Arkebuz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Arkebuz z XVII w.

Arkebuz (także: arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń palna wyposażona w zamek kołowy. Używana od XVI do XVII wieku. Arkebuz jest bronią rozdzielnego ładowania, wykorzystującą jako ładunek miotający proch czarny. Kaliber lufy wahał się w przedziale od 10 do 20 milimetrów. Arkebuzy zostały zastąpione karabinami w XVII wieku.

Rozdzielne ładowanie - rodzaj ładowania broni palnej, w której materiał miotający i pocisk nie są połączone w jeden nabój, ale są oddzielnymi elementami i muszą być umieszczane w broni oddzielnie. Ten rodzaj ładowania występuje w w większości modeli broni odprzodowej i niektórych modelach broni artyleryjskiej.Arkebuzeria (od fr. arquebusier) – jazda uzbrojona w broń palną – arkebuz. Formacje te występowały w wojskach XVI i XVII-wiecznych. Arkebuzerami są także nazywani muszkieterzy uzbrojeni w arkebuzy. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów była rzadkim rodzajem lekkiej jazdy autoramentu cudzoziemskiego, przypominającym wyglądem i organizacją zachodnich kirasjerów. Pojawiła się na ziemiach polskich za panowania Stefana Batorego. Arkebuzerzy prowadzili ogień z konia, co wymagało od nich olbrzymiej zręczności.

Arkebuzy wywodzą się bezpośrednio od muszkietów. W przeciwieństwie do nich są jednak bronią lżejszą (nie wymagającą podparcia na forkiecie) oraz wyposażoną w nowocześniejszy zamek kołowy (w miejsce zamka lontowego). Przeznaczone były początkowo dla oddziałów kawalerii (arkebuzeria), jednak z czasem zaczęto wykorzystywać je również w formacjach piechoty (arkebuzerów). Posiadały większą celność i donośność względem muszkietów, umożliwiając prowadzenie skutecznego ognia nawet do nieco ponad 100 m. W niektórych przypadkach montowano w nich lufy gwintowane co znacznie poprawiało osiągi. Arkebuzy nigdy nie wyparły jednak z uzbrojenia muszkietów, ze względu na mankamenty stosowanych w nich zamków kołowych (wysokie koszty produkcji, skomplikowana budowa i obsługa oraz podatność na uszkodzenia).

Zamek skałkowy – zamek pistoletu skałkowego – ręcznej broni palnej odprzodowej, potocznie nazywanej flintą, od ang. flint – krzemień.Forkiet, widelec, staropol. soszka (wł. forhetta, ang. furket, cz. furketa) – podpórka lufy przy strzelaniu z hakownicy lub muszkietu. W tym celu był wykorzystywany także skrócony berdysz.

W XVII w. arkebuzy oraz muszkiety zostały zastąpione nowocześniejszymi karabinami wyposażonymi w zamki skałkowe.

Uwagi[ | edytuj kod]

  1. W I Rzeczypospolitej pierwsze formacje arkebuzerów pojawiły się za panowania Stefana Batorego i przetrwały do czasów Jana III Sobieskiego.
  2. W Muzeum Wojska Polskiego znajduje się egzemplarz gwintowanego arkebuza (nr inw. 24221x) datowanego na poł. XVI wieku; kaliber 16 mm długość 93 cm, masa 3,18 kg
Zamek kołowy (zamek krzosowy) – zamek ręcznej broni palnej odprzodowej, w którym zapalenie prochu następuje od iskier powstałych przez pocieranie obracającego się karbowanego koła o piryt zamocowany w szczękach kurka. Przed odpaleniem należało nakręcić sprężynę koła za pomocą klucza. Naciśnięcie spustu broni zwalniało sprężynę i powodowało obrót koła. Iskry padające na panewkę wywoływały zapalenie się podsypanego tam prochu, a następnie poprzez zapał, odpalenie prochu w lufie.Lufa gwintowana – rodzaj lufy, stosowanej w broni palnej już w połowie XV stulecia. W lufie tej znajduje się gwint (skręcenie), które nadaje pociskowi ruch wirowy przez co jego lot jest znacznie bardziej stabilny dzięki efektowi żyroskopowemu. Jej zaletą jest duża celność, jednak ze względu na długi czas nabijania pierwszych egzemplarzy stosowana była początkowo jedynie w broni myśliwskiej lub wyborowej (np. arkebuzach). Powszechne stosowanie luf gwintowanych miało miejsce w drugiej połowie XIX wieku wraz z wynalezieniem amunicji zespolonej i broni odtylcowej.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Broń palna – broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego. W zależności od rodzaju zastosowanego układu miotającego, dzieli się ona na broń lufową i broń rakietową.
Zamek lontowy to zamek ręcznej broni palnej odprzodowej, w którym zapalenie prochu następuje od palącego się lontu. Lont zamocowany był w uchwycie, który po naciśnięciu dźwigni (spustu) opadał na panewkę, powodując zapalenie się podsypanego tam prochu, a następnie poprzez zapał, odpalenie prochu w lufie.
Jazda, kawaleria (z wł. cavalleria), konnica – terminem tym określa się wojsko walczące lub poruszające się na koniach.
Broń gładkolufowa - rodzaj broni palnej, w której przewód lufy pozbawiony jest gwintowania, nadającego pociskom ruch obrotowy.
Jan III Sobieski herbu Janina (ur. 17 sierpnia 1629 w Olesku, zm. 17 czerwca 1696 w Wilanowie) – król Polski od 1674, hetman wielki koronny od 1668, hetman polny koronny od 1666, marszałek wielki koronny od 1665, chorąży wielki koronny od 1656.
I Rzeczpospolita – współczesna, umowna nazwa państwa złożonego z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, stosowana dla okresu od połowy XV wieku, czyli od stworzenia podstaw demokracji szlacheckiej, poprzez okres istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów do III rozbioru w 1795 roku.
Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Reklama