• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Arapaho

    Przeczytaj także...
    Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.Gros Ventre, nazwa w języku francuskim (ang. Big Belly, pol.: "duży brzuch") przypisywana dwom, a czasami trzem grupom Indian wywodzących się z plemion Ameryki Północnej:
    Szoszoni – plemię Indian Ameryki Północnej, znanych też jako Węże (ang. Snakes). Należą do rodziny językowej uto-azteckiej. Pierwotnie zamieszkiwali ogromne obszary w dzisiejszych stanach Idaho, Wyoming, Utah, Nevada, Oregon i Montana. Największym skupiskiem Szoszonów był szczep Szoszonów znad Rzeki Wiatrów w Wyoming.

    Arapaho (ang. Arapaho, Arapahoe) – Indianie Ameryki Północnej zamieszkujący pierwotnie obszary Prerii i mówiący językiem z rodziny algonkińskiej.

    Zasłynęli głównie swymi wyszywankami z koralików. Każda praca opowiada jakąś historię (inaczej niż u innych plemion, gdzie koraliki służyły wyłącznie do ozdoby i nie przekazywały żadnych treści).

    Wioska Indian Arapaho, ok. 1870 r.

    Myśliwy – historycznie osoba zajmująca się łowiectwem, uczestnicząca w polowaniach w celu pozyskania mięsa, skór oraz kości, poroża i innych trofeów łowieckich. Obecnie - osoba zajmująca się gospodarką łowiecką zgodnie z prawem łowieckim i etyką łowiecką. W tym znaczeniu - przeciwieństwo kłusownika. Dawne określenia myśliwego: łowca, strzelec.Taniec słońca (ang.: Sun Dance) był charakterystyczną dla Indian Prerii uroczystością religijną, gromadzącą corocznie (zwykle w połowie lata) w jednym miejscu całe plemię. Około dwudziestu plemion prerii dokonywało tego obrzędu, a nie spotykano go tylko u Paunisów, Wichita i Omaha oraz u kilku południowych plemion Dakotów. Szczególnie dużą wagę do obrzędów Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie, Szejenowie i Arapahowie.

    Historia[]

    Lud Arapaho zamieszkiwał w przeszłości tereny dzisiejszej północnej Minnesoty i ruszył w kierunku prerii w tym samym czasie, lub nieco wcześniej, niż Szejenowie. Aczkolwiek zawsze trzymali się blisko Szejenów i powszechne było zawieranie małżeństw międzyplemiennych, nigdy nie nauczyli się języka Szejenów i kultywowali własne zwyczaje i tradycje, np. chowali swych zmarłych w ziemi, podczas gdy Szejenowie korzystali z żalników z wysokimi, nadziemnymi platformami. Początkowo prowadzili osiadły tryb życia, z czasem stali się wędrownymi (najpierw pieszymi, potem konnymi) myśliwymi, polującymi m.in. na bizony.

    Bizon amerykański, dawniej: bizon (Bison bison) – duży ssak łożyskowy z rodziny wołowatych, rzędu parzystokopytnych, największy obecnie ssak Ameryki Północnej.Jeden z kręgów kulturowych Ameryki Północnej. Duża część tego obszaru położona była nad wielkimi jeziorami (Górne, Michigan, Huron), których brzegi porastał dziki ryż, będący ważnym składnikiem pożywienia tamtejszych Indian. Na terenach Prerii rozwinęło się rolnictwo, uprawiano kukurydzę i warzywa. Uzyskiwano również syrop klonowy. Mieszkańcy Prerii mieszkali w wigwamach, a z tipi korzystano tylko w czasie sezonowych polowań na bizony. Kultura Indian Prerii wcześnie zetknęła się z kulturą europejską, co znalazło odzwierciedlenie w sprzętach i strojach. Plemiona Prerii mówili językami siouańskimi, kaddo i językami z rodziny algonkin.

    Wraz z Szejenami opanowali wschodnie obszary dzisiejszych stanów Wyoming i Kolorado. W pewnym momencie podzielili się na trzy grupy plemienne – Północnych Arapaho, Południowych Arapaho i Gros Ventre (inaczej Atsina). Zamknięci w rezerwatach w r. 1877.

    Obóz Indian Arapaho, 1868

    Teraźniejszość[]

    Obecnie zamieszkują w większości wraz z Szoszonami (dawni plemienni wrogowie) w rezerwacie Wind River w stanie Wyoming oraz w stanie Oklahoma (w 1907 r. zostali pozbawieni rezerwatu, który dzielili wraz z Szejenami), mówią po angielsku, ale część zachowuje w rezerwatach elementy dawnej plemiennej kultury, religii (Taniec Słońca wśród grupy północnej nad brzegami rzeki Wind) i języka.

    Język arapaho (arapahoński, arrapahoe, inuna-ina) - język plemienia indiańskiego Arapaho z Wielkich Równin, obecnie zamieszkującego Rezerwat Wind River w amerykańskim stanie Wyoming oraz spotykanych w zachodniej Oklahomie. Jest językiem tonalnym. Większość użytkowników arapaho to starsi ludzie, ale starają się rewitalizować język, ucząc młodszych.Feliks Gross (ur. 17 czerwca 1906 w Krakowie, zm. 9 listopada 2006 w Nowym Jorku), polski socjolog, działacz i publicysta socjalistyczny.

    Imieniem Arapaho nazwano hrabstwo i górę w Kolorado, a także wiele miejscowości w Nebrasce, Północnej Karolinie, Kolorado i Wyoming. Taką nazwę nosi stolica hrabstwa Custer w Oklahomie.

    Liczebność[]

    Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 7000 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Arapahoe, zaś 9258 – wyłącznie lub między innymi Arapahoe. Ponadto 3634 osoby zadeklarowały pochodzenie wyłącznie Cheyenne-Arapaho, zaś 4510 – wyłącznie lub między innymi Cheyenne-Arapaho.

    Rezerwat Indian – autonomiczny obszar przeznaczony dla tubylczych ludów Ameryki (Indian), ustanowiony przez dane państwo (lub jego jednostkę administracyjną, np. stan, prowincję) – zazwyczaj w celu ochrony terytorium, tożsamości, integralności, odrębności i innych praw tubylczej grupy, będącej jego właścicielem lub użytkownikiem.Indianie Ameryki Północnej – Indianami nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk o złożonej etnogenezie. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).

    Polonika[]

    Polskich badacz prof. Feliks Gross prowadził wśród nich letnie badania terenowe w latach 1947-1949.

    Bibliografia[]

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.




  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.