• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Apokryf



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Ewangelia Hebrajczyków – zaginiona apokryficzna ewangelia powstała wśród chrześcijan pochodzenia żydowskiego (ebionitów). Wierzyli oni w mesjanistyczne posłannictwo Jezusa, lecz zakładali, że Duch Święty spoczął na nim podczas chrztu w Jordanie, natomiast odrzucali myśl o poczęciu z Ducha Świętego.Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.
    Judaizm i chrześcijaństwo[]

    Z punktu widzenia judaizmu i chrześcijaństwa apokryfami określano pisma, które nie zostały przyjęte do kanonu pism świętych, czyli będące niejako w pewnej opozycji do kanonu. W tym sensie stosuje się też termin pseudoepigraf.

    We wczesnym chrześcijaństwie i to w jego najwcześniejszym okresie piśmiennym, tego rodzaju księgi zostały odrzucone, gdyż uznano, że nie zostały one napisane bezpośrednio pod wpływem Ducha Świętego. Kryteriami, jakimi kierowano się przy odrzuceniu tego rodzaju pism były m.in.:

  • niepewne pochodzenie danego tekstu, a więc niegwarantującego przekazu od apostoła – ucznia Jezusa;
  • niezgodność doktrynalna z powszechnymi zasadami wiary, przy czym nie chodziło tutaj tylko o pełną niezgodność, ale o wątpliwe sformułowania czy teorie zawarte w danej księdze czy piśmie;
  • synkretyzm religijny zawarty w treści danego pisma;
  • wątki mitologiczne lub wręcz fantastyczne zawarte w tekście.
  • W judaizmie posługiwano się również określeniem „księgi ukryte” (od hebr. ganaz – ukrywać, chować) w odniesieniu do zniszczonych i zużytych rękopisów ksiąg używanych np. w synagogach oraz do tekstów, które rabini odrzucili z powodów doktrynalnych lub innych, ale w odróżnieniu od chrześcijaństwa, te księgi dalej uważano za święte.

    List Apostołów - apokryf Nowego Testamentu. Ze względu na różnorodność treści istnieją spory co do klasyfikacji gatunkowej tekstu, gdyż zawiera on elementy listu, logionu i ewangelii.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Kanon świętych ksiąg (chociaż pojęcie „kanon” jako takie w odniesieniu do świętych ksiąg nie funkcjonowało) w judaizmie, określono u schyłku I w. n.e., w nowym ośrodku studiów nad Torą (tzw. akademia hebrajska) znajdującym się na terenie Palestyny w miejscowości Jamni (Jawne). Do świętych ksiąg zaliczono te, które spisane były po hebrajsku lub aramejsku – w sumie 39 ksiąg. Odrzucono teksty greckie (przede wszystkim Septuagintę) i inne określając je mianem pism zewnętrznych (ha-chiconim). W ten sposób powstał tzw. kanon hebrajski, który obejmował mniejszą liczbę ksiąg niż Septuaginta (zawierająca 46 ksiąg), na której oparło się chrześcijaństwo. Różnica między ww. kanonem hebrajskim, a Septuagintą to siedem ksiąg, które wzbudzały wątpliwości, co do przynależności do kanonu, już we wczesnym okresie chrześcijaństwa, aż do V w. n.e. Dogmatycznie kanoniczność tych 7 ksiąg potwierdzono w Kościele katolickim w XVI wieku na Soborze Trydenckim, a deuterokanonicznymi nazwał je Sykstus ze Sieny. Takiego rozwiązania nie przyjął jednak protestantyzm, który swój kanon oparł na kanonie hebrajskim, a 7 dodatkowych ksiąg (deuterokanoniczne w katolicyzmie) uznał za apokryfy dodając później jeszcze do nich inne teksty, będące poza kanonem hebrajskim i katolickim. Jednakże te księgi apokryficzne w protestantyzmie cieszyły się w dalszym ciągu dużą powagą i uważane były za nieodbiegające doktrynalnie od kanonu, będące jego integralnym uzupełnieniem. Z kolei księgi uznane w katolicyzmie za apokryfy protestantyzm określa mianem pseudoepigrafów.

    Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) – termin używany w katolicyzmie i prawosławiu na określenie tych spośród ksiąg Pisma Świętego Starego Testamentu funkcjonujących w kanonie tych wyznań, których nie zawiera Biblia hebrajska. Samo określenie deuterokanoniczne nawiązuje do kwestionowania kanoniczności tychże ksiąg w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych, które uznaje za natchnione zarówno judaizm, jak i całe chrześcijaństwo.Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Nie jest możliwe ustalenie pełnej listy ksiąg apokryficznych. Tego typu wykazy tworzone już były w starożytności, ale i wtedy nie obejmowały wszystkich pism niekanonicznych, zwłaszcza, że przy sporządzaniu tego typu list natrafiano na szereg trudności, np. wiele tych samych tekstów funkcjonowało pod różnymi tytułami, a inne nie były znane szerszemu kręgowi odbiorców, gdyż powstawały np. w niewielkich wspólnotach religijnych. Obecnie uważa się, że apokryfami Starego Testamentu jest ok. 60 pism, a Nowego Testamentu znacznie więcej, przy czym, jak już zostało wspomniane nie jest możliwe ustalenie nawet przybliżonej liczby wszystkich niekanonicznych pism nowotestamentalnych. Jeden z bardziej znanych dokumentów wczesnochrześcijańskich, tzw. dekrety pseudogelazjańskie – pochodzące z IV i VI wieku – zawierające wykaz ksiąg kanonicznych i listę pism apokryficznych, wymienia tych ostatnich ponad 60 ksiąg, przy czym autor (lub autorzy) zaznaczają, że wymieniają tylko niektóre z nich.

    Ewangelia Ebionitów – jedna z zaginionych apokryficznych ewangelii judeochrześcijańskich; powstała w kręgu wczesnych judeochrześcijan – ebionitów.Ks. prof dr hab. Marek Starowieyski (ur. 25 stycznia 1937 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, prałat. Autor wielu publikacji z zakresu chrześcijaństwa antycznego, patrologii. Brat Franciszka Starowieyskiego.

    Apokryfy (pseudoepigrafy) dzielą się na różne grupy w zależności od przyjętego kryterium: według gatunków literackich, autorstwa przypisanego twórcy, pochodzenia (judaistyczne, hellenistyczne), odniesienia do danego nurtu religijnego (judeochrześcijańskie, gnostyckie) i wiele innych. Najczęstszym kryterium stosowanym przy podziale apokryfów jest ich przynależność do danego gatunku literackiego, po uprzednim odniesieniu do Starego lub Nowego Testamentu.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Hugolin Helmut Langkammer OFM (ur. 19 grudnia 1930 w Bobrku na Górnym Śląsku) – polski franciszkanin niemieckiego pochodzenia, biblista, profesor doktor habilitowany nauk biblijnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie, doktor teologii biblijnej Papieskiego Instytutu Biblijnego w Rzymie.

    Apokryfy (pseudoepigrafy) Starego Testamentu[]

    Apokryfy te są wytworem w zasadzie wyłącznie środowiska żydowskiego, ale nie tylko palestyńskiego – wiele z nich powstało w środowiskach diaspory babilońskiej, antiocheńskiej czy aleksandryjskiej. Nawiązują one bezpośrednio do kanonicznych ksiąg Starego Testamentu, uchodząc często za samodzielne księgi święte, albo za rozszerzenie ich kanonicznych odpowiedników. W przeważającej mierze większość z nich powstała w okresie od II w. p.n.e. do końca I w. n.e. Ten okres historii Izraela obfitował w wiele znaczących wydarzeń i nowych wyzwań, jakie stanęły przed Żydami. Przede wszystkim kwestia hellenizacji narodu i religii – starcie dwóch stanowisk w łonie judaizmu. Wszystkie te problemy odzwierciedlone są w pismach apokryficznych. Jednakże zasadniczo apokryfy reprezentują stanowisko harmonijnego współistnienia monoteizmu starotestamentalnego z filozofią grecką, co raczej nie sprzyjało przychylnemu spojrzeniu bardziej ortodoksyjnych środowisk żydowskich, a poglądy tam zawarte często były prezentacjami nowych idei, które znaleźć można w Nowym Testamencie.

    List do Filipian (łac. Epistula ad Philippenes) – list do gminy chrześcijańskiej w Filippi, napisany przez biskupa Smyrny Polikarpa, jednego z Ojców Apostolskich. Jest to jedyne zachowane pismo jego autorstwa. Do IV wieku, tzn. do Synodu kartagińskiego (397 r.) list uznawano niekiedy za kanoniczny i czytano w kościołach.Ewangelia Egipcjan, czasem zwana Grecką Ewangelią Egipcjan – utwór powstały najprawdopodobniej w pierwszej połowie II w. n.e. w Egipcie, w środowisku hellenistycznym, wśród chrześcijan nie-Żydów, a więc niemających korzeni judaistycznych. Niektórzy badacze uważają, że ewangelia ta powstała w Rzymie, wywodząc to z faktu znajomości tego tekstu przez tamtejszych chrześcijan.

    Większość apokryfów starotestamentalnych dotrwała do naszych czasów dzięki pisarzom wczesnochrześcijańskim, co nie jest przypadkiem, gdyż wynikało to z faktu, że po określeniu tzw. kanonu hebrajskiego przez rabinów zgromadzonych w Jamni, zreformowany judaizm rabiniczny jednoznacznie odżegnywał się od pism odrzuconych na tymże zgromadzeniu, a właśnie często w tych pismach chrześcijanie szukali argumentów w polemice z judaizmem rabinicznym. Apokryfy starotestamentalne inspirowały również pisarzy wczesnochrześcijańskich, wywierając przez to dość wyrazisty wpływ na ich poglądy.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Wniebowzięcie Mojżesza (zwane też Testamentem Mojżesza), (hebr. עליית משה) – judaistyczna księga apokryficzna Starego Testamentu.

    Wśród apokryfów starotestamentalnych wyróżnia się trzy podstawowe grupy:

  • Opowiadania mają charakter quasi-historyczny, opisują zazwyczaj dzieje narodu w jakimś wycinku, albo koleje losu jakiejś osoby – nawiązują one albo do rzeczywistych wydarzeń, albo też (tak jest najczęściej) oparte są na legendach.
  • Księga Jubileuszów;
  • 3 Księga Ezdrasza;
  • 3 Księga Machabejska;
  • Apokalipsa Mojżesza;
  • Życie Adama i Ewy;
  • Testament Adama;
  • Wniebowstąpienie Izajasza.
  • Pisma dydaktyczne to księgi mądrościowe zawierające pouczenia dotyczące spraw moralnych i religijnych. Do nich można zaliczyć:
  • Testamenty Dwunastu Patriarchów;
  • Psalm 151 i 4 dalsze;
  • Psalmy Salomona;
  • Modlitwa Manassesa;
  • 4 Księga Machabejska;
  • pisma dydaktyczne z Qumran.
  • Apokalipsy – nawiązują one przede wszystkim do kanonicznych ksiąg prorockich
  • Księga Henocha;
  • Wniebowzięcie Mojżesza;
  • 4 Księga Ezdrasza;
  • Apokalipsa Barucha;
  • Apokalipsa Abrahama;
  • Testament Abrahama;
  • Apokalipsa Eliasza;
  • Księga Eliasza;
  • Apokalipsa Sofoniasza;
  • Apokalipsa Ezechiela;
  • Wyrocznie sybillińskie.
  • Apokryfy (pseudoepigrafy) Nowego Testamentu[]

    Niekanoniczne pisma chrześcijańskie odegrały znaczną rolę w kształtowaniu się różnych nurtów religijnych i religijno-filozoficznych w łonie chrześcijaństwa, same będąc często wytworem tychże odłamów, najczęściej gnostyckich.

    Gnostycyzm (z stgr. γνωστικός gnostikos „dotyczący wiedzy, służący poznaniu”) – doktryny i ruchy religijne powstałe w I i II w. na wschodzie cesarstwa rzymskiego, gł. w Syrii i Egipcie, dualistyczne i łączące elementy chrześcijaństwa z grecko-egipskim hermetyzmem. Zrodziły się one w kościołach lokalnych, związanych częściowo z tradycjami judeochrystianizmu, poszukujących własnej drogi i dążących do uniezależnienia się od większych metropolii. Około VI wieku ruchy gnostyckie zostały wchłonięte przez szerzący się manicheizm.Ewangelie judeochrześcijańskie – apokryficzne ewangelie powstałe w I wieku w środowisku judeochrześcijan. Udokumentowane jest istnienie 3 judeochrześcijańskich ewangelii: Ewangelii Hebrajczyków, Ewangelii Nazarejczyków i Ewangelii Ebionitów. Żadna z nich nie zachowała się do naszych czasów, zostały zniszczone prawdopodobnie w V wieku. Przetrwały jedynie pojedyncze fragmenty zawarte w pismach pisarzy wczesnochrześcijańskich.

    Niektóre księgi, uznane później jako apokryfy, były szeroko stosowane i komentowane w życiu religijnym chrześcijan i cieszyły się dużym autorytetem w pierwszych wiekach, zanim ostatecznie ukształtował się kanon.

    Apokryficzna literatura Nowego Testamentu nie ukształtowała się tylko w starożytności. Chociaż jej rozwój przypada głównie na II i III wiek, to jednak pisma te powstawały także w następnych wiekach, aż do średniowiecza (i później).

    Przyczyn powstawania chrześcijańskiej literatury apokryficznej jest wiele. Do najważniejszych należą przede wszystkim względy teologiczne (jako wyjaśnienie pewnych niejasności głównie z powodu powstawania coraz liczniejszych innych nurtów w łonie chrześcijaństwa bazujących na różnej interpretacji przesłania Jezusa lub zdarzeń z jego życia), filozoficzne (w odpowiedzi na ataki filozofów pogańskich, np. Celsusa). Kolejnymi bodźcami warunkującymi powstawanie apokryfów była z jednej strony potrzeba wyznawców chrześcijaństwa, do poznania bardziej szczegółowego życia i przesłania Jezusa Chrystusa, a z drugiej strony (dotyczy to różnych odrębnych odłamów w łonie chrześcijaństwa) uzasadnienie takich czy innych poglądów religijnych, rzekomego autorstwa któregoś z apostołów, aby w ten sposób nadać im rangę prawdy objawionej – dotyczyło to szczególnie pism gnostyckich.

    Ewangelia Dzieciństwa Łacińska (EwDzŁac) lub „Księga o narodzeniu Zbawiciela, i o Maryi, i o położnej” – apokryf Nowego Testamentu, należący do gatunku Ewangelii dzieciństwa. Utwór powstał prawdopodobnie w czasach karolińskich.Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e.

    Najogólniej apokryfy Nowego Testamentu dzieli się według kryterium wierności kanonowi biblijnemu na:

  • ortodoksyjne (nieheretyckie) – niewykraczające doktrynalnie poza treści przedstawione w księgach kanonicznych, będące tylko uzupełnieniem tychże;
  • nieortodoksyjne (heretyckie) – przede wszystkim chodzi tutaj o apokryfy gnostyckie, znacząco odbiegające w swojej treści od ksiąg kanonicznych, istotnie zmieniającymi przesłanie Jezusa, albo jego pozycję i rolę, a nawet wszystko razem.
  • Apokryfy Nowego Testamentu zasadniczo dzielą się według gatunków literackich, podobnie, jak i ich kanoniczne odpowiedniki, na:

    Kanon (gr. κανών „reguła postępowania”) – zbiór lub spis ksiąg uznanych za autentyczne i natchnione Pismo Święte (Biblię). Ustalenie kanonu jest ściśle związane z uznaniem Biblii i jej poszczególnych części za dzieło powstałe z inspiracji Boga.Księga Jubileuszów – apokryf Starego Testamentu, znajdujący się w etiopskim kanonie Biblii. Tytuł księgi został wzięty od kończących ją przepisów odnośnie do świętowania jubileuszów i szabatów. Nadawano jej również nazwy Mała Genesis, Apokalipsa Mojżesza, Testament Mojżesza, Życie Adama. Tekst powstał w języku hebrajskim w środowisku palestyńskim i datowany jest na połowę II wieku p.n.e.
  • Ewangelie
  • według tradycji autorstwa poszczególnych apostołów:
  • Ewangelia Bartłomieja;
  • Ewangelia Filipa;
  • Ewangelia Jana (arabska);
  • Ewangelia Judasza;
  • Ewangelia Macieja;
  • Ewangelia Piotra;
  • Ewangelia Tomasza
  • judeochrześcijańskie:
  • Ewangelia Ebionitów
  • Ewangelia Hebrajczyków;
  • Ewangelia Nazarejczyków;
  • Ewangelie dzieciństwa Jezusa:
  • Ewangelia Pseudo-Mateusza;
  • Ewangelia Dzieciństwa Arabska;
  • Ewangelia Dzieciństwa Łacińska;
  • Ewangelia Dzieciństwa Ormiańska;
  • Ewangelia Dzieciństwa Tomasza;
  • historia dzieciństwa Jezusa będąca inną ewangelią Tomasza;
  • opowiadania o dzieciństwie Jezusa (gnostycka);
  • Protoewangelia Jakuba
  • inne ewangelie poświęcone Jezusowi:
  • Ewangelia Barnaby;
  • Ewangelia Egerton (Papirus Egerton);
  • Ewangelia Gruzińska;
  • Tajemna Ewangelia Marka
  • maryjne:
  • historia niepokalanego poczęcia Matki Bożej;
  • ewangelia o narodzeniu Matki Bożej;
  • o zaśnięciu Maryi;
  • lamentacje Matki Bożej
  • poświęcone innym postaciom NT:
  • Ewangelia Egipcjan;
  • Ewangelia Gamaliela;
  • Ewangelia Marii Magdaleny;
  • Ewangelia Nikodema;
  • Historia Józefa Cieśli;
  • Opowiadanie o ścięciu Jana Chrzciciela;
  • Żywot Jana Chrzciciela
  • inne ewangelie:
  • Ewangelia Maniego;
  • Ewangelie Oxyrhynchos (Papirusy Oxyrhynchos);
  • Ewangelia Pana (określana też jako Ewangelia Marcjona);
  • Ewangelia Prawdy.
  • Dzieje Apostolskie
  • Dzieje Jana;
  • Dzieje Pawła;
  • Dzieje Piotra;
  • Dzieje Piotra i Pawła;
  • Dzieje Tomasza.
  • Historia polemik Piotra z Szymonem Magiem.
  • Listy
  • List Apostołów;
  • List Barnaby;
  • Listy Ignacego;
  • Apokryf Jakuba;
  • Listy Jezusa do Abgara;
  • Listy Klemensa;
  • List Pawła do Aleksandryjczyków
  • List Pawła do Laodycejczyków;
  • List Koryntian do Pawła;
  • 3. List do Koryntian
  • Korespondencja Pawła z Tarsu z Seneką (14 listów);
  • List Polikarpa do Kościoła w Filippi.
  • Apokalipsy
  • Apokalipsa Pawła;
  • Apokalipsa Piotra;
  • Pasterz Hermasa.
  • Inne
  • Didache
  • Ponadto w niektórych wyznaniach protestanckich poniższe wersety są uznawane za pseudoepigrafy
  • Ewangelia Mateusza 17:21
  • Ewangelia Mateusza 18:11
  • Ewangelia Mateusza 23:14
  • Ewangelia Marka 7:16
  • Ewangelia Marka 9:44
  • Ewangelia Marka 9:46
  • Ewangelia Marka 11:26
  • Ewangelia Marka 15:28
  • Ewangelia Marka 16:9-20 (zakończenie Ewangelii Marka)
  • Ewangelia Łukasza 17:36
  • Ewangelia Łukasza 23:17
  • Ewangelia Jana 5:4
  • Ewangelia Jana 7:53-8:11 (pericope adulterae)
  • Dzieje Apostolskie 8:37
  • Dzieje Apostolskie 15:34
  • Dzieje Apostolskie 24:7
  • Dzieje Apostolskie 28:29
  • List do Rzymian 16:24
  • List Barnaby (gr. Βαρναβα επιστολη, łac. Epistula Barnabae) – anonimowy tekst w języku greckim, dawniej przypisywany św. Barnabie, należący do grupy pism Ojców Apostolskich. Do IV w. n.e. bywał zaliczany do ksiąg kanonicznych (Klemens Aleksandryjski, Orygenes, Kodeks Synajski). Jego kanoniczność zakwestionowali dopiero Euzebiusz z Cezarei i Hieronim. Nie jest to list w sensie literackim, lecz rodzaj katechezy, jednak o dość osobistym charakterze. Powstał pomiędzy 70 (zawiera wzmiankę o zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej) a 200 rokiem (gdyż wspomina go Klemens Aleksandryjski). Najczęściej przyjmowana jest datacja na okres około 130 roku. Być może miejscem powstania była Aleksandria, za czym przemawia charakterystyczne dla tamtejszych pism częste stosowanie alegorii. Całość liczy 21 rozdziałów. Autor wykazał się gruntowną znajomością Starego Testamentu, jednak interpretuje go w duchu skrajnego antyjudaizmu i wyraża przekonanie o odrzuceniu Izraela przez Boga. Cytuje także Księgę Henocha, uważając ją za kanoniczną. W skład tekstu wchodzi również, znany z innych pism wczesnochrześcijańskich (m.in. Didache), utwór moralizatorski żydowskiego pochodzenia Dwie drogi.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ewangelia Maniego (Żywa Ewangelia Maniego, Ewangelia Żywa, Ewangelia Życia, Wielka Ewangelia) – apokryf nowotestamentowy. Zachował się tylko we fragmentach.
    Psalm 151 – psalm, który w prawosławnym i koptyjskim kanonie Starego Testamentu uważany jest za integralną część biblijnej Księgi Psalmów. Przez Kościół katolicki i Kościoły protestanckie zaliczany do apokryfów.
    Diaspora – słowo pochodzenia greckiego, oznaczające rozproszenie członków danego narodu wśród innych narodów lub też wyznawców danej religii wśród wyznawców innej. Nazywa się tak również społeczność rozproszonych osób. Semantycznie diaspora oznacza po grecku rozrzucone ziarna.
    Encyklopedia Katolicka – wydawana od 1973 roku wielotomowa encyklopedia przygotowywana w Instytucie Leksykograficznym KUL współpracującym z Towarzystwem Naukowym KUL. Encyklopedia prezentuje zagadnienia doktrynalne i działalność Kościoła katolickiego i innych Kościołów chrześcijańskich - prawosławnych i protestanckich, wspólnot religijnych i religii niechrześcijańskich. Zawiera wiele haseł z historii Kościoła w Polsce i na świecie, z teologii, kultury i sztuki chrześcijańskiej a także z zakresu katolickiej nauki społecznej.
    Apokalipsa Piotra – apokryf nowotestamentowy powstały w kręgu judeochrześcijańskim, datowany na okres przed 135 rokiem. Utwór cieszył się popularnością we wczesnym chrześcijaństwie i długo uważany był za kanoniczny; wymieniany jest w Kanonie Muratoriego i cytowany m.in. przez Klemensa Aleksandryjskiego, Metodego z Olimpu, Makarego z Magnezji i Euzebiusza z Cezarei. Do czasów współczesnych tekst zachował się w krótszej wersji greckiej i dłuższej etiopskiej.
    Septuaginta (z łac. siedemdziesiąt; oznaczana rzymską liczbą LXX oznaczającą 70, w wydaniach krytycznych przez symbol S {displaystyle {mathfrak {S}}} ) – pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Nazwa pochodzi od liczby tłumaczy, którzy mieli brać udział w pracach nad przekładem. Przekład ten powstał pomiędzy 280 a 130 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, a jest dziełem wielu tłumaczy.
    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.051 sek.