• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Artukidzi

    Przeczytaj także...
    Królestwo Jerozolimskie – państwo założone przez krzyżowców podczas I wyprawy krzyżowej (1096-1099) na terenie Syrii i Palestyny. Było ono lennem Stolicy Apostolskiej.Wasal (łac. vassus, z celt. gwas, sługa) – we wczesnym średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w akcie komendacji. W zamian za lenno wasal zobowiązywał się służyć wiernie seniorowi radą i pomocą orężną. Uroczystą ceremonią przekazania lenna była inwestytura. Później wasal to osoba, która złożyła hołd lenny i przysięgę na wierność. Wasal sam mógł mieć wasala, dla którego był seniorem. Czyli oddawał mu w opiece fragment ziemi, którą sam otrzymał od własnego seniora. Z uwagi na popularność zasady w feudalizmie europejskim wasal mojego wasala nie jest moim wasalem stosunki lenne tworzyły skomplikowaną strukturę społeczną.
    Baldwin II z Le Bourg (zm. 21 sierpnia 1131 w Jerozolimie) – hrabia Edessy (1100—1118) i król Jerozolimy (1118—1131). Kuzyn Baldwina I, po którym objął najpierw hrabstwo Edessy, a później Królestwo Jerozolimskie.

    Artukidzi, tur. Artuklu – dynastia pochodzenia turkmeńskiego panująca w Diyarbakirze od początku XII wieku do roku 1409.

    Założycielem dynastii był Artuk Ibn Ekseb (zm. 1091), wódz w służbie Seldżukidów wywodzący się z należącego do Oguzów plemienia Döger. Od roku 1086 był namiestnikiem Palestyny z ramienia Tutusza (1079-1095). Namiestnictwo przejęli po nim jego synowie, Sukman (zm. 1105) i Ilghazi (zm. 1122), jednak w roku 1098 Palestynę zajęli Fatymidzi, a następnie krzyżowcy, i Artukidzi musieli szukać szczęścia gdzie indziej. W roku 1097 bratanek Sukmana, Jakuti Ibn Alpjaruk, zajął Mardin. W roku 1102 Sukman zajął Hisn Kajfę, a dwa lata później odziedziczył Mardin. Był to początek państwa Artukidów w Diyarbakirze, umocnionego zwycięstwem Sukmana nad krzyżowcami w bitwie pod Harranem. Wkrótce po tej bitwie Sukman zmarł, i inicjatywę przejął jego brat Ilghazi, który w roku 1108 zajął miejsce jednego z synów Sukmana w Mardinie. Niemniej inny jego syn, Daud (1109-1144) nadal rządził w Hisn Kajfie, gdzie linia założona przez Sukmana utrzymała się aż do roku 1232. W roku 1118 Ilghazi zajął Majjafarikin (dzis. Silvan) i Aleppo, zaś w roku następnym pokonał Rogera z Salerno w bitwie na Krwawym Polu, co odbiło się głośnym echem na całym Bliskim Wschodzie. Po tym zwycięstwie w roku 1121 sułtan seldżucki Mahmud (1118-1131) postawił Ilghaziego na czele wyprawy przeciwko Gruzji, ale Dawid IV Budowniczy (1089-1125) zadał mu druzgocącą klęskę pod Didgori. Po śmierci Ilghaziego w roku 1122 jego władający Charputem (dzis. Elazığ) bratanek Balak (1115-1124) pokonał i pojmał Hrabiego Edessy Joscelina z Courtenay (1118-1131). W roku następnym odbił on Aleppo z rąk syna Ilghaziego, Sulajmana (1122-1124), i wziął do niewoli śpieszącego na ratunek Joscelinowi króla Jerozolimy Baldwina II (1118-1131). Balak zginął jednak od przypadkowej strzały podczas oblężenia Manbidżu w roku 1124.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu „ilchan”, używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.

    Po jego śmierci Artukidzi utracili Aleppo, zaś syn Ilghaziego Timurtasz (1122-1153) skoncentrował się na umacnianiu swojej władzy w Mardinie i Majjafarakinie. Od tej pory Artukidzi dzielili się na dwie linie wywodzące się od Sukmana i Ilghaziego, rządzące odpowiednio w Hisn Kajfie i Amidzie (dzis. Diyarbakır), oraz Mardinie i Majjafarikinie. Jedynie w latach 1185-1234 wyodrębnił się trzeci ośrodek ich władzy w Charpucie. Wszelkie możliwości ekspansji Artukidów przestały istnieć kiedy w roku 1128 Aleppo zajął Zanki (1127-1146), który sprowadził Timurtasza do roli swojego wasala. Następnie Artukidzi byli wasalami Nur ad-Dina (1146-1174) i Saladyna (1171-1193), który w roku 1185 zajął Majjafarikin. Wypierani stopniowo ze swoich posiadłości przez Ajjubidów dla celów wojny z sułtanem Al-Kamilem (1218-1238) uznali się za wasali Sułtanatu Rumu, co nie zapobiegło upadkowi ich rządów w Hisn Kajfie i Amidzie w roku 1232 i w Charpucie w roku 1234. Od roku 1260 jedyni pozostali Artukidzi z Mardinu byli wasalami Ilchanidów. Po ich upadku w roku 1335 odzyskali niezawisłość i ze zmiennym szczęściem brali udział w walkach jakie toczyły się w regionie pomiędzy innymi uniezależnionymi lokalnym siłami, takimi jak Ajjubidzi z Hisn Kajfy oraz turkmeńskie konfederacje Kara Kojunlu i Ak Kojunlu. Posiadłości Artukidów zostały spustoszone przez Timura (1370-1405), po jego śmierci zaś zostały one wystawione na rosnącą presję jego niedawnych sojuszników, Ak Kojunlu. Po tym jak w roku 1407 w bezskutecznej obronie Amidy zginął Isa (1376-1407) w roku 1409 jego następca Ahmad (1407-1409) zdecydował się przekazać Mardin w ręce wodza Kara Kojunlu Kara Jusufa (1389-1420), kończąc tym samym rządy dynastii Artukidów.

    Dawid IV Budowniczy (gruz. დავით აღმაშენებელი, Dawit Aghmaszenebeli) (1073 – 24 stycznia 1125) – król Gruzji w latach 1089-1125, pochodził z dynastii bagratydzkiej, uważany za jednego z największych władców gruzińskich i kaukaskich. Wygnał Turków seldżuckich ze swego kraju, wygrywając decydującą bitwę pod Didgori w 1121.Imad ad-Din Zengi zwany Zangi lub Zengui lub Zanki (ur. 1087 - zm. 1146) - atabeg Mosulu (od 1127) i Aleppo (od 1128). Założyciel dynastii Zengidów.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Cl. Cahen: Artukids. W: H.R.A. Gibb, J.H. Kramers, E. Lévi-Provençal, J. Schacht: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume I. Leiden: E.J. Brill, 1986, s. 662-667. ISBN 90-04-08114-3.
  • Taef El-Azhari: Balak (d. 1124). W: Alan V. Murray (ed.): The Crusades. An Encyclopaedia. Oxford: ABC Clio, 2006, s. 129-130.
  • Carole Hillenbrand: Artūqids. W: Alan V. Murray (ed.): The Crusades. An Encyclopaedia. Oxford: ABC Clio, 2006, s. 110-112.
  • Carole Hillenbrand. The Establishment of Artuqid Power in Diyār Bakr in the Twelfth Century. „Studia Islamica”. 1981. 54. s. 129-153 (ang.). 
  • K. Süssheim: Īlghāzī. W: B. Lewis, V.L. Ménage, Ch. Pellat, J. Schacht: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume III. Leiden: E.J. Brill, 1986, s. 1118-1119. ISBN 90-04-08118-6.
  • Aleppo (arab. حلب Halab, tur. Haleb) – miasto w północno-zachodniej Syrii, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego, na krańcach Pustyni Syryjskiej, w okolicy półpustynnej, o ostrym klimacie. Siedziba władz prowincji Halab. Największe miasto Syrii - 1,4 mln mieszkańców (1990), 1,7 mln mieszkańców (1999), 2,0 mln mieszkańców (dane szacunkowe z 2003). Jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast Bliskiego Wschodu - od co najmniej 1800 p.n.e. Zamieszkane głównie przez Arabów, dość liczni są Turcy i Ormianie, oprócz nich mieszkają w Aleppo Grecy, Kurdowie i Żydzi. Ośrodek przemysłu włókienniczego i spożywczego, ośrodek tkactwa dywanów. Jedno z większych centrów handlowych Bliskiego Wschodu. Węzeł komunikacyjny - skrzyżowanie szlaków kolejowych i drogowych, międzynarodowy port lotniczy, przez miasto przebiega rurociąg z Homsu do Latakii. Ośrodek nauki i kultury - uniwersytet, muzułmańska szkoła teologiczna, szkoła muzyczna.Kara Kojunlu (albo Kara-Kojunlu, Karakojunlu, Kara Kojunłu) – turkmeńska federacja plemienna, od połowy XIV wieku do roku 1469 tworząca państwo u szczytu potęgi obejmujące część wschodniej Anatolii, Dżezirę, Irak i większość Iranu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Timur Chromy (ur. 9 kwietnia 1336 w Chodża Ilgar koło Keszu (Shahrisabz), zm. 18 lutego 1405 w Otrarze) – znany również jako Tamerlan i Timur Lenk (od Tīmūr-e Lang – Timur Kulawy), założyciel dynastii Timurydów, panujący w latach 1370-1405, zdobywca większości Azji Środkowej, Iranu, Iraku i Zakaukazia.
    Artuk Ibn Ekseb (albo Artuk Beg) (? - zm. 1091) - wódz w służbie Seldżukidów i eponimiczny protoplasta dynastii Artukidów.
    Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān – "ten, który ma władzę") – tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.
    Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.
    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.
    Fatymidzi, arab. الفاطميون – ismailicka dynastia kalifów panująca w Północnej Afryce w latach 909–1171.
    Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo w Azji na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi, przy czym od 2012 r. siedzibą parlamentu jest Kutaisi, a sądu konstytucyjnego Batumi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.839 sek.