• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Arkebuz

    Przeczytaj także...
    Hakownica to jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Powstała przed rokiem 1400 jako udoskonalenie prymitywnej rusznicy. Często zaliczana jest do najlżejszej kategorii dawnej artylerii.Arkebuzeria (od fr. arquebusier) – jazda uzbrojona w broń palną – arkebuz. Formacje te występowały w wojskach XVI i XVII-wiecznych. Arkebuzerami są także nazywani muszkieterzy uzbrojeni w arkebuzy. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów była rzadkim rodzajem lekkiej jazdy autoramentu cudzoziemskiego, przypominającym wyglądem i organizacją zachodnich kirasjerów. Pojawiła się na ziemiach polskich za panowania Stefana Batorego. Arkebuzerzy prowadzili ogień z konia, co wymagało od nich olbrzymiej zręczności.
    Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
    Arkebuz z zamkiem kołowym, przełom XVI/XVII wieku
    Arkebuz niemiecki (hakenbüchse) z roku 1425
    Arkebuzy z XVII w. z Edo (Japonia)

    Arkebuz (spotykano również nazwy: arkabuz, harkabuz, harkebuz) – dawna broń strzelecka używana od trzeciego dziesięciolecia XV do początku XVII wieku. Była to długa ręczna broń palna gładkolufowa kalibru około 10-20 mm, pierwotnie zaopatrzona w zamek lontowy (arkebuzów z takimi zamkami używali konkwistadorzy hiszpańscy na początku XVI wieku). Od I połowy XVI wieku stosowano także zamek kołowy.

    Język flamandzki (Vlaams) – zbiorcze określenie mocno zróżnicowanej grupy dialektów języka niderlandzkiego, należących do języków germańskich, używanych przez ok. 6 mln mieszkańców Belgii, głównie w jej północnej części – Flandrii. Mylące określenie język flamandzki w odniesieniu do jednego z trzech języków oficjalnych Belgii prawdopodobnie wzięło się od nazwy Flamandów, grupy etnicznej posługującej się tym zespołem dialektów.Forkiet, widelec, staropol. soszka (wł. forhetta, ang. furket, cz. furketa) – podpórka lufy przy strzelaniu z hakownicy lub muszkietu. W tym celu był wykorzystywany także skrócony berdysz.

    Arkebuzy były rozwinięciem rusznicy, samopału i hakownicy. Z biegiem czasu, z powodu mniejszej skuteczności i donośności zostały niemal całkowicie wyparte przez muszkiety. Arkebuzy były jednak lżejsze od muszkietów i dlatego nie używano do nich forkietów. Prowadzono z nich ogień celny i skuteczny na nieco ponad 100 m. Z początkiem XVI wieku pojawiają się arkebuzy o gwintowanej lufie. Np. niemiecki arkebuz z zamkiem kołowym z Muzeum Wojska Polskiego (nr inw. 24221x) datowany na poł. XVI wieku; kaliber 16 mm długość 93 cm, masa 3,18 kg.

    Zamek kołowy (zamek krzosowy) – zamek ręcznej broni palnej odprzodowej, w którym zapalenie prochu następuje od iskier powstałych przez pocieranie obracającego się karbowanego koła o piryt zamocowany w szczękach kurka. Przed odpaleniem należało nakręcić sprężynę koła za pomocą klucza. Naciśnięcie spustu broni zwalniało sprężynę i powodowało obrót koła. Iskry padające na panewkę wywoływały zapalenie się podsypanego tam prochu, a następnie poprzez zapał, odpalenie prochu w lufie.Broń strzelecka jest to broń palna przystosowana do amunicji strzeleckiej, której kaliber nie przekracza na ogół (z wyjątkiem wyspecjalizowanych środków np. granatników, rusznic przeciwpancernych) 20 mm. Do broni strzeleckiej zaliczamy także granaty ręczne.

    Oddziały jazdy uzbrojonej w arkebuzy nazywano arkebuzerami (lub arkebuzyerami). Nazwa pochodzi od francuskiego arquebuse. Według historyka wojskowości Konstantego Górskiego (1826-1898) wywodzi się to z włoskich słów arco - łuk i buse - lufa. Jednak według Władysława Kopalińskiego nazwa pochodzi z flamandzkiego hakebuse - hake - hak i buse - puszka, lufa - niem. Hakenbüchse (hakownica).

    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Samopał – długa broń palna nie posiadająca zamka tj. odpalana przez przyłożenie płonącego lontu, rozżarzonego pręta lub hubki trzymanej w dłoni. Używana w XVI-XVII w. przez Kozaków na Ukrainie, w Rosji i na Białorusi wyglądem przypominała zazwyczaj prymitywną rusznicę bez zamka. Zygmunt Gloger w "Encyklopedii staropolskiej" pisał: Hakownica była pierwotnie samopałem, t. j.zapalana ręcznie hubką bez zamka.

    Linki zewnętrzne[]

  • A.W. Wilson: The Story of the Gun
  • Przypisy

    1. Polskie tradycje wojskowe. s. 189.
    2. Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach" str.199
    3. W. Kopaliński, s. 45
    4. Etymologia słowa arkebuz

    Bibliografia[]

  • Konstanty Górski: Historya artyleryi polskiej, Kurpisz s.a. 2004, ISBN 83-88841-85-8.
  • Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1994, ISBN 83-214-0839-7.
  • Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach" KAW Warszawa 1984, ISBN 83-03-00357-7
  • Polskie tradycje wojskowe.. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 8311076758.
  • Rusznica (staropolskie ruśnica z cz. rusnice) – dawna ręczna długa broń palna, strzelba początkowo bez zamka, później z zamkiem lontowym albo kołowym. Używana w Europie od połowy XIV do początku XVII wieku. Rusznice były wykorzystywane przez wojsko kwarciane (od połowy XVI wieku).Konkwista (hiszp. conquista - podbój, zdobycie) - hiszpańskie wyprawy zbrojne, podejmowane od końca XV wieku w celu podboju nowo odkrytych terytoriów zamorskich w Amerykach, Afryce i Indiach. Ówczesnym usprawiedliwieniem konkwisty była walka z niewiernymi (muzułmanie) oraz nawracanie nowych ludów na katolicyzm. De facto sprowadzało się to do rozszerzania władzy monarchii. Przyczyny konkwisty są dość szerokie. Po zakończeniu toczonej na Półwyspie Iberyjskim przeciwko Maurom rekonkwisty, zarówno Królestwo Portugalii jak i połączone unią Kastylia i Aragonia szukały dalszych dróg ekspansji. Dla bezrobotnej od pewnego czasu szlachty konkwista oznaczała nowe zajęcie, dawała jednocześnie szansę szybkiego awansu społecznego rzeszom niższych warstw społecznych, które w Nowym Świecie szukały lepszego życia - przykładem takiej kariery może być jeden z bardziej znanych konkwistadorów (hiszp. zdobywców) Francisco Pizarro, pierwotnie pasterz świń z Estremadury.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Zamek lontowy to zamek ręcznej broni palnej odprzodowej, w którym zapalenie prochu następuje od palącego się lontu. Lont zamocowany był w uchwycie, który po naciśnięciu dźwigni (spustu) opadał na panewkę, powodując zapalenie się podsypanego tam prochu, a następnie poprzez zapał, odpalenie prochu w lufie.
    Władysław Kopaliński, właściwie Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca.
    Broń ręczna - broń biała, albo broń palna obsługiwana i noszona przez jedną osobę (broń indywidualna). Do broni ręcznej zalicza się także granaty ręczne. Broń ręczna stanowiła i stanowi podstawowe uzbrojenie indywidualne żołnierza.
    Kaliber broni - najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.
    Muszkiet – gładkolufowa broń palna długa, ładowana od wylotu lufy czyli odprzodowo, kalibru od 13 do 25 milimetrów.
    Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d’Espanya, arag. Reino d’España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d’Espanha, ast. Reinu d’España) – największe z trzech państw położonych na Półwyspie Iberyjskim.
    Donośność broni - odległość, na jaką broń miotająca wyrzuca pociski. Odległość ta zależy od prędkości początkowej, kąta rzutu oraz współczynnika balistycznego pocisku. Pod pojęciem tym rozumie się odległość na jaką można wystrzelić pocisk z danej broni. W niektórych rodzajach broni np. strzeleckiej, artylerii przeciwpancernej używa się pojęcia donośności skutecznej. Jest to odległość przy której pocisk może jeszcze mieć celność i zdolność rażenia celu. W artylerii przeciwlotniczej definiuje się ją jako pułap lub zasięg pionowy, czyli wysokość jaką osiągnie pocisk wystrzelony pod maksymalnym kątem podniesienia. Nazywana jest również zasięgiem strzelania.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.017 sek.