się z dwóch guzków,bocznego i przyśrodkowego. U podstawy kłykcia bocznego na jego tylno-bocznej powierzchni znajduje się powierzchnia stawowa strzałkowa, która służy do połączenia z głową strzałki. Trzon kości piszczelowej ma przekrój trójkątny, najbardziej widoczny jest brzeg przedni, który rozpoczyna się poniżej kłykci guzowatością piszczeli. Brzeg przedni kości piszczelowej i jej powierzchnia przyśrodkowa pokryte są tylko skórą i są dobrze wyczuwalne przez skórę. Po stronie bocznej dalszej kości piszczelowej znajduje się wcięcie strzałkowe. Dolna powierzchnia nasady tworzy powierzchnię stawową dolną i służy do połączenia z kością skokową, wchodzącą w skład kości stopy.Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).




    Warto wiedzieć że... beta

    Województwo świętokrzyskie – jednostka podziału administracyjnego w południowej części centralnej Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 r. W przybliżeniu obejmuje większą część obszaru dawnego województwa kieleckiego, część tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) oraz skrawki radomskiego, piotrkowskiego i częstochowskiego.
    Śródstopie (łac. metatarsus) – metapodium kończyny tylnej kręgowców. Każda kość śródstopia ma długi trzon i dwa powiększone końce. Podstawa kości śródstopia łączy się za pomocą stawów z kośćmi stępu. Zakończenia kości śródstopia łączą się za pomocą stawów z odpowiadającymi im palcami stopy.
    Kladystyka, systematyka filogenetyczna – metoda klasyfikacji grupująca obiekty w zhierarchizowane jednostki, spośród których mniej obszerne należą do obszerniejszych. Kladystykę można wykorzystać do uporządkowania jakichkolwiek danych porównawczych – stosowana jest najpowszechniej w systematyce biologicznej, jednak wykorzystuje się ją również m.in. w archeologii i językoznawstwie.
    Pterozaury, gady latające (Pterosauria, z gr. pteron – skrzydło + sauros – jaszczur) – rząd latających archozauromorfów, prawdopodobnie archozaurów (gadów naczelnych), żyjących od późnego triasu do końca kredy (230 do 65,5 mln lat temu). Najczęściej klasyfikowane jako archozaury z kladu Avemetatarsalia (obejmującego ptaki i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z krokodylami) blisko spokrewnione z dinozauromorfami; z niektórych analiz kladystycznych wynika jednak, że mogły być przedstawicielami kladu Archosauriformes nienależącymi do archozaurów lub nawet archozauromorfami nienależącymi do Archosauriformes.
    Archozaury, gady naczelne (Archosauria – z gr. archos – władca + sauros – jaszczur) – takson diapsydalnych gadów obejmujący zaawansowane ewolucyjnie rzędy gadów.
    Stryczowice – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów.
    Dinozauromorfy (Dinosauromorpha) – klad archozaurów obejmujący grupę Dinosauria i taksony blisko z nią spokrewnione. Bazalnymi dinozauromorfami są m.in. Marasuchus, przypuszczalnie tożsamy z nim Lagosuchus, Lagerpeton z ladynu Argentyny, Dromomeron z noryku Arizony, Nowego Meksyku i Teksasu oraz grupę Silesauridae, obejmującą m.in. silezaura z karniku Polski, eucelofyza z warstw karnickich i noryckich Nowego Meksyku, pseudolagozucha z ladynu Argentyny oraz Sacisaurus z noryku Brazylii i przypuszczalnie technozaura z karniku Teksasu. Tropy odkryte w Stryczowicach w województwie świętokrzyskim, reprezentujące ichnorodzaj Prorotodactylus, dowodzą, że bazalni przedstawiciele Dinosauromorpha żyli już we wczesnym oleneku. Jedynymi żyjącymi dziś dinozauromorfami są ptaki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.