• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Astronomia



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Galaktyka Andromedy (zwana również Messier 31, M31 lub NGC 224, a wcześniej także Wielką Mgławicą w Andromedzie) – galaktyka spiralna, leżąca około 2,52 miliona lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Andromedy.Astronomia podczerwona - dział współczesnej astronomii poświęcony badaniu promieniowania elektromagnetycznego ciał niebieskich w zakresie fal o długości od ok. 1 μm do ok. 1000 μm (1 mm). Przełomowe znaczenie dla astronomii podczerwonej miało umieszczenie w 1983 r. poza atmosferą pierwszego satelity do badań w podczerwieni IRAS.
    Astronomia teoretyczna[]
    Wizualizacja wielkoskalowej struktury Wszechświata – widoczna jest Wielka Ściana Sloan o długości 1,37 miliarda lat świetlnych.

    Astronomia teoretyczna wykorzystuje różnorodne narzędzia, które obejmują modele analityczne (np. modele politropowe do opisu struktury gwiazdy) i obliczeniowe symulacje numeryczne. Każdy z nich ma pewne zalety. Modele analityczne procesu są lepsze do uzyskiwania wglądu w naturę zjawiska. Modele numeryczne są niezbędne do bardziej precyzyjnego opisu zjawisk złożonych i odtwarzają zjawiska i efekty, których w modelach analitycznych nie widać.

    Galaktyka Seyferta – spiralna bądź nieregularna galaktyka zawierająca niezwykle jasne jądro, którego źródłem jest najprawdopodobniej czarna dziura, która może czasem przebić blaskiem całą otaczającą galaktykę. Emisja światła przez centralne jądro zmienia się w okresie mniejszym niż rok, co oznacza, że obszar emitujący musi mieć średnicę mniejszą niż rok świetlny. Nazwa tego typu galaktyk wywodzi się od astronoma Karla Seyferta, który badał je obszernie w latach 40. XX w. Galaktyki Seyferta należą do podklasy galaktyk aktywnych.Galaktyka (z gr. γαλα – mleko) – duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka zawiera od 10do 10 gwiazd orbitujących wokół wspólnego środka masy.

    Astronomowie teoretycy tworzą i rozwijają modele teoretyczne, które wyjaśniają obserwowane zjawiska oraz przewidują istnienie nowych. To pomaga obserwatorom szukać danych, które mogą obalić model lub pomóc w wyborze pomiędzy kilkoma modelami równorzędnymi lub sprzecznymi. Teoretycy modyfikują swoje modele w miarę napływania nowych obserwacji. W przypadku niezgodności modelu i obserwacji często wystarczy niewielka modyfikacja parametrów modelu lub założeń, aby model dopasować do danych. Poważne sprzeczności modelu i obserwacji z czasem prowadzą do zarzucenia koncepcji związanej z danym modelem i poszukiwania całkowicie nowych rozwiązań.

    Kometa – małe ciało niebieskie poruszające się w układzie planetarnym, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej. Ciepło tej gwiazdy powoduje, że wokół komety powstaje koma, czyli gazowa otoczka. W przestrzeń kosmiczną jądro komety wyrzuca materię, tworzącą dwa warkocze kometarne – gazowy i pyłowy, skierowane pod różnymi kątami do kierunku ruchu komety. Gazowy warkocz komety jest zawsze zwrócony w kierunku przeciwnym do gwiazdy, co spowodowane jest oddziaływaniem wiatru słonecznego, który zawsze jest skierowany od gwiazdy. Pyłowy warkocz składa się z drobin zbyt masywnych, by wiatr słoneczny mógł znacząco zmienić kierunek ich ruchu.Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo „wszechświat” może być też używane w innych kontekstach jako synonim słów „kosmos” (w rozumieniu filozofii), „świat” czy „natura”. W naukach ścisłych słowa „wszechświat” i „kosmos” są równoważne.

    Zagadnienia badane przez astronomów teoretyków to między innymi: mechanika nieba, ewolucja gwiazd, powstawanie galaktyk, pochodzenie promieniowania kosmicznego, oraz kosmologia fizyczna, zagadnienia związane z teorią strun, a także astrofizyka cząstek, czy cykl CNO, który jest źródłem energii dla masywnych gwiazd. Narzędziem do badania wielu aspektów, takich jak wielkoskalowa struktura Wszechświata, procesy w pobliżu czarnych dziur czy emisji fal grawitacyjnych jest ogólna teoria względności.

    Wodór (H, łac. hydrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 1, niemetal z bloku s układu okresowego. Jego izotop, prot, jest najprostszym możliwym atomem, zbudowanym z jednego protonu i jednego elektronu.Prawo Hubble’a jest podstawowym prawem kosmologii obserwacyjnej, wiążącym odległości galaktyk r z ich tzw. prędkościami ucieczki v (których miarą jest przesunięcie ku czerwieni z). Prawo to określa, iż te dwie wielkości są do siebie proporcjonalne, a stałą proporcjonalności jest stała Hubble’a H0:

    Przykładem szeroko akceptowanego i ogólnie przyjętego modelu jest model Lambda-CDM, którego składnikami są: teoria Wielkiego Wybuchu, teoria inflacji kosmicznej, ciemna materia, ciemna energia oraz fundamentalne teorie fizyki.

    Kilka przykładów tego procesu:

    Ciemna materia i ciemna energia są obecnie głównymi zagadnieniami w astronomii, jako że ich odkrycie wynikło z badania własności obiektów astronomicznych.

    Szczególne poddziedziny[]

    Astronomia słoneczna[]

    Obraz aktywnej fotosfery Słońca w zakresie nadfioletu otrzymany przez teleskop kosmiczny TRACE. NASA
     Osobny artykuł: Słońce.

    Najczęściej badaną gwiazdą jest Słońce, znajdujące się w odległości około ośmiu minut świetlnych od Ziemi. Słońce istnieje od około 4,6 miliarda lat, jest typową gwiazdą ciągu głównego – karłem klasy G2 V. Słońce nie jest uważane za gwiazdę zmienną. Podlega cyklicznym zmianom poziomu aktywności znanym jako cykl słoneczny. W około jedenastoletnim cyklu zachodzą zmiany w liczbie plam słonecznych, promieniowaniu radiowym, koronalnych wyrzutach masy, natężeniu wiatru słonecznego. Plamy słoneczne to obszary o temperaturze niższej niż średnia temperatura fotosfery Słońca, w plamach ma miejsce intensywna aktywność magnetyczna.

    Promieniowanie hamowania (niem. Bremsstrahlung) – promieniowanie elektromagnetyczne powstające podczas hamowania cząstki obdarzonej ładunkiem elektrycznym w polu jądra atomowego. Promieniowanie to jest jedną z dróg utraty energii przez poruszającą się naładowaną cząstkę.Obłok Oorta (znany też pod nazwą obłoku Öpika-Oorta) – hipotetyczny, sferyczny obłok, składający się z pyłu, drobnych okruchów i planetoid obiegających Słońce w odległości od 300 do 100 000 j.a.. Składa się głównie z lodu i zestalonych gazów takich jak amoniak czy metan. Rozciąga się do około jednej czwartej odległości do Proxima Centauri i około tysiąckrotnie dalej niż pas Kuipera i dysk rozproszony, gdzie krążą znane obiekty transneptunowe. Zewnętrzne granice obłoku Oorta wyznaczają granicę dominacji grawitacyjnej Układu Słonecznego

    Cykl słoneczny nie jest całkowicie regularny i okresowo aktywność Słońca zanika, co może mieć wpływ na klimat Ziemi. Na przykład minimum Maundera mogło spowodować w średniowieczu zjawisko znane jako Mała Epoka Lodowcowa.

    Poza cyklicznymi zmianami Słońce ulega także powolnej stopniowej przemianie zwanej ewolucją, zwiększa jasność, obecnie jest jaśniejsze o 40% niż wtedy, gdy dopiero co osiągnęło ciąg główny.

    Widoczna zewnętrzna powierzchnia Słońca nazywana jest fotosferą. Nad fotosferą znajduje się cienka warstwa znana jako chromosfera. Powyżej jest obszar przejściowy, w którym temperatura rośnie bardzo szybko wraz z wysokością, a dalej rozciąga się korona.

    William Herschel, właściwie Friedrich Wilhelm Herschel (ur. 15 listopada 1738 r. w Hanowerze, Niemcy, zm. 25 sierpnia 1822 r. w Windsorze) – astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana.Powstawanie gwiazd – proces formowania nowych gwiazd, w trakcie którego chmury molekularne przemieniają się w gwiazdy.

    W centrum Słońca znajduje się jądro, w którym temperatura i ciśnienie są na tyle wysokie, że zachodzą tam reakcje termojądrowe. Jądro otoczone jest warstwą promienistą, w której energia z wnętrza transportowana jest na zewnątrz za pośrednictwem promieniowania, oddziałującego z plazmą. Obszar zewnętrzny to obszar konwektywny, w którym energia transportowana jest przede wszystkim w wyniku ruchu materii. Uważa się, że warstwa konwektywna odpowiedzialna jest za aktywność magnetyczną Słońca, prowadzącą m.in. do powstawania plam.

    Nauki przyrodnicze (w terminologii angielskiej zwane natural sciences) to mało precyzyjne określenie dziedzin nauki, które zajmują się badaniem różnych aspektów świata materialnego, ożywionego i nieożywionego, zazwyczaj z zastosowaniem aparatu matematycznego, jak również właściwej sobie metodologii.Ciemna energia – w kosmologii jest hipotetyczną formą energii, która wypełnia całą przestrzeń i wywiera na nią ujemne ciśnienie, wywołując rozszerzanie się Wszechświata. Jest to jedno z pojęć wprowadzonych w celu wyjaśnienia przyspieszania ekspansji kosmosu oraz problemu brakującej masy we Wszechświecie. Wyniki badań opublikowane w 2011 wydają się potwierdzać istnienie ciemnej energii.

    Strumień cząstek w postaci wiatru słonecznego wypływa ze Słońca i tworzy heliosferę, którą kończy heliopauza. Wiatr słoneczny oddziałuje z magnetosferą Ziemi, prowadząc do powstania pasów radiacyjnych Van Allena oraz do zjawiska zorzy polarnej w okolicach, gdzie linie pola magnetycznego Ziemi wchodzą w ziemską atmosferę.

    Saros – w astronomii okres, po którym Ziemia, Słońce i Księżyc powracają do prawie takiego samego położenia względem siebie, a cykle zaćmień Słońca i Księżyca zaczynają się powtarzać.Teleskop kosmiczny Comptona (ang. Compton Gamma Ray Observatory, CGRO) – teleskop kosmiczny wyniesiony na orbitę 5 kwietnia 1991 roku na pokładzie promu Atlantis w misji STS-37. Teleskop prowadził obserwacje w zakresie promieniowania gamma. Nosił imię Arthura Comptona, amerykańskiego fizyka, który odkrył nazwany jego imieniem efekt, polegający na rozpraszaniu promieniowania gamma na swobodnych lub słabo związanych w atomach elektronach.

    Astronomia planetarna[]

    Dział astronomii planetarnej bada planety, księżyce, planety karłowate, komety, planetoidy i inne ciała krążące wokół Słońca, a także planety pozasłoneczne. Nasz Układ Słoneczny został już w miarę dobrze zbadany, najpierw przy użyciu teleskopów, a następnie poprzez sondy kosmiczne. Badania te pozwoliły nam zrozumieć powstawanie i ewolucję naszego Układu Słonecznego, jakkolwiek wciąż dokonywanych jest wiele nowych odkryć.

    Gwiazdy I populacji – gwiazdy młode, uformowane stosunkowo późno - po uformowaniu się galaktyki. Charakteryzują się wysoką zawartością pierwiastków ciężkich (metalicznych).Pas planetoid – obszar Układu Słonecznego znajdujący się między orbitami Marsa i Jowisza. Krąży w nim wiele ciał różnej wielkości, nazywanych planetoidami. Pas planetoid nazywany jest też głównym pasem, ponieważ w Układzie Słonecznym istnieją również inne zbiory małych ciał: pas Kuipera, dysk rozproszony i obłok Oorta, oraz wiele mniejszych skupisk, takich jak planetoidy bliskie Ziemi, centaury czy trojańczycy.
    Czarna plamka na górze to wir pyłowy (wir piaskowy) wspinający się po ścianie krateru na Marsie. Ta poruszająca się i mieszająca kolumna w marsjańskiej atmosferze (podobna do ziemskiego tornado) tworzy długą ciemną smugę. Fotografia NASA

    Układ Słoneczny jest podzielony na planety wewnętrzne, główny pas planetoid i planety zewnętrzne. Planety wewnętrzne to Merkury, Wenus, Ziemia i Mars. Zewnętrzne gazowe olbrzymy to: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Za orbitą Neptuna rozciąga się pas Kuipera, a za nim hipotetyczny obłok Oorta, który może sięgać na odległość ok. 1 roku świetlnego.

    Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – jest narzędziem, które służy do obserwacji odległych obiektów poprzez zbieranie promieniowania elektromagnetycznego (np. światła widzialnego). Pierwsze znane praktyczne teleskopy zostały skonstruowane przy użyciu soczewek ze szkła w Holandii na początku XVII wieku przez Hansa Lippersheya, a wkrótce potem przez Galileusza we Włoszech. Znalazły zastosowanie w działaniach militarnych i w astronomii.NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act, zastępując poprzednika – National Advisory Committee for Aeronautics. Jest wydziałem Departamentu Obrony USA i jest mu bezpośrednio podległa.

    Planety powstały w dysku protoplanetarnym, który otaczał młode Słońce. Dzięki przyciąganiu grawitacyjnemu, procesom akrecji i kolizjom w dysku powstawały zlepki materii, z których następnie formowały się protoplanety. Ciśnienie wiatru słonecznego czyściło następnie przestrzeń międzyplanetarną z resztek materii i tylko planety o wystarczająco dużych masach zachowały gazowe atmosfery. Planety również czyściły nowo powstały Układ Słoneczny z resztek materii, która albo była wyrzucana poza układ, albo spadała na młode planety w okresie tzw. wielkiego bombardowania. Dowodem na to jest np. silnie pokraterowana powierzchnia Księżyca. W tym okresie niektóre protoplanety mogły zderzyć się ze sobą, prawdopodobnie w ten sposób powstał układ Ziemia-Księżyc.

    Linia spektralna — ciemna lub jasna linia w jednolitym, ciągłym widmie, powstającą wskutek nadmiaru lub deficytu fotonów (w porównaniu z pobliskimi częstotliwościami) w wąskim zakresie częstotliwości.Paralaksa – efekt niezgodności różnych obrazów tego samego obiektu obserwowanych z różnych kierunków. W szczególności paralaksa odnosi się do jednoczesnego obserwowania obiektów leżących w różnych odległościach od obserwatora lub urządzenia obserwującego, a objawia się tym, że obiekty te na obu obrazach są oddalone od siebie o odmienną odległość kątową lub też nachodzą na siebie na tych obrazach w odmiennym stopniu.

    Kiedy planeta osiągnęła wystarczającą masę, następował okres grzania i różnicowania wewnętrznego. Ciężkie materiały spływały do wnętrza planety, tworząc w planetach typu ziemskiego metaliczne jądro, płaszcz i skorupę, w przypadku planet jowiszowych – krzemianowe jądro otoczone warstwami metalicznego i ciekłego wodoru. Jądra planet mogą zawierać część płynną, dzięki której powstaje pole magnetyczne chroniące atmosferę planety przed niszczącym działaniem wiatru słonecznego.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Tor (Th, łac. thorium) – pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od imienia jednego z bogów nordyckich, Thora.

    Ciepło wewnętrzne planet lub księżyców pochodzi: ze zderzeń, dzięki którym utworzyło się dane ciało, z pierwiastków promieniotwórczych (np. uranu, toru, izotopu glinu Al) oraz z grzania pływowego. Niektóre planety i księżyce zgromadziły wystarczającą ilość ciepła, aby mogły istnieć takie procesy geologiczne jak wulkanizm czy ruchy tektoniczne. Planety, które utworzyły lub zachowały atmosferę, mogą ulegać procesowi niszczenia powierzchni przez wiatr czy wodę. Mniejsze ciała oraz nieulegające grzaniu pływowemu stygły szybciej, a ich aktywność geologiczna jest ograniczona tylko do ewolucji zderzeniowej.

    Friedrich Wilhelm Bessel (ur. 22 lipca 1784 w Minden, zm. 17 marca 1846 w Królewcu, obecnie Kaliningrad, Rosja) – niemiecki astronom, geodeta i matematyk, który dokonał pomiarów położenia ok. 50 tys. gwiazd. Pozwoliło to po raz pierwszy dokładnie wyznaczyć odległości międzygwiezdne. Od roku 1810 profesor uniwersytetu w Królewcu. Założył tam obserwatorium astronomiczne, którym kierował.Astronawigacja – oznaczanie pozycji statku lub samolotu na podstawie pomiarów położenia niektórych ciał niebieskich.

    Astronomia gwiazdowa[]

    Mgławica planetarna Mrówka. Gaz odrzucany przez umierającą gwiazdę centralną tworzy symetryczne wzory niespotykane w typowych chaotycznych eksplozjach.

    Badanie gwiazd i opisywanie ich zmian jako ewolucji gwiazd jest podstawą do zrozumienia Wszechświata. Zagadnienia te poznaje się poprzez obserwacje oraz symulacje komputerowe wnętrza gwiazd.

    Model Lambda-CDM (Λ-CDM, ang. Lambda-cold dark matter) – jeden z najpowszechniej uznawanych modeli kosmologicznych. Jego nazwa pochodzi od dwóch głównych składników Wszechświata: stałej kosmologicznej (oznaczanej przez Λ) i zimnej ciemnej materii. Model ten wyjaśnia mikrofalowe promieniowanie tła (CMB), obserwowaną strukturę wielkoskalową oraz przyspieszanie ekspansji Wszechświata.Astronomia rentgenowska – dział astronomii zajmujący się rejestracją i analizą promieniowania rentgenowskiego pochodzącego z kosmosu. Zakres energii obserwowanych fotonów promieniowania X zawiera się w przedziale od 0,1 do 500 keV, co odpowiada długości fali pomiędzy 12 a 2,5 pm.

    Powstawanie gwiazd zachodzi w gęstych obszarach gazu i pyłu, znanych jako obłoki molekularne. Pod wpływem zaburzeń takich, jak oddziaływanie lub zderzenie obłoków, silne promieniowanie pochodzące od pobliskich eksplozji kosmicznych, w obłoku pojawiają się obszary o zwiększonej gęstości, które zapadają się pod wpływem własnej grawitacji i powstaje protogwiazda. W centrum obszaru o odpowiednio dużej masie temperatura rośnie do takiej, aż zaczynają zachodzić reakcje termojądrowe i powstaje gwiazda. Własności tak powstałej gwiazdy zależą przede wszystkim od jej masy początkowej. Im większa masa, tym szybciej zachodzą reakcje termojądrowe i tym szybciej wyczerpuje się zapas wodoru w jądrze gwiazdy. W miarę upływu czasu wodór zostaje całkowicie zamieniony w hel i gwiazda przyspiesza ewolucję. Spalanie helu wymaga wyższej temperatury, zatem gwiazda zarówno zwiększa rozmiary, jak i gęstość w jądrze. Tak powstały czerwony olbrzym żyje krótko, zapasy helu szybko wyczerpują się. Bardzo masywne gwiazdy przechodzą przez szereg kolejnych coraz krótszych etapów, wytwarzając coraz cięższe pierwiastki.

    Koronalny wyrzut masy (ang. coronal mass ejections – CMEs) – olbrzymi obłok plazmy, w którym pole magnetyczne jest bardziej intensywne, przyspieszane w obszarze korony słonecznej i wyrzucane w przestrzeń międzyplanetarną. Masa materii skupionej w ukształtowanym plazmoidzie sięga miliardów ton, a składa się głównie z elektronów i protonów z niewielkim dodatkiem jonów cięższych pierwiastków, jak hel, tlen i żelazo. Obłoki wyrzuconej plazmy osiągają prędkość od prawie 200 do ponad 2000 km/s. Wyrzuty koronalne są skutkiem rekoneksji magnetycznej podczas rozbłysków słonecznych i protuberancji. Częstość ich występowania zmienia się w zależności od fazy cyklu aktywności słonecznej. Podczas minimum aktywności zjawisko zanika, a podczas maksimum częstość wzrasta do 4 – 5 dziennie. W przestrzeni międzyplanetarnej plazma ta rozchodzi się w postaci stosunkowo dobrze ukierunkowanego i wąskiego wyrzutu rozszerzającego się do średnicy np. 50 milionów km na odległości orbity Ziemi.Gwiazda zmienna – gwiazda, która w znaczący sposób zmienia swoją jasność. Ogólnie rzecz biorąc, każda gwiazda wykazuje drobne fluktuacje jasności, ale są one w większości przypadków praktycznie niezauważalne – na przykład jasność Słońca zmienia się o ok. 0,1% w 11-letnim cyklu.

    Ostateczny los gwiazdy zależy od jej masy, gwiazda o masie większej niż osiem mas Słońca wybucha jako supernowa, podczas gdy gwiazdy o mniejszej masie tworzą mgławicę planetarną, a następnie kończą ewolucję jako białe karły. Pozostałością po wybuchu supernowej jest gęsta gwiazda neutronowa lub, jeśli masa gęstego jądra przekroczy ponad trzykrotnie masę Słońca, powstanie czarna dziura. Ciasne układy podwójne gwiazd mają bardziej złożone ścieżki ewolucyjne, przekaz masy od towarzysza do białego karła może spowodować wybuch supernowej. Mgławice planetarne i supernowe są niezbędne do wzbogacania ośrodka międzygwiazdowego w pierwiastki ciężkie; bez nich wszystkie nowe gwiazdy zbudowane byłyby tylko z wodoru i helu.

    Kangxi, chin. 康熙, Kāngxī; imię prywatne 玄燁, Xuányè (ur. 4 maja 1654, zm. 20 grudnia 1722) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1661–1722.Widmo absorpcyjne – widmo, które powstaje podczas przechodzenia promieniowania elektromagnetycznego przez chłonny ośrodek absorbujący promieniowanie o określonych długościach. Można zarejestrować przy użyciu metod spektroskopii. Graficznie ma postać widma ciągłego z ciemnymi liniami (dla gazowych pierwiastków). Występowanie widma absorpcyjnego jest spowodowane pochłanianiem przez substancję fotonów tylko o określonych długościach fali – takich, które mogą spowodować wzbudzenie atomu lub cząsteczki do stanu dopuszczanego przez prawa mechaniki kwantowej. Zmiany stanu wzbudzenia dotyczą zarówno elektronów jak i oscylacji i rotacji całych cząstek.

    Prawie wszystkie pierwiastki cięższe niż wodór i hel powstały w wyniku reakcji termojądrowych we wnętrzach gwiazd.

    Astronomia galaktyczna[]

    Obserwowana struktura ramion spiralnych Drogi Mlecznej

    Układ Słoneczny znajduje się na peryferiach galaktyki spiralnej z poprzeczką, znanej jako Droga Mleczna, która jest częścią Lokalnej Grupy galaktyk. Droga Mleczna jest obracającą się masą gazu, pyłu, gwiazd i innych obiektów, utrzymywanych przez wzajemne przyciąganie grawitacyjne. Ponieważ Ziemia znajduje się w pyłowym ramieniu spiralnym (w jego zewnętrznej części), pył ten przesłania widok i znaczna część Drogi Mlecznej nie jest widoczna w zakresie optycznym.

    TRACE (ang. Transition Region and Coronal Explorer) – teleskop kosmiczny NASA służący do badania związku pomiędzy polem magnetycznym Słońca a strukturami plazmy, na podstawie zdjęć wysokiej rozdzielczości i obserwacji fotosfery oraz obszarów przejściowych do korony słonecznej. Misja odbyła się w ramach programu Small Explorer (SMEX), stanowiącego część programu Explorer.Teleskop Subaru (jap. すばる望遠鏡) – japoński teleskop pracujący w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z tzw. optyką aktywną. Znajduje się w obserwatorium Mauna Kea na Hawajach na wysokości 4139 m n.p.m. nieopodal Teleskopów Kecka. Posiada zwierciadło monolityczne o łącznej średnicy 8,3 metra (z czego do obserwacji używane jest 8,2 m), które powstało przez zgrzanie 55 w większości sześciokątnych segmentów. Wyposażono go w 261 siłowników, które kompensują ewentualne odkształcenia zwierciadła.

    W centrum Drogi Mlecznej jest jej jądro w formie zgrubienia centralnego z niewyraźną poprzeczką, a w samym centrum tej struktury znajduje się supermasywna czarna dziura. Dalej rozciąga się dysk galaktyczny, w którym można wyodrębnić cztery ramiona spiralne. Jest to obszar intensywnego powstawania gwiazd, który zawiera wiele gwiazd młodych, należących do I populacji gwiazdowej. Dysk otoczony jest kulistym halo starych gwiazd II populacji, jak również stosunkowo gęstymi gromadami gwiazd określanymi jako gromady kuliste.

    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Mauna Kea (w języku hawajskim biała góra) – najwyższy wulkan archipelagu Hawajów, usytuowany na wyspie Hawaiʻi i zarazem jeden z największych wulkanów na Ziemi. Szczyt wulkanu Mauna Kea wznosi się na wysokość 4205 m powyżej poziomu morza, ale zarazem 10 203 m od podstawy na dnie Oceanu Spokojnego (co daje największą wysokość względną na Ziemi, od podstawy do wierzchołka). Mauna Kea zaczęła wyrastać z dna morskiego ok. 800 000 lat temu. W ciągu ostatnich 10 000 lat wybuchała parokrotnie. Ostatni raz erupcja nastąpiła ok. 4500 lat temu.

    Przestrzeń pomiędzy gwiazdami wypełnia ośrodek międzygwiazdowy o niewielkiej gęstości materii. Obszary najgęstsze to obłoki molekularne, zawierające wodór cząsteczkowy, inne pierwiastki oraz związki chemiczne, w nich formują się obszary powstawania gwiazd. Najpierw pojawia się ciemna mgławica, która następnie zagęszcza się, zapadając grawitacyjnie (rozmiar obszaru określa długość Jeansa), tworząc zwarte protogwiazdy.

    Minimum Maundera – okres trwający od 1645 do 1717 roku, podczas którego powstało znacznie mniej raportów dotyczących plam słonecznych w porównaniu z pierwszą połową wieku. Nazwany na cześć angielskiego astronoma Edwarda W. Maundera (1851–1928).Atmosfera Marsa jest bardzo cienka i rozrzedzona w porównaniu z ziemską, ciśnienie atmosferyczne wynosi od 30 Pa na wierzchołku Olympus Mons do ponad 1155 Pa przy dnie Hellas Planitia. Skład atmosfery to głównie dwutlenek węgla (95,32%), azot (2,7%) i argon (1,6%). Pozostałe 0,38% stanowią pierwiastki śladowe, wśród których znajduje się także tlen. Uważa się, że miliardy lat temu atmosfera Marsa była gęstsza i zawierała więcej tlenu niż ziemska .

    Gdy pojawi się więcej masywnych gwiazd, przekształcają one obłok macierzysty w obszar H II, obłok zjonizowanej i świecącej plazmy. Wiatr gwiazdowy i wybuchy tych gwiazd jako supernowych powodują stopniowe rozproszenie obłoku, pozostawiając jedną lub kilka otwartych gromad gwiazd. Gromady te też ulegają stopniowo rozproszeniu, a gwiazdy dołączają do ogólnej populacji gwiazd Mlecznej Drogi.

    Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).Supergromada – zgrupowanie setek lub tysięcy grup i gromad galaktyk. Supergromady są jednymi z największych znanych struktur we Wszechświecie. Istnienie supergromad wskazuje na to, że galaktyki są rozłożone we Wszechświecie nierównomiernie, nawet w dużych skalach. Większość z nich łączy się w grupy i gromady, przy czym grupy zawierają do 50 galaktyk, a gromady do kilku tysięcy. Te grupy i gromady, a także dodatkowe odizolowane galaktyki, tworzą razem większe struktury zwane właśnie supergromadami.

    Badania ruchu materii w Drodze Mlecznej i innych galaktykach pokazały, że materii jest więcej, niż by to wynikało z ilości materii świecącej. Całkowitą masę galaktyki dominuje halo ciemnej materii, a jej natura pozostaje nieznana.

    Astronomia pozagalaktyczna[]

    Obraz pokazuje szereg niebieskawych, łukowato wygiętych obiektów, które są wielokrotnymi obrazami tej samej galaktyki, które powstały w wyniku soczewkowania grawitacyjnego światła odleglejszych galaktyk przez gromadę żółtych galaktyk znajdujących się pośrodku obrazu. Zjawisko soczewki wywołane jest przez pole grawitacyjne gromady, które zakrzywia tor promieni świetlnych, potęgując jasność i powodując odkształcenie obrazu odległych galaktyk.
     Osobny artykuł: Astronomia pozagalaktyczna.

    Badanie obiektów znajdujących się poza naszą galaktyką to przede wszystkim badania powstawania i ewolucji galaktyk i ich morfologii, w tym badania aktywnych jąder galaktyk, a także badania rozkładu przestrzennego galaktyk, czyli grup i gromad galaktyk. Ten ostatni aspekt jest ważny dla zrozumienia wielkoskalowej struktury Wszechświata.

    Izotopy – odmiany pierwiastka chemicznego różniące się liczbą neutronów w jądrze atomu (z definicji atomy tego samego pierwiastka mają tę samą liczbę protonów w jądrze). Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą masową (łączną liczbą neutronów i protonów w jądrze), ale mają tę samą liczbę atomową (liczbę protonów w jądrze).Obiekty bliskie Ziemi (NEO od ang. Near-Earth objects) – planetoidy, komety i meteoroidy, których orbity przechodzą blisko orbity Ziemi. Przyjmuje się, że są to obiekty, których część orbity jest w odległości mniejszej niż 1,3 j.a. od Słońca. Zależnie od ich rozmiarów i bliskości, obiekty NEO są też łatwiejsze w dostępie dla sond kosmicznych z Ziemi i są ważne dla przyszłych badań naukowych i rozbudowy komercyjnej. Niektóre planetoidy bliskie Ziemi mogą być osiągane ze znacznie mniejszą zmianą prędkości (ΔV) niż Księżyc.

    Poszczególne galaktyki cechuje na ogół dobrze określony kształt, co pozwoliło na rozwinięcie systemu ich klasyfikacji. Galaktyki dzieli się na ogół na galaktyki spiralne, galaktyki eliptyczne i galaktyki nieregularne.

    Galaktyki eliptyczne mają przekrój o kształcie elipsy. Gwiazdy w galaktyce poruszają się po orbitach rozłożonych dość przypadkowo bez wyraźnie wyróżnionego kierunku. Galaktyki te zawierają niewielkie ilości pyłu międzygwiazdowego, nieliczne obszary powstawania gwiazd, a gwiazdy są stare. Galaktyki eliptyczne występują najczęściej w jądrach gromad galaktyk i powstały prawdopodobnie w wyniku połączenia się kilku dużych galaktyk.

    Timbuktu (songhaj: Tumbutu, fr. Tombouctou) – miasto w Mali, nad rzeką Niger, założone prawdopodobnie na przełomie XI i XII wieku, zamieszkiwane przez 35 900 osób (2004). Jest stolicą regionu Timbuktu, jednego z siedmiu regionów administracyjnych Mali.Wodór (H, łac. hydrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 1, niemetal z bloku s układu okresowego. Jego izotop, prot, jest najprostszym możliwym atomem, zbudowanym z jednego protonu i jednego elektronu.

    Galaktyka spiralna jest zbudowana ze spłaszczonego wirującego dysku, przechodzącego w centrum galaktyki w wyraźne zgrubienie centralne i ewentualnie poprzeczkę, a w dysku można wyróżnić rozwijające się na zewnątrz ramiona spiralne. Ramiona te to obszary zawierające znaczne ilości gazu i pyłu, w których powstają młode masywne i gorące gwiazdy, barwiące ramiona na niebiesko. Galaktyki spiralne są na ogół otoczone przez halo składające się ze starszych gwiazd. Zarówno Droga Mleczna, jak i galaktyka Andromedy zaliczane są do galaktyk spiralnych.

    Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e.Kosmologia fizyczna (kosmologia relatywistyczna, kosmologia przyrodnicza, fizyka Wszechświata) – dziedzina nauk fizycznych, zajmująca się badaniem i opisywaniem Wszechświata w wielkich skalach, jego powstania, ewolucji do stanu obecnego oraz przyszłości.

    Galaktyki nieregularne nie mają regularnych kształtów i nie są ani eliptyczne, ani spiralne. Około 1/4 wszystkich galaktyk należy do tej klasy, a nieregularny kształt może być wynikiem oddziaływania grawitacyjnego z innymi galaktykami.

    Galaktyka aktywna to taka galaktyka, w której znaczna część jasności pochodzi z innych źródeł niż świecenie gwiazd i typowej materii międzygwiazdowej. Świecenie to pochodzi ze zwartego obszaru w jądrze, a źródłem energii tego procesu jest opadanie materii na supermasywną czarną dziurę.

    Radiogalaktyka to galaktyka aktywna intensywnie świecąca w zakresie radiowym, wyrzucająca strumień gazu z jądra i produkująca olbrzymie obłoki aktywne radiowo. Inne galaktyki aktywne świecą nie tak jasno w zakresie radiowym, ale wszystkie, także galaktyki Seyferta, kwazary i blazary świecą w zakresie wysokich energii. Kwazary są najjaśniejszymi stale świecącymi źródłami promieniowania we Wszechświecie.

    Astrometria (astronomia pozycyjna) – najstarszy dział astronomii zajmujący się pomiarami pozornych położeń i ruchów ciał niebieskich. Dzieli się na astronomię sferyczną, zawierającą matematyczną teorię potrzebną do opisywania ruchów ciał na sferze niebieskiej oraz astronomię praktyczną, obejmującą teorię przyrządów astrometrycznych, metody obserwacji i ich opracowywania.Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

    Grupy i gromady galaktyk to elementy wielkoskalowej struktury Wszechświata. Struktura ta ma charakter hierarchiczny, a największe struktury to supergromady galaktyk. Struktura ta powstaje, ponieważ początkowe niejednorodności we Wszechświecie narastają skutkiem działania grawitacji, powodując grupowanie się materii w formie włókien, ścian i rozdzielających je pustek.

    Galaktyki nieregularne (Irr – od ang. Irregular) – są galaktykami, które nie mają określonego symetrycznego kształtu. Stanowią ok. 5% populacji wszystkich galaktyk.Pas Van Allena (pas radiacyjny) – obszar intensywnego promieniowania korpuskularnego, otaczającego Ziemię. Składa się z naładowanych cząstek o wielkiej energii – głównie elektronów i protonów – schwytanych w pułapkę przez ziemskie pole magnetyczne, w którym poruszają się one po trajektoriach zbliżonych do helis, których osie są równoległe do linii pola magnetycznego łączących obydwa ziemskie bieguny magnetyczne. Cząstki te mogą powodować uszkodzenia elektronicznych komponentów satelity przebywającego przez dłuższy czas w strefie oddziaływania pasów Van Allena.

    Kosmologia[]

     Osobny artykuł: Kosmologia obserwacyjna.

    Kosmologię (z greckiego κόσμος kósmos ‘świat’, ‘kosmos’ i λόγος lógos ‘słowo’, ‘nauka’, ‘badania’) można uznać za badanie Wszechświata jako całości. Obserwacje wielkoskalowej struktury Wszechświata przyniosły głębokie zrozumienie powstawania i ewolucji Wszechświata. Podstawą współczesnej kosmologii jest ogólnie przyjęta teoria Wielkiego Wybuchu, w którym nasz Wszechświat powstał w jednej chwili 13,7 miliarda lat temu i od tego momentu rozszerza się. Koncepcja Wielkiego Wybuchu została powszechnie zaakceptowana po odkryciu w 1965 roku mikrofalowego promieniowania tła.

    Astrofizyka – dziedzina nauki leżąca na pograniczu fizyki i astronomii, zajmująca się badaniem procesów fizycznych w skali astronomicznej oraz budową i prawami rządzącymi obiektami astronomicznymi. Tematem badań astrofizyki są procesy fizyczne we Wszechświecie dotyczące takich obiektów jak gwiazdy, galaktyki, materia międzygwiezdna oraz ich wzajemne oddziaływanie.Precesja lub ruch precesyjny – zjawisko zmiany kierunku osi obrotu obracającego się ciała. Oś obrotu sama obraca się wówczas wokół pewnego kierunku w przestrzeni zakreślając powierzchnię boczną stożka.

    W trakcie ekspansji Wszechświat przeszedł szereg etapów ewolucyjnych. Rozważania teoretyczne najwcześniejszego etapu ewolucji sugerują, że Wszechświat przeszedł przez fazę niezwykle gwałtownej ekspansji (epoka inflacji), co spowodowało ujednolicenie warunków początkowych. Następnie w wyniku nukleosyntezy ukształtowała się zawartość pierwiastków wczesnego Wszechświata.

    Kosmologia obserwacyjna jest działem astronomii, a dokładnie astrofizyki. Zajmuje się badaniem Wszechświata, jego kształtu i ewolucji (do największej możliwej skali, po horyzont cząstek). Kosmologia obserwacyjna bazuje na kosmologii teoretycznej, tworzącej formalizmy matematyczne w postaci matematycznych modeli Wszechświata.Jean Le Rond d’Alembert (ur. 16 listopada 1717 w Paryżu, zm. 29 października 1783 w Paryżu) – francuski filozof, fizyk i matematyk. Przedstawiciel epoki oświecenia.

    Gdy w stygnącym Wszechświecie powstały atomy, przestrzeń stała się przezroczysta dla uwolnionego promieniowania, które obserwuje się dziś jako mikrofalowe promieniowanie tła. Ekspandujący Wszechświat wszedł w epokę Wieków ciemnych, w czasie których nie było jeszcze żadnych gwiazd. Narastały jednak w sposób hierarchiczny zaburzenia gęstości, które w postaci znikomych zaburzeń pozostały po epoce inflacji. Materia gromadziła się w obszarach gęściejszych, aż powstawać zaczęły pierwsze gwiazdy. Te masywne gwiazdy spowodowały zarówno zjawisko rejonizacji, czyli ponownej jonizacji ośrodka, jak i wytworzyły pierwsze pierwiastki ciężkie.

    Wielki Wybuch (ang. Big Bang) – model ewolucji Wszechświata uznawany za najbardziej prawdopodobny. Według tego modelu ok. 13,772 (±0,059) mld lat temu dokonał się Wielki Wybuch – z bardzo gęstej i gorącej osobliwości początkowej wyłonił się Wszechświat (przestrzeń, czas, materia, energia i oddziaływania).Karl Guthe Jansky (ur. 22 października 1905 w Norman (Oklahoma) - zm. 14 lutego 1950) - amerykański inżynier i technik, pionier radioastronomii.

    Grawitacja powodowała dalsze potęgowanie niejednorodności w rozkładzie materii, powodując powstawanie włókien i pustek. W największych zagęszczeniach gazu i pyłu zaczęły powstawać pierwsze prymitywne galaktyki. Galaktyki te rosły przez przyciąganie materii z otaczającego ośrodka, a także często grupowały się w gromady galaktyk, a następnie w supergromady.

    Hel (He, łac. helium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 2, z grupy helowców (gazów szlachetnych) w układzie okresowym. Jest po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w śladowych ilościach (4×10% w górnych warstwach atmosfery).Teleskopy Kecka – dwa wielkie teleskopy (Keck I i Keck II) pracujące w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z tzw. optyką aktywną. Znajdują się w obserwatorium Mauna Kea na Hawajach na wysokości 4145 m n.p.m. Są oddalone od siebie o 85 metrów. Posiadają segmentowe zwierciadła o średnicy 10 metrów złożone z 36 ściśle przylegających sześciokątnych segmentów o grubości 8 cm. Teleskopy połączone razem tworzą interferometr Kecka, będący największym teleskopem na świecie.

    Fundamentalną własnością Wszechświata jest istnienie ciemnej materii i ciemnej energii. Obecnie uważa się, że te dwie formy materii składają się na 96% masy całego Wszechświata. Intensywnie prowadzone badania mają na celu wyjaśnienie fizycznej natury tych składników.

    Badania interdyscyplinarne[]

    Astronomia i astrofizyka posiada znaczące powiązania interdyscyplinarne z innymi ważnymi dziedzinami nauki. Archeoastronomia jest nauką o starożytnej lub tradycyjnej astronomii w ich kontekście kulturowym z wykorzystaniem dowodów archeologicznych i antropologicznych. Astrobiologia jest nauką o możliwości pojawienia się i ewolucji systemów biologicznych we Wszechświecie ze szczególnym naciskiem na możliwość życia na lądzie.

    Masa Słońca M ⊙ {displaystyle M_{odot }} – pozaukładowa jednostka używana w astronomii do określania mas obiektów astronomicznych (gwiazd, gromad, galaktyk itp.).Open Directory Project (zwany także dmoz od Directory Mozilla) – otwarty katalog stron WWW, utrzymywany na serwerach koncernu Time Warner, w którym zarówno drzewo kategorii jak i wszelkie wpisy są redagowane przez wspólnotę redaktorów-ochotników.

    Badanie związków chemicznych znajdujących się w przestrzeni kosmicznej, w tym ich powstawania, oddziaływań i rozpadu, nosi nazwę astrochemii. Związki te zwykle znajdują się w obłokach molekularnych, choć mogą występować również w gwiazdach o niskiej temperaturze, brązowych karłach i planetach. Kosmochemia to badania substancji chemicznych znajdujących się w Układzie Słonecznym, w tym pochodzenia pierwiastków i zmian proporcji w izotopach. Obie te dziedziny stanowią nakładanie się dziedzin astronomii i chemii. W astronomii śledczej metody pochodzące z astronomii zostają użyte do rozwiązania problemów prawa i historii, w szczególności do datowania wydarzeń.

    Gromada gwiazd – zgrupowanie gwiazd związanych wspólnym pochodzeniem, tzn. miejscem i czasem powstania z tej samej materii międzygwiazdowej. Gwiazdy należące do jednej gromady mają identyczny skład chemiczny, są też wzajemnie związane siłami grawitacji. Cechą charakterystyczną gromady gwiazd jest jądro, w którym koncentracja gwiazd przewyższa znacznie koncentrację gwiazd w najbliższym otoczeniu gromady. Jądro gromady otacza obszar koronalny mniej bogaty w gwiazdy. Gromady wyróżniają się wśród ogólnego tła, tworząc wyraźne obiekty o pewnych cechach wspólnych lub zbliżonych.PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Fotosfera – widzialna, powierzchniowa warstwa gwiazdy (np. Słońca), emitująca na zewnątrz gwiazdy fale elektromagnetyczne w postaci światła widzialnego. Typ widmowy gwiazdy określony jest przez rozkład energii w widmie ciągłym fotosfery.
    Gromada galaktyk – skupisko od kilkudziesięciu do kilku tysięcy galaktyk tworzących układ związany grawitacyjnie. Mniejsze ugrupowania nazywane są grupami. Galaktyki w gromadzie galaktyk poruszają się po skomplikowanych torach wokół środka masy gromady, zazwyczaj znajdującego się w pobliżu największych galaktyk w gromadzie. Prędkości galaktyk w małych grupach galaktyk są rzędu 200 km/s, ale rosną do prędkości rzędu 800 km/s w dużych gromadach galaktyk.
    Astrophysics Data System (w skrócie ADS) - utworzona przez NASA internetowa baza ponad ośmiu milionów dokumentów z astronomii i fizyki, zarówno recenzowanych, jak i nierecenzowanych przez naukowców z tych dziedzin. Za darmo dostępne są on-line streszczenia prawie wszystkich artykułów, a także skany starszych artykułów zapisane w formacie GIF oraz PDF. Baza zawiera też linki do elektronicznych wersji nowych artykułów, publikowanych na stronach internetowych czasopism, ale te są zwykle dostępne tylko poprzez płatną subskrypcję (wykupiona przez większość ośrodków badań astronomicznych). Baza jest zarządzana przez Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics.
    Stonehenge – jedna z najsłynniejszych europejskich budowli megalitycznych, pochodząca z epoki neolitu oraz brązu. Kromlech ten położony jest w odległości 13 km od miasta Salisbury w hrabstwie Wiltshire w południowej Anglii. Najprawdopodobniej związany był z kultem Księżyca i Słońca. Księżyc mógł symbolizować tutaj kobietę (biorąc pod uwagę jej comiesięczną menstruację), Słońce – mężczyznę. Składa się z wałów ziemnych otaczających duży zespół stojących kamieni. Obiekt od 1986 jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO wraz z Avebury oraz innymi okolicznymi stanowiskami neolitycznnymi. Obiekt znajduje się pod nadzorem angielskiego Scheduled Ancient Monument. Obiektem zarządza organizacja English Heritage.
    Dysk protoplanetarny – zagęszczenie pyłów i gazów wokół młodej gwiazdy w kształcie dysku. Zaczyna powstawać jeszcze przed rozpoczęciem reakcji jądrowej w centrum układu (protogwiazdy). Materia, z której się składa, pochodzi z obłoku wokół gwiazdy.
    Soczewkowanie grawitacyjne – zakrzywienie promieni świetlnych w polu grawitacyjnym masywnego ciała niebieskiego prowadzące do ich skupienia. Efektem soczewkowania grawitacyjnego jest obserwowane pojaśnienie źródła oraz pojawianie się pozornych ciał niebieskich – obrazów ciał rzeczywistych.
    Drabina odległości kosmicznych – szereg metod, którymi astronomowie określają odległości do obiektów astronomicznych. Prawdziwy bezpośredni pomiar odległości do ciała niebieskiego jest możliwy tylko dla tych obiektów, które są wystarczająco blisko (około tysiąca parseków) od Ziemi. Techniki określania odległości do bardziej oddalonych obiektów opierają się na różnych korelacjach pomiędzy metodami poprawnymi dla mniejszych odległości a metodami, które działają dla dalszych. Kilkanaście metod opiera się na świecach standardowych, które są obiektami astronomicznymi o znanej jasności (absolutnej wielkości gwiazdowej).

    Reklama