• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Armata

    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Yamato (jap. 大和) – pancernik służący w Japońskiej Cesarskiej Marynarce Wojennej w okresie II wojny światowej, pierwszy okręt typu Yamato. Jego nazwa pochodziła od historycznej japońskiej prowincji Yamato. „Yamato”, wraz z bliźniaczym „Musashi”, były największymi pancernikami, jakie kiedykolwiek zbudowano, oba miały przy pełnym obciążeniu wyporność około 65 000 ton i miały artylerię główną w postaci dziewięciu dział kalibru 460 mm. Żaden z nich nie przetrwał wojny.
    Przodek – jednoosiowy pojazd, przede wszystkim konny, służący do ułatwienia holowania dział. Do przodka zaprzęgane były konie oraz doczepiane było działo lub jaszcz. Na przodku jechała część obsługi działa, mógł on także zawierać pojemnik na sprzęt i część amunicji. W lżejszych działach, przodek pełnił także funkcję jaszcza, zawierając całość zapasu amunicji. W cięższych działach oraz dawnej artylerii (od połowy XV wieku) przodek miał prostszą konstrukcję i służył do podtrzymywania ogonowej części działa.
    Benfold, niszczyciel typu Arleigh Burke, strzela z armaty MK45 kalibru 127 mm
    Armaty forteczne wymierzone w morze w twierdzy Christiansholm w Kristiansand
    Działanie armaty ładowanej odprzodowo
    Armata 105 mm wz. 29 wyprodukowana w Starachowicach w 1938
    XIX-wieczne armaty na zamku w Kwidzynie

    Armatadziało o bliskim płaskiemu torze lotu pocisku, służące do ostrzeliwania celów będących na linii pola widzenia.

    Krócica – krótka odprzodowa broń palna z zamkiem skałkowym lub kapiszonowym. W odróżnieniu od pistoletu cała część zamkowa krócicy była w praktyce rodzajem żelaznej skrzynki, zaś kurek (pojedynczy lub podwójny) i panewka z krzesiwem lub kominek z kapiszonem znajdowały się na wierzchu części zamkowej. Krócice były typową bronia przeznaczoną do samoobrony, stąd też nazywane są czasem pistoletami podróżnymi. Produkowane były także w wersjach o dwóch, trzech lub czterech lufach, najczęściej niegwintowanych.Hakownica to jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Powstała przed rokiem 1400 jako udoskonalenie prymitywnej rusznicy. Często zaliczana jest do najlżejszej kategorii dawnej artylerii.
  • Dawniej:
  • termin na określenie artylerii; jej dowódca nosił tytuł „starszego nad armatą”
  • broń miotającą pociski za pomocą prochu.
  • Wynaleziona przed 1280 rokiem w Chinach w postaci metalowej rury (lufy), wyrzucającej pociski w stronę wroga za pomocą prochu strzelniczego. W Europie znana od 1326 jako bombarda. Pierwszą pewną informacją o wykorzystaniu armat w polu jest wzmianka o ich użyciu przez Anglików 26 sierpnia 1346 r. w Bitwie pod Crécy.

    Twierdza, forteca – ufortyfikowane miasto, gród, klasztor. Czasem jest to samodzielna budowla o charakterze obronnym. Twierdze były budowane od starożytności do czasów II wojny światowej, na stałe przebywała w nich załoga. Określenie twierdza stosowane jest także w odniesieniu do więzienia, które znajdowało się na terenie twierdzy.Działo – broń palna kalibru co najmniej 20 mm. Z wyjątkiem polskiego najcięższego karabinu maszynowego typu Nkm wz. 38FK każda broń automatyczna kalibru 20 mm jest nazywana działem.

    Z armat wyodrębniły się:

  • broń ręczna (aktualnie nie zaliczana do armat):
  • karabin – poprzednio: ręczna puszka, hakownica, muszkiet
  • pistolet – poprzednio: krócica – np. Vis
  • rewolwer
  • działa:
  • haubica
  • współczesne armaty, np. armata wz. 02/26
  • granatniki np. granatnik wz. 36
  • moździerze
  • Najpotężniejszymi pod względem kalibru działami były: okrętowe (np. japońskie pancerniki „Yamato” i „Musashi” miały działa kalibru 460 mm), kolejowe (np. niemiecka Dora miała kaliber 800 mm) i obrony wybrzeża (były to najczęściej działa kolejowe lub okrętowe zamontowane na wybrzeżu). Historycznie największy kaliber posiada nie działo „Car-puszka” z 1586 r., przechowywane do dziś na Kremlu moskiewskim (890 mm), lecz amerykańskie działo doświadczalne Little David (zwane w niektórych źródłach moździerzem) o kalibrze 914 mm.

    Armata 105 mm wz. 29 Schneider (105 mm dalekonośna armata polowa wz. 29) – armata francuska powstała w wyniku modernizacji armaty 105 mm wz. 13 Schneider z zakładów Schneider. Używana m.in. przez armie Polski i Finlandii, produkowana także w Polsce.Nadarmata - używane w czasie pierwszej wojny światowej działa o bardzo dużej donośności (ponad 120 km), przeznaczone do ostrzeliwania strategicznie ważnych celów wojskowych. Znane również jako działa ponaddalekonośne. Ze względu na małą celność, długi czas przeładowania i wysoką awaryjność nadarmaty wykazywały bardzo małą przydatność bojową. Nie będąc w stanie zadać poważnych szkód (niskie prawdopodobieństwo trafienia idealnie w ważny dla nieprzyjaciela cel), posiadały w efekcie przede wszystkim znaczenie propagandowe. Nadarmaty nie zostały zastosowane w drugiej wojnie światowej. Używano wprawdzie armat o kalibrze większym niż nadarmaty, posiadających jednak mniejszą donośność (np. niemiecka 80 cm K (E) Dora).

    Obecnie działa kalibru ponad 240 mm są wielką rzadkością. W praktyce najczęściej stosuje się działa o kalibrze do 155 mm (na lądzie) oraz do 130 mm (na okrętach).

    Typowa armata współczesna składa się z następujących elementów:

  • lufy,
  • hamulca wylotowego,
  • łoża (łoże górne i łoże dolne),
  • mechanizmu podniesieniowego i kierunkowego,
  • kołyski,
  • zamka,
  • tylca (tylko w małokalibrowych armatach automatycznych),
  • oporopowrotnika.
  • Niektóre armaty posiadają również przedmuchiwacz lufy (najczęściej eżektorowy, rzadziej na sprężone powietrze).

    Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także potocznie: duży statek.Car-puszka, Car-armata (ros. Царь-пушка) – pod względem kalibru największa na świecie armata spośród ładowanych od przodu, eksponowana obecnie na Kremlu w Moskwie. Ma kaliber 900 mm (według innych danych 890 mm), długość 5,34 m i masę 39,312 tony.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • nadarmata
  • haubicoarmata
  • laweta
  • grono
  • przodek
  • jaszcz
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Gradowski i Żygulski 1994 ↓, s. 106.
    2. bombarda, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-07-21].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-12390-7.
  • Tor ruchu (trajektoria) – w kinematyce krzywa zakreślana w przestrzeni przez poruszające się ciało. Jeżeli wypadkowa siła działająca na ciało wynosi 0, wówczas z I zasady dynamiki Newtona wynika, że ciało porusza się po torze prostoliniowym. Jeżeli na poruszające się ciało działa niezrównoważona siła, której kierunek nie jest styczny do toru ruchu, wówczas tor ruchu jest krzywoliniowy.Grono (inaczej uchwyt denny; ang. (cannon) barrel knob, fr. bouton de culasse) – zaoblony występ w dennej części lufy dawnego działa, ułatwiający manewrowanie nią, szczególnie podczas transportu i celowania.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.
    Pistolet (fr.) - krótka, ręczna broń palna do walki (zarówno ataku jak i obrony) na niewielką odległość (do 50 m), a także do wymuszania posłuszeństwa na polu walki. Charakteryzuje się krótką lufą, małymi gabarytami i chwytem (rękojeścią) przystosowanym do strzelania z jednej ręki.
    Kristiansand – ósme pod względem wielkości miasto oraz drugi co do wielkości port Norwegii; siedziba gminy Kristiansand. Zespół miejski Kristiansand jest piątym co do wielkości w Norwegii.
    80 cm K (E) "Schwerer Gustav" (Ciężki Gustaw; przez żołnierzy nazwane "Dora") – niemieckie działo kolejowe kalibru 802 mm.
    Eżektor — urządzenie wywołujące spadek ciśnienia statycznego w rurociągu, w celu umieszczenia w tym rurociągu dodatkowej porcji gazów lub jakiegoś materiału.
    Kołyska - część łoża działa lub wielkokalibrowego karabinu maszynowego, na której spoczywa lufa (lub kilka luf). Wykonuje ruch wahadłowy razem z lufą w płaszczyźnie pionowej oraz umożliwia przemieszczanie się jej w czasie odrzutu i powrotu. Kołyska wchodzi w skład mechanizmu podniesieniowego i może mieć kształt korytkowy lub cylindra. Zamocowana jest w łożu górnym za pomocą czopów.
    Rewolwer – wielostrzałowa broń powtarzalna (nieautomatyczna, krótka, bardzo rzadkie są konstrukcje rewolwerów samopowtarzalnych), w której funkcję magazynka niewymiennego (magazynu) spełnia obrotowy bęben z kilkoma komorami nabojowymi (zwykle sześcioma).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.