• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Archidiecezja gnieźnieńska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Wielkie Księstwo Poznańskie 1815-1848 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające - z wyjątkiem lat 1848-1851 - obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia wielkopolskich Polaków w związku z odłączeniem decyzją kongresu terytorium Wielkopolski od reszty terytorium Księstwa Warszawskiego, które otrzymało status Królestwa Polskiego, państwa konstytucyjnego, związanego jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 - całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych (łac. Ordo Fratrum Minorum Conventualium, siglum: OFMConv, pot. franciszkanie, franciszkanie konwentualni, franciszkanie czarni) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Liczy ponad 4 tys. braci, z których 1/4 stanowią Polacy. Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych Konwentualnych do instytutów kleryckich.

    Archidiecezja gnieźnieńska – jedna z 14. archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, pierwsza metropolia kościelna w Polsce ze stolicą w Gnieźnie założona w 1000, siedziba prymasów Polski od 1418, legatów papieskich od 1515. Unia personalna aeque principaliter z archidiecezją poznańską (1821-1946) i in persona episcopi z archidiecezją warszawską (1946-1992).

    Innocenty II (łac. Innocentius II, właśc. Gregorio Paparone lub Papareschi; ur. w Rzymie – zm. 24 września 1143 tamże) – papież w okresie od 14 lutego 1130 do 24 września 1143.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 2 Biskupi
  • 3 Instytucje archidiecezjalne
  • 4 Główna świątynia
  • 5 Sanktuaria
  • 6 Patroni
  • 6.1 Główny
  • 6.2 Drugorzędni
  • 7 Kapituły
  • 8 Zobacz też
  • 9 Przypisy
  • 10 Linki zewnętrzne
  • Historia[]

    Utworzenie pierwszej na terenie Polski diecezji miało miejsce w latach 968 za rządów Mieszka I i pontyfikatu papieża Jana XIII, zaś siedzibą pierwszego biskupa, Jordana, był najprawdopodobniej Poznań. W 999 na synodzie rzymskim erygowano kanonicznie nową archidiecezję z siedzibą w Gnieźnie, a na jej pasterza prekonizowano Radzima Gaudentego - przyrodniego brata św. Wojciecha. W 1000 podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego z udziałem Cesarza Ottona III oraz legata papieskiego Roberta zrealizowano dekret o powstaniu archidiecezji.

    Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.Stanisław Karnkowski herbu Junosza (ur. 10 maja 1520 w Karnkowie, zm. 8 czerwca 1603 w Łowiczu) – biskup kujawski od 1567, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1581, sekretarz wielki koronny od 1563 roku, sekretarz królewski, pisarz polityczny i religijny, mówca.
    Rezydencja Arcybiskupów Gnieźnieńskich i Prymasów Polski
    Relikwie św. Wojciecha
    Relikwiarz głowy św. Wojciecha (Muzeum Archidiecezjalne)

    Po napadzie księcia Brzetysława Czeskiego na Gniezno król Polski Bolesław Śmiały reorganizował archidiecezję, która obejmowała najprawdopodobniej tereny wschodniej części Wielkopolski, Kujawy, Łęczyckie, Sieradzkie, rozległe tereny Mazowsza. Po raz pierwszy terytorium archidiecezji określa bulla papieska papieża Innocentego II zwana bullą gnieźnieńską, określająca tereny archidiecezji, do której należały kasztelanie: gnieźnieńska, ostrowska, łeknińska, nakielska, żnińska, kaliska, czestramska (nad Baryczą), rudzka, część milicka, sieradzka, spicimierska, małogoska, rozpierska, łęczycka, łowicka, wolborska, żarnowska i skarżyńska oraz niezidentyfikowane kasztelanie "Trablovici et Radlici". Drobne zmiany terytorialne miały miejsce w drugiej połowie XIV w. na granicy z diecezją poznańską i krakowską. Włączono wówczas do archidiecezji gnieźnieńskiej parafie: Żoń, Grylewo, Jaktorowo, Kłobuck i Krzepice. W połowie XV stulecia parafia Czestram została odłączona od Gniezna i wcielona do diecezji poznańskiej.

    Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.Archidiecezja warszawska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją wyłączoną z metropolii poznańskiej w 1797 (erygowana 19 października 1798 przez papieża Piusa VI bullą Ad universam agri Dominici curam), ustanowiona archidiecezją 12 marca 1818 przez papieża Piusa VII bullą Militantis Ecclesiae regimini, związana unią personalną in persona episcopi z archidiecezją gnieźnieńską (1946-1992). 25 marca 1992 r., bullą Totus Tuus Poloniae Populus, papież Jan Paweł II dokonał reorganizacji struktur administracyjnych Kościoła katolickiego w Polsce. Obszar kraju został podzielony na 39 archidiecezji i diecezji. Dotychczasowa archidiecezja warszawska została podzielona na 3 diecezje: archidiecezję warszawską, diecezję warszawsko-praską i diecezję łowicką, które wraz z diecezją płocką utworzyły metropolię warszawską. W 2004 diecezja łowicka została przyłączona do metropolii łódzkiej.

    Obszar archidiecezji gnieźnieńskiej, ukształtowany w średniowieczu, wynosił ok. 40 100 km i był opisany następującymi granicami: najdalej wysuniętym na północ punktem archidiecezji była parafia Borzyszków k. Bytowa. Od miasta Białoborga na Pomorzu linię graniczną między archidiecezją a biskupstwem poznańskim stanowiła rzeka Głód aż do Noteci pod Miasteczkiem, a stąd biegła na południe do Pobiedzisk (...) i dalej zwężała się na niekorzyść archidiecezji ku południowi aż do rzeki Lutyni, pozostawiając Wrześnię po stronie archidiecezji. Od Lutyni poprzez Grabów, Wieruszów i Bolesławiec, dalej Prosną biegła granica aż do Krzepic, gdzie rozpoczynało się sąsiedztwo z diecezją krakowską. Ostrzeszów, Kępno i Byczyna pozostawały po stronie wrocławskiej. Od Krzepic granica biegła w kierunku południowo-wschodnim aż do źródeł Nidy i Chęcin w rejonie Kielc. Od Chęcin linia graniczna szła w kierunku zachodnim korytem rzeki Pilicy aż do Nowego Miasta, a następnie w kierunku północnym aż do parafii Kociarzów, Gębice i Kwieciszewo. Od Kwieciszewa na Kujawach lina graniczna biegła na północ i korytem Noteci aż do Nakła, a stąd do Borzyszkowa k. Bytowa. Do archidiecezji należała nadto enklawa na pograniczu diecezji poznańskiej i wrocławskiej z parafiami Kobylin, Krotoszyn i Zduny.

    Mieczysław Ledóchowski herbu Szaława, właśc. hrabia Mieczysław Jan Halka-Ledóchowski (ur. 29 października 1822 w Górkach, zm. 22 lipca 1902 w Rzymie) – polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita poznański i gnieźnieński oraz prymas Polski w latach 1866–1886, prefekt Kongregacji Rozkrzewiania Wiary w latach 1892–1902, kardynał prezbiter od 1875.Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.

    W pierwszym spisie parafii gnieźnieńskich z ok. 1512 z inicjatywy prymasa Jana Łaskiego archidiecezja liczyła ok. 680 parafii. Również w średniowieczu nastąpił podział archidiecezji gnieźnieńskiej na archidiakonaty, oficjalaty i dekanaty. Pierwsza wzmianka o urzędzie archidiakona w Polsce pochodzi z 1108 i dotyczy prawdopodobnie archidiakona gnieźnieńskiego, jednego dla całej archidiecezji.

    Parafia Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Dąbrówce Kościelnej – jest jedną z 10 parafii leżącą w granicach dekanatu kiszkowskiego. Erygowana w XIII wieku.Henryk Józef Muszyński (ur. 20 marca 1933 w Kościerzynie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy chełmiński w latach 1985–1987, biskup diecezjalny włocławski w latach 1987–1992, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1992–2010, prymas Polski w latach 2009–2010, od 2010 arcybiskup senior archidiecezji gnieźnieńskiej.

    Podział archidiecezji na dekanaty nastąpił w XV wieku, a rozbudowa ich w latach 1583-1589. Na okres średniowiecza przypada tworzenie się instytucji oświatowych (szkoła katedralna, szkoły kolegiackie, zakonne i parafialne). Szkoła katedralna, powstała prawdopodobnie w XI w., miała początkowo charakter wyższej uczelni, która przygotowała duchowieństwo dla katedry i okolic. Z czasem jej rola zmalała, zwłaszcza po założeniu seminarium duchownego w Gnieźnie. Pod koniec XVIII w., z uwagi na brak funduszy, spadła do rzędu szkół elementarnych, a w XIX w. została zamknięta.

    In persona episcopi (łac. w osobie biskupa) – zwrot używany przez Stolicę Apostolską dla określenia unii personalnej dwóch (lub więcej) diecezji. W przypadku unii in persona episcopi diecezje posiadają wspólnego biskupa przy zachowaniu odrębnych instytucji, np. kurii, seminariów.Totus Tuus Poloniae populus (łac., Cały Twój lud w Polsce) – bulla papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 reorganizująca podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce, największa reorganizacja Kościoła katolickiego w Polsce od 1945; zmianę organizacji przeprowadzono w 2004.

    Prawdopodobnie w czasach Bolesława Chrobrego założono opactwa benedyktyńskie w Trzemesznie i Łęczycy, które uległy zniszczeniu w czasie walk wewnętrznych w latach 1034-38. Pierwsze trwałe fundacje benedyktyńskie powstały w Mogilnie (2 poł. XI w.), Jeżowie (poł. XII w. i Kościelnej Wsi (ok. 1190). W XII w. założyli swoje klasztory cystersi (3), kanonicy regularni (1 opactwo, 4 klasztory, 11 prepozytur), bożogrobcy (7), norbertanie (1); w XIII w. - dominikanie (6), franciszkanie konwentualni (7), augustianie eremici (4) i duchacze (2); w XIV w. - paulini (4 i 2 rezydencje); w XV w. - bernardyni (19), w XVI w - jezuici (6); XVII w. - franciszkanie reformaci (7), karmelici trzewiczkowi (2), bonifratrzy (2), kartuzi (1), filipini (1), pijarzy (4), kameduli (1), kapucyni (1); XVIII - misjonarze św. Wincentego a Paulo (2) oraz trynitarze (1). Żeńskie wspólnoty zakonne przed rozbiorami miały w archidiecezji gnieźnieńskiej słabo rozwiniętą sieć swych domów. Pierwsze osiedliły się w Witowie norbertanki (1179-1265), które następne domy założyły dopiero w XVII w. (3). Od XIII w. zakładały klasztory cysterki (1), klaryski (3); od XV w. - bernardynki (6) oraz dominikanki (1), a w 1765, w przyłączonej do archidiecezji Bydgoszczy istniały dwa klasztory - klarysek i bernardynek. W roku 1773 dwadzieścia dwa zakony męskie posiadały na terytorium archidiecezji gnieźnieńskiej 103 klasztory oraz 5 zakonów żeńskich - 14 klasztorów.

    Kraj Warty (niem. Wartheland), Okręg Rzeszy Kraj Warty (niem. Reichsgau Wartheland lub Warthegau) – nazwa regionu administracyjnego utworzonego podczas II wojny światowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowanym przez III Rzeszę.Trzemeszno – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzemeszno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Położone jest nad jeziorami Klasztornym i Popielewskim na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

    Pod koniec XVI w. abp Stanisław Karnkowski rozpoczął wprowadzanie w życie reformy trydenckiej (m. in. sprowadził jezuitów, założył 2 seminaria duchowne, bursę dla młodzieży szlacheckiej w Kaliszu), której percepcja trwała prawie dwa następne wieki. Kolejne zmiany terytorialne nastąpiły w latach sześćdziesiątych XVIII w. W wyniku zamiany diecezja włocławska otrzymała od Gniezna 8 parafii w okolicach Wolborza, archidiecezji gnieźnieńskiej oddała zaś 12 parafii: Bydgoszcz, Gębice, Barcin, Strzelów, Dąbrowa, Ostrów k. Kościelca, Ludzisko, Skulsk, Wawrzynowo, Broniszewo, Brdów i Modzerowo.

    Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r. przemianowana na diecezję pelplińską. Tereny dotychczasowej diecezji weszły częściowo w skład zreorganizowanej diecezji (pelplińskiej), a częściowo w skład diecezji toruńskiej.Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny lubelski w latach 1946–1948, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski oraz prymas Polski w latach 1948–1981, kardynał prezbiter od 1953. Zwany Prymasem Tysiąclecia, sługa Boży Kościoła katolickiego.

    Już po pierwszym rozbiorze Polski, w 1787 archidiecezja gnieźnieńska posiadała 8 archidiakonatów, 3 oficjalaty generalne (Gniezno, Łowicz, Kamień Kraj.), 41 dekanatów, 808 parafii (w tym 666 w Polsce i 142 w zaborze pruskim), 11 kolegiat, 1.140 kościołów i kaplic (w tym 104 kaplice publiczne i 52 kościoły szpitalne), 14 opactw i prepozytur zakonnych, 2 seminaria duchowne (Gniezno, Łowicz), 1.031 kapłanów diecezjalnych, 697 zakonników, 106 sióstr zakonnych, 513203 osób sposobnych do sakramentów. Pod względem wyznaniowym było na jej terenie 25.551 Protestantów i 23.721 Żydów.

    Zjazd gnieźnieński – inaczej nazywany też synodem gnieźnieńskim. Była to pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha, a także spotkanie z księciem Polski Bolesławem w ówczesnej stolicy państwa – Gnieźnie.Jeżów – duża wieś, niegdyś posiadająca prawa miejskie, położona w Polsce w województwie łódzkim, w powiecie brzezińskim, w gminie Jeżów. Był miastem duchownym.

    Rozbiory Polski, utworzenie i powiększenie Księstwa Warszawskiego oraz powołanie do życia Królestwa Polskiego spowodowały największe w dziejach archidiecezji gnieźnieńskiej zmiany granic. Tereny archidiecezji znalazły się najpierw w granicach Prus i Austrii, a następnie również i Rosji. Jako pierwsze odpadły od Gniezna obszary na południe od rzeki Pilicy, które weszły w skład zaboru austriackiego. Najbardziej niekorzystną sytuację dla archidiecezji stworzył jednak uchwalony na Kongresie Wiedeńskim (1815) nowy podział ziem polskich. W granicach zaboru pruskiego znalazło się tylko 26-29% dawnego terytorium arcybiskupstwa ze 178 parafiami, natomiast 429 parafii było na terenie zaboru rosyjskiego. Tę zakoordowaną część archidiecezji, nad którą faktycznie już od 1815 arcybiskup gnieźnieński nie sprawował jurysdykcji, wcielono w 1818 do diecezji włocławskiej i warszawskiej. W tej sytuacji dalsze istnienie archidiecezji gnieźnieńskiej stanęło pod znakiem zapytania.

    Karmelici (pełna nazwa po łac. Ordo fratrum Beatae Virginis Mariae de monte Carmel) – katolicki zakon kontemplacyjny Marii Panny z góry Karmel o surowej regule.Bolesław II Szczodry (Śmiały) (ur. ok. 1042, zm. 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082) – książę Polski w latach 1058–1076, król Polski w latach 1076–1079.

    Naczelny prezes Wielkiego Księstwa Poznańskiego Joseph von Zerboni di Sposetti zaproponował w 1817 włączenie tzw. pruskiej części archidiecezji gnieźnieńskiej do diecezji chełmińskiej. Z kolei na życzenie władz pruskich radca konsystorza poznańskiego Marcin Dunin (późniejszy arcybiskup) wysunął dwa niekorzystne dla archidiecezji gnieźnieńskiej projekty. W pierwszym - z 17.XI.1818 przewidywał całkowite jej zlikwidowanie, a w drugim z 6.V.1820 zachowanie jej w granicach rejencji bydgoskiej, unię personalną z diecezją poznańską i zredukowanie katedry prymasowskiej do rzędu kolegiaty. Stanowczy opór kapituły gnieźnieńskiej i przedstawicieli szlachty wielkopolskiej z księciem Antonim Radziwiłłem na czele zniweczyły te plany. Król pruski postanowieniem z 30.VIII.1820 polecił utrzymać archidiecezję gnieźnieńską.

    Filipini, inaczej oratorianie – Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri, stowarzyszenie księży katolickich założone w 1551 przez św. Filipa Neri w Rzymie.Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

    Bulla cyrkumskrypcyjna "De salute animarum" z 16.VII.1821 określiła nowe granice archidiecezji gnieźnieńskiej, do której włączono archidiakonat kruszwicki (dekanaty: inowrocławski, gniewkowski, kruszwicki), odłączono natomiast archidiakonat kamieński (dekanaty: człuchowski, tucholski i kamieński) i wcielono go do diecezji chełmińskiej. Wspomnianą bullą papież "wyniósł Poznań do godności metropolii (...) a zarazem aeque principaliter na zawsze dołączył do arcybiskupiego kościoła gnieźnieńskiego św. Wojciecha i zjednoczył go z nim". Obydwa arcybiskupstwa były odtąd połączone unią personalną w osobie jednego arcybiskupa, zachowując jednak odrębne konsystorze (później kurie), kapituły, seminaria, sufraganów, a w czasie wakansu własnych wikariuszy kapitulnych. W wyniku tej reorganizacji archidiecezja gnieźnieńska utraciła swoje dawne pierwszoplanowe znaczenie. Odtąd, aż do nowej reorganizacji terytorialnej w XX w., obszar archidiecezji gnieźnieńskiej składał się z trzech enklaw, największej, obejmującej swymi granicami 14 dekanatów (trzy gnieźnieńskie, nakielski, bydgoski, gniewkowski, inowrocławski, kcyński, żniński, rogowski, kruszwicki, łekneński, powidzki i pleszewski), drugiej - dekanat ołobłocki oraz trzeciej, oddzielonej diecezją poznańską - dekanat krotoszyński.

    Złoty kodeks gnieźnieński (łac. Codex aureus Gnesnensis), in. Ewangeliarz gnieźnieński – ewangelistarz powstały najprawdopodobniej w końcówce XI wieku. Przechowywany obecnie w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie.Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, kapucyni – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących, wyodrębniona ze wspólnoty zakonnej stworzonej przez św. Franciszka z Asyżu w 1209 roku. Zakon ów, oddzielił się od dwóch pozostałych zakonów w 1528 roku, 11 lat po podziale franciszkanów na Braci Mniejszych i Braci Mniejszych Konwentualnych.

    Pod koniec XIX wieku, w 1890, został utworzony dekanat łobżenicki, a nieco później erygowano w dekanacie pleszewskim trzy parafie dla osadników niemieckich: Strzydzew (1898), Broniszewice Nowe (1909) i Wieczyn (1918). Wszystkie klasztory zostały zlikwidowane w latach 1821-1841 przez rząd pruski. Podobny los spotkał domy, nielicznych zresztą na terenie archidiecezji, zakonów żeńskich - przed rokiem 1840 wszystkie ich domy zostały skasowane. Nowe zaczęły powstawać dopiero pod koniec XIX stulecia. W 1845 archidiecezja podzielona była na 17 dekanatów, 211 parafii, 11 filii oraz posiadała seminarium praktyczne dla kleryków obu archidiecezji, dwie kolegiaty (Gniezno, Kruszwica), 214 kapłanów i ok. 250 tysięcy wiernych. Dla obsadzenia jednak wszystkich placówek duszpasterskich (nie tylko parafii, ale także prebend, altarii, mansjonarii i wikariatów) brakowało 79 kapłanów.

    Jolenta Helena, również błogosławiona Jolenta (ur. ok. 1244 w Ostrzyhomiu, zm. 17 czerwca 1298 w Gnieźnie) – królewna węgierska z dynastii Arpadów, siostra św. Kingi, księżna kaliska, od 1257 wielkopolska, klaryska (OSC), błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego.Bogumił z Dobrowa, Bogumił Leszczyc (zm. pod koniec XII wieku) – błogosławiony Kościoła katolickiego (czczony również jako "święty"), arcybiskup gnieźnieński, pustelnik. Według hipotezy Władysława Semkowicza utożsamiany z arcybiskupem Piotrem.

    Od 1866 pojawia się nowa instytucja kościelna: "Kongregacja Księży Dziekanów", zwoływana wspólnie dla obu archidiecezji. Twórcą jej był abp Mieczysław Ledóchowski, według którego celem jej było nawiązanie, poprzez dziekanów, ściślejszego kontaktu z duchowieństwem i wiernymi. Miała ona odbywać się co rok w ostatnią środę sierpnia. Do udziału w niej byli zobowiązani wszyscy dziekani i prodziekani, a nadto, aż do 1929, uczestniczyli w niej członkowie obu kapituł katedralnych, radcy kurialni i profesorowie seminarium duchownego. Wydawane przez arcybiskupa na kongregacji dekrety miały moc obowiązującego prawa diecezjalnego. Akta i dekrety każdej kongregacji były każdorazowo publikowane do 1929. Na ogół starano się zwoływać kongregację każdego roku, choć - nie licząc okresu kulturkampfu (1873-1891) - zdarzały się dwu-trzyletnie przerwy. Od 1927, z wyjątkiem okupacji niemieckiej, do 1992 zwoływano kongregacje w zasadzie rokrocznie.

    Archidiakon (gr. arche - pierwszeństwo) – urząd kościelny, który pojawił się pod tą nazwą około IV wieku. Archidiakon był zarządcą diecezji.Księstwo Łowickie (łac. Ducatus Loviciensis) – kompleks dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich rozciągający się wokół Łowicza, potwierdzony już w 1136. Własność pomnażana nadaniami królewskimi i sejmowymi. W XVI wieku Księstwo Łowickie obejmowało dwa miasta i 116 wsi. Nazwa była zwyczajowa i powstała zapewne w XVII w., gdyż – wzorem biskupów krakowskich (Księstwo Siewierskie) – arcybiskupi gnieźnieńscy też aspirowali do tytułu książęcego. W 1795, po rozbiorze Polski, Księstwo Łowickie zostało przejęte przez rząd pruski, następnie Napoleona (1806) i, jako donacja dla marszałka Francji Louisa Davouta (1807). W 1815 stało się własnością rządową Królestwa Polskiego, w 1820 zostało nadane przez cara Aleksandra wielkiemu księciu Konstantemu i jego żonie – Joannie Grudzińskiej (księżnej łowickiej), którzy przeprowadzili tam oczynszowanie chłopów, przyczyniając się do ich względnej zamożności. Dekretem cesarskim z dnia 9 lipca 1822 r. wydanym w Petersburgu, wskazano ustalenie granic zewnętrznych księstwa. Do Księstwa Łowickiego należały jeszcze: folwark i grunty po dawnym zamku łowickim i niektóre grunty pod Łowiczem, w Skierniewicach pałac, ogród, folwark. Od 1838 do I wojny światowej księstwo pozostawało bezpośrednią własnością carów, którzy często urządzali w okolicy wielkie polowania.

    Na okres międzywojenny przypadła zmiana granic archidiecezji. Bulla cyrkumskrypcyjna Piusa XI "Vixdum Poloniae unitas" z 28.X.1925 przyłączyła do archidiecezji gnieźnieńskiej dwa poznańskie dekanaty: miłosławski i jarociński (23 parafie), a odłączyła na rzecz Poznania dekanaty ołobocki i krotoszyński, (24 parafie). W ten sposób zlikwidowano istniejące dotychczas enklawy i archidiecezja otrzymała jedno zwarte terytorium o ok. 12 000 km² obszaru. W jej skład wchodziły etnograficznie: Ziemia Gnieźnieńska, Ziemia Pałucka, część Ziemi Zbarskiej i część Krajeńskiej oraz Kujawy Zachodnie i Białe.

    Jan XIII (łac. Ioannes XIII, ur. w Rzymie zm. 6 września 972 tamże) – papież w okresie od 1 października 965 do 6 września 972.Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, potocznie paulini (łac. Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae, stosowany skrót: OSPPE) – zakon założony w roku 1215 (tak podaje Annuario Pontificio) lub 1250 na Węgrzech przez bł. Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego przez Kościół katolicki pustelnika. 13 grudnia 1308 kardynał Gentilis, legat papieża Klemensa V, nadał zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, a rok później zatwierdził pierwsze zakonne konstytucje.

    W okresie międzywojennym nastąpił rozwój sieci dekanalnej i parafialnej. W momencie odzyskania niepodległości archidiecezja gnieźnieńska podzielona była na 19 dekanatów (w tym pobiedziski został erygowany w 1916, czermiński - 1918). Wzrastająca liczba parafii, a także nieaktualny już, sięgający średniowiecza, podział wymagał dokonania rewizji sieci parafialnej. W pierwszej kolejności abp Edmund Dalbor podzielił w 1921 dekanat bydgoski na dwa dekanaty: bydgoski miejski i bydgoski wiejski. Następnie w 1923 zlikwidował posiadające średniowieczną metrykę trzy dekanaty gnieźnieńskie (Św. Trójcy, św. Michała Zbarskiego i świętych Piotra i Pawła) i powołał do życia w to miejsce 4 nowe dekanaty: gnieźnieński, wrzesiński, janowiecki i trzemeszeński. Odtąd aż do wybuchu II wojny światowej archidiecezja gnieźnieńska była podzielona na 21 dekanatów (gnieźnieński, bydgoski miejski i wiejski, czermiński, gniewkowski, inowrocławski, janowiecki, jarociński, kcyński, kruszwicki, łekneński, łobżenicki, miłosławski, nakielski, pleszewski, pobiedziski, powidzki, rogowski, trzemeszeński, wrzesiński, żniński). Jeszcze większemu rozwojowi uległa sieć parafialna, co spowodowane było kilkoma czynnikami. Należały do nich: szybki wzrost liczebny ludności polskiej, zwłaszcza w miastach, z których odpływały fale ludności niemieckiej, przeważnie protestanckiej, ratowanie ziemi przed parcelacją i wprowadzenie w życie konkordatu, w związku z czym obowiązywały już nieco inne normy i przepisy prawne.

    Bulla Ex commisso nobis a Deo, zwana Bullą gnieźnieńską – bulla papieska wydana 7 lipca 1136 w Pizie, znosząca zwierzchność arcybiskupstwa magdeburskiego nad Kościołem polskim. Tekst został napisany w języku łacińskim.Kalisz (gr. Καλισία, łac. Calisia, jid. קאַליש) – miasto na prawach powiatu w środkowo-zachodniej Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, u ujścia Swędrni; historyczna stolica Wielkopolski, stolica Kaliskiego, drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu kaliskiego, główny ośrodek aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego; stolica diecezji kaliskiej.

    Po zakończeniu I wojny światowej archidiecezja liczyła 208 parafii (w 2 poł. XIX w. kilka zostało zlikwidowanych). Pierwszą erygowaną w tym okresie była parafia Damasławek (25.IX.1922). Do 1924 zostało powołanych do życia 12 dalszych parafii (w tym 5 w Bydgoszczy i 3 w Inowrocławiu). W drugim okresie, obejmującym krótki czas od podpisania do wejścia w życie konkordatu (10.II - 2.VIII.1925) erygowane były 34 parafie (z tego cztery wkrótce znalazły się w granicach archidiecezji poznańskiej). W trzecim okresie, przypadającym na lata 1926-1939, powstało 10 nowych parafii. W okresie międzywojennym łącznie erygowano 57 nowych parafii. W rzeczywistości jednak sieć parafialna powiększyła się o 55 parafii, ponieważ jedną straciła w 1925 na rzecz archidiecezji poznańskiej, a jedna została zlikwidowana (Górka Klasztorna). W 1939 sieć administracyjna archidiecezji gnieźnieńskiej składała się z 21 dekanatów i 261 parafii. Najmniejszymi dekanatami były: gnieźnieński (4 parafie), bydgoski wiejski (8 parafii) i bydgoski miejski (7 parafii), a największym żniński (21 parafii). Pozostałe dekanaty obejmowały od 12 do 17 parafii.

    Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

    W czasie II wojny światowej (1939-1945) Kościół gnieźnieński doznał zniszczeń na nienotowaną dotąd skalę. Polityka hitlerowska, zmierzająca do totalnej likwidacji Kościoła katolickiego, zniszczyła wszystkie struktury diecezjalne. Terytorium archidiecezji gnieźnieńskiej znalazło się w dwóch okręgach administracji niemieckiej: niewielka część okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie (40 parafii) oraz reszta w Kraju Warty. Granica pomiędzy obydwoma Okręgami Rzeszy biegła wzdłuż południowych granic powiatów: toruńskiego, bydgoskiego i wyrzyskiego. Podział ten jest istotny, bo w obydwu okręgach Niemcy prowadzili różną politykę wyznaniową.

    Kameduli – zakon utworzony ok. 1012 przez św. Romualda, składający się obecnie z dwóch kongregacji. W Polsce znajdują się wyłącznie kameduli kongregacji Monte Corona.Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie - archiwum powołane przez kard. Stefana Wyszyńskiego w 1960 gromadzące zbiory nad kruchtą południową archikatedry gnieźnieńskiej, zaś od 1997 w jej sąsiedztwie od południa w nowej siedzibie przy ul. Kolegiaty 2.

    Po wyjeździe z Polski kard. Augusta Hlonda rządy diecezją sprawował, mianowany w maju 1939 wikariuszem generalnym kan. Edward Blericq. Kuria została zlikwidowana z dniem 1.IV.1941, czynniki państwowe nie uznawały władzy diecezjalnej, a wikariusz generalny został przez gestapo zmuszony do opuszczenia Gniezna i zamieszkania w Inowrocławiu, gdzie od 19.VII.1941 pełnił obowiązki duszpasterza polskiej parafii. Po opuszczeniu Gniezna, kan. Blericq scedował 15.VII.1941 jurysdykcję nad terenem leżącym w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie księdzu pochodzenia niemieckiego, nauczycielowi religii w gimnazjum niemieckim, Alojzemu Kaluschke, mianując go wikariuszem generalnym. Rezydujący w Bydgoszczy ksiądz Kaluschke jako wikariusz niechętnie podporządkowywał się antypolskim zarządzeniom władz niemieckich.

    Kanonicy regularni, kanonicy regularni laterańscy, CRL – najstarszy zakon klerycki zorganizowany według reguły św. Augustyna. Genezy zakonu należy upatrywać w przykładzie życia pierwszej wspólnoty chrześcijan, o której czytamy w Dziejach Apostolskich.Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, błogosławiony Kościoła katolickiego.

    Decyzją Stolicy Apostolskiej z dniem 4.III.1946 została rozwiązana unia personalna z Poznaniem, a Gniezno połączono "pro hac vice" unią personalną z archidiecezją warszawską przy zachowaniu samodzielności i odrębności terytorialnej obu archidiecezji. Życie religijne zaczęło się powoli stabilizować. Księża archidiecezji wrócili z zagranicy, doszły nowe kadry kapłanów wyświęconych po wojnie. W 1947 w diecezji pracowało 285 księży, z tego 227 w duszpasterstwie parafialnym (193 proboszczów i 34 wikariuszy), 24 w szkolnictwie i 23 w administracji i seminarium. Nadal jednak wakowało 59 parafii, które obsługiwane były przez proboszczów sąsiednich.

    Biskup diecezjalny – biskup, któremu powierzono aktualnie istniejącą diecezję. Potocznie wobec biskupa diecezjalnego używa się również określenia biskup ordynariusz.Wikariusz (łac. vicarius) – zastępca w Kościele katolickim i Kościele ewangelickim. W Kościele baptystycznym jest to nieordynowany duchowny przygotowujący się do ordynacji pastorskiej

    Od 1948 polskie władze komunistyczne rozpoczęły zdecydowaną walkę z Kościołem katolickim. Zlikwidowano wszystkie stowarzyszenia kościelne i Caritas. Usunięto religię ze wszystkich typów szkół (okresowo przywrócono w l. 1957-61). Zabroniono pielgrzymek. Wielu księży szykanowano. W 1953 aresztowano kard. Stefana Wyszyńskiego. Utrudniano budowę nowych kościołów i erygowanie nowych parafii.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (niem. Reichsgau Danzig-Westpreußen) – jednostka administracyjna utworzona podczas II wojny światowej przez władze III Rzeszy na obszarze Pomorza Nadwiślańskiego. Prowincja powstała z połączenia: anektowanych przez III Rzeszę obszarów województwa pomorskiego, terytorium Wolnego Miasta Gdańska i Rejencji Zachodniopruskiej prowincji Prusy Wschodnie. Kres istnieniu Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie przyniosła w 1945 ofensywa styczniowa Armii Czerwonej.

    Sieć parafialna, mimo stwarzanych trudności władz komunistycznych, nigdy od średniowiecza nie rozwijała się tak dynamicznie jak w czasach PRL-u. Do czynników o tym decydujących należało m.in. wzrost liczby ludności w ośrodkach miejskich oraz zbyt rozległe terytoria tradycyjnych parafii. W rozwoju sieci parafialnej można wyróżnić kilka etapów. W latach 1945-1958 powstało 15 nowych parafii, 1966-1970 - 20 nowych parafii, 1971-1979 - 27 nowych parafii, 1980-1991 - 33 nowych parafii.

    Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie (łac. Ordo Equestris Sancti Sepulcri Hierosolymitani) Bożogrobcy, Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce znany także jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Chrystusowego to zakon wywodzący się z założonej w 1099 r. przez Gotfryda z Bouillon kapituły. Początkowo zakon stanowiło 20 kanoników sprawujących służbę duszpasterską i 50 rycerzy krzyżowych wywodzących się z najlepszych domów rycerskich. Podlegali oni zwierzchnikowi kościoła łacińskiego w Ziemi Świętej czyli biskupowi Jerozolimy. W czasach stacjonowania w Palestynie (do XIII wieku) do ich podstawowych obowiązków należało oprowadzanie pątników, obrona Grobu Chrystusa oraz uczestniczenie w wyprawach przeciw niewiernym. Kapituła składała się z duchownych i rycerzy, jednak szybko dominującą rolę zaczęli odgrywać kapłani. Regułę św. Augustyna nadał im patriarcha Arnulf z Rohez (1114 r.). W 1122 r. zatwierdził ją papież Kalikst II.Radzim (Radzym) Gaudenty (z czes. Radim) – syn Sławnika, brat przyrodni Św. Wojciecha, pierwszy arcybiskup gnieźnieński oraz metropolita na ziemiach Polskich w ówczesnym Państwie pierwszych Piastów. Za datę narodzin przyjmuje się okres między 960 a 970 rokiem (otrzymując sakrę biskupią powinien mieć najmniej 30 lat). Rok śmierci nie jest ustalony – według różnych koncepcji historyków przyjmuje się kilka propozycji 1006, 1011, 1016, 1018, 1020, 1022.

    W okresie powojennym powstały nowe instytucje centralne: Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie (1960), Caritas Archidiecezji Gnieźnieńskiej (1989), Prymasowskie Wydawnictwo Gaudentinum (1990), Księgarnia Archidiecezjalna (1990) i Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej (1991). W celu kształcenia katechetów powołano do życia w 1979 Studium Katechetyczne. Dla pogłębienia wiedzy religijnej wiernych zorganizowano w 1982 instytuty teologiczne w Gnieźnie i Bydgoszczy, które z czasem otrzymały rangę szkół wyższych uznanych przez państwo.

    Bernardynki, Mniszki Trzeciego Zakonu Regularnego św. Franciszka z Asyżu – żeński zakon z rodziny zakonów franciszkańskich, istniejący wyłącznie w Polsce.Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Biechowie – jest jedną z 10 parafii leżącą w granicach dekanatu miłosławskiego. Erygowana w XI wieku.

    W życiu religijnym archidiecezji odnotować należy: Wielką Nowennę przed Tysiącleciem Chrztu Polski (1957-1966), w latach 1965-1976 koronacje 10 obrazów Matki Bożej słynących łaskami (Górka Klasztorna, Markowice, Żegocin, Bydgoszcz-Fara, Pieranie, Tursko, Dąbrówka Kościelna, Golina, Lutynia, Biechowo, Ostrowo k. Gniewkowa), obchody milenijne Chrztu Polski w 1966, peregrynację kopii cudownego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej (1978-1981), wizytę w Gnieźnie Ojca św. Jana Pawła II (3.VI.1979) oraz peregrynację po parafiach relikwii św. Wojciecha przed tysięczną rocznicą jego męczeńskiej śmierci (1991-1996).

    Mieszko I (ur. 922-945, zm. 25 maja 992) – książę Polski z dynastii Piastów sprawujący władzę od ok. 960 r. Syn Siemomysła, wnuk Lestka. Ojciec Bolesława I Chrobrego, Świętosławy-Sygrydy, Mieszka, Lamberta i Świętopełka. Brat Czcibora. Po kądzieli dziadek Kanuta Wielkiego.Edmund Dalbor (ur. 30 października 1869 w Ostrowie Wielkopolskim, zm. 13 lutego 1926 w Poznaniu) – polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański oraz prymas Polski w latach 1915–1926, kardynał prezbiter od 1919.

    W święto Zwiastowania NMP 1992, o godz. 12.00 weszła w życie bulla cyrkumskrypcyjna Jana Pawła II "Totus tuus Poloniae populus" dokonująca reorganizacji terytorialnej polskiego Kościoła. Struktura Kościoła w Polsce została zmodernizowana w sposób nie spotykany dotąd w dziejach.

    Mocą tej decyzji nowym arcybiskupem gnieźnieńskim został mianowany dotychczas ordynariusz włocławski bp Henryk Muszyński (rządy archidiecezją gnieźnieńską objął 3 IV 1992). Terytorium archidiecezji doznało kolejnych uszczupleń. Od Gniezna odłączono 5 dekanatów: na południu - pleszewski, czermiński i jarociński, na północy - wierzchuciński i toruński, a dołączono z diecezji chełmińskiej "część dekanatu Fordon, położonego w obrębie granic administracyjnych miasta Bydgoszcz-Fordon". Archidiecezja łącznie utraciła 47 parafii, 8 kościołów pomocniczych, 62 kapłanów diecezjalnych i 14 zakonnych, otrzymała natomiast 9 parafii, 20 księży diecezjalnych i 4 zakonnych. W rezultacie zmniejszeniu uległa sieć parafialna o 38 parafii, a stan duchowieństwa - o 40 księży diecezjalnych i 10 zakonnych.

    Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:Diecezja włocławska – jedna z diecezji kościoła rzymskokatolickiego w metropolii gnieźnieńskiej w Polsce, ustanowiona w XII wieku, jako jedna z pierwszych na ziemiach polskich. Początkowo biskupi rezydowali w Kruszwicy. W latach 1123-1125 Wolbórz stał się drugą stolicą biskupstwa kujawskiego, a później miastem rezydencjonalnym biskupów włocławskich, wzniesiono tam Pałac Biskupów Kujawskich. Do XIX wieku nazywana diecezją kujawską lub kujawsko-pomorską. W latach 1818-1925 jej tradycje przejęła diecezja kujawsko-kaliska. W 1925 przywrócona jako diecezja włocławska.
    kard. Józef Glemp i abp Henryk Muszyński (2009)

    W czerwcu 1997 oddano do użytku nowo wybudowany dom dla księży emerytów. Największym jednak wydarzeniem na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat była wizyta w Gnieźnie Ojca Świętego Jana Pawła II (3.VI.1997) wieńcząca uroczystości tysiąclecia męczeńskiej śmierci św. Wojciecha. Wyjątkowym wydarzeniem w dziejach diecezji był III Powojenny Synod Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Rozpoczął się on 2 lutego 1995, a promulgacja jego Statutów miała miejsce 8 grudnia 2000.

    Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Antoniego w Gnieźnie - zamieszkały przez braci Franciszkanów konwentualnych Prowincji Gdańskiej kościół wczesnogotycki, fundacji Przemysła II z ok. 1270, dwunawowy z wieżą z XV w., przebudowany w XVIII (odnowiony) i XX w. (regotyzowany). Obecnie wystrój barokowy (głównie XVIII w.). Ławy rokokowe 1760-1770, stalle rokokowe z 1767. W głównym ołtarzu barokowym obraz Madonny z Dzieciątkiem z I ćw. XVII w. Od południa do nawy dobudowana kaplica w IV ćw. XVIII w. Po północnej stronie nawy dawne oratorium klarysek, pierwotnie gotyckie, przebudowane po pożarze z 1613. Sklepienie prezbiterium krzyżowo-żebrowe z XIII w., podobne sklepienie nawy zrekonstruowane. Okna ostrołukowe z maswerkami w większości zrekonstruowane. Mieści się przy ul. Franciszkańskiej, na Wzgórzu Panieńskim. Wewnątrz uznawany za cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia, Pani Gniezna, koronowany przez Jana Pawła II podczas papieskiej pielgrzymki do Polski w 1997, relikwie bł. Jolenty, za sprawą której nieopodal wzniesiono klasztor klarysek. Kościół parafialny od 1925.Bogdan Józef Wojtuś (ur. 4 lipca 1937 w Łąsku Wielkim) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy gnieźnieński w latach 1988–2012, od 2012 biskup senior archidiecezji gnieźnieńskiej.

    Zgodnie z decyzją papieża Jana Pawła II w sprawie zmian administracyjnych w Kościele w Polsce z dniem 24 lutego 2004 z archidiecezji gnieźnieńskiej wyłączonych zostało 114 parafii, które weszły w skład nowo utworzonej diecezji bydgoskiej, a przybyły 53 parafie z diecezji włocławskiej i poznańskiej. Zmiany weszły w życie 25 marca 2004. Po reorganizacji archidiecezja gnieźnieńska liczy 28 dekanatów obejmujących w sumie 266 parafii. W 2005 na mocy dekretu abpa Henryka Muszyńskiego powstały także nowe dekanaty: kiszkowski oraz strzałkowski.

    Nuncjatura Stolicy Apostolskiej w Polsce – watykańska placówka dyplomatyczna mieszcząca się w Warszawie przy al. Szucha 12.Józef Kowalczyk (ur. 28 sierpnia 1938 w Jadownikach Mokrych) – polski biskup rzymskokatolicki, nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989–2010, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski od 2010.

    19 grudnia 2009 tytuł Prymasa Polski powrócił do Gniezna. Abp Henrykowi Muszyńskiemu tytuł przekazał ustępujący kard. Józef Glemp. 26 czerwca 2010 decyzją papieża Benedykta XVI nowym arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim został abp Józef Kowalczyk. Obecnie godność Prymasa Polski jest godnością wyłącznie honorową bez przysługującej jej w dawnych czasach jurysdykcji. Kompetencje Prymasa określa szczegółowo nowy statut Konferencji Episkopatu Polski, który stanowi, że Prymas Polski zachowuje honorowe pierwszeństwo wśród biskupów, jest członkiem Rady Stałej Episkopatu i obok kardynałów kierujących diecezjami jest faktycznie jedynym niewybieralnym członkiem tejże Rady, co zapewnia mu znamię jedności i ciągłości.

    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.Drzwi Gnieźnieńskie (łac. Porta Enea, Drzwi Spiżowe; Porta Regia, Drzwi Królewskie; Porta Aura, Drzwi Złote) – unikatowy zabytek romańskiej sztuki odlewniczej, wykonany za panowania księcia Mieszka III Starego w około XII wieku (dokładny czas i miejsce powstania nieznane). Osadzone w portal wewnętrznym kruchty południowej archikatedry gnieźnieńskiej.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Biskup pomocniczy - wyświęcony na biskupa duchowny katolicki, którego zadaniem jest pomoc biskupowi diecezjalnemu w zarządzaniu diecezją zazwyczaj jako wikariusz generalny lub biskupi.
    Parafia Matki Bożej Pocieszenia w Kawnicach jest jedną z 5 parafii leżącą w granicach dekanatu golińskiego. Erygowana w XV wieku.
    Metropolia gnieźnieńska – jedna z 14 metropolii obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, najstarsza w Polsce powołana w 1000.
    Prymas Polski – tytuł przysługujący urzędującym arcybiskupom gnieźnieńskim od 1417, podkreślający ich pierwszeństwo w polskim episkopacie.
    Joseph Johann Baptist Andreas von Zerboni di Sposetti (ur. 23 maja 1766 we Wrocławiu; zm. 27 maja 1831 w Rąbczynie), był pruskim urzędnikiem państwowym, publicystą, poetą oraz aktywnym masonem.
    Dominikanie, Zakon Kaznodziejski (łac. Ordo Praedicatorum – OP) - katolicki zakon męski założony w 1216 przez św. Dominika Guzmána.
    Parafia Świętego Leonarda w Slupcy jest jedną z 9 parafii leżącą w granicach dekanatu słupeckiego. Erygowana w 1990 r. Kościół parafialny drewniany z XVI wieku, na planie krzyża łacińskiego z wieżą z 1765 roku, jeden z najcenniejszych tego rodzaju zabytków w Wielkopolsce, zwłaszcza dzięki wyposażeniu wnętrza. W parafii organizowane są kursy ceremoniarskie Archidiecezji gnieźnieńskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.082 sek.