• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Apella

    Przeczytaj także...
    Isegoria (gr. ἰσηγορία) – równość głosu. Prawo obywatela do przemawiania i zgłaszania wniosków na zgromadzeniach politycznych. Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.
    Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

    Apella (gr. Ἀπέλλα) – zgromadzenie ludowe w starożytnej Sparcie, uchwalające prawa, rozstrzygające najważniejsze kwestie państwowe i wybierające urzędników (gerontów i eforów), a od VI/V w. p.n.e. decydujące także o wypowiedzeniu wojny. Uczestniczyli w nim wszyscy pełnoprawni obywatele (homoioi – „równi”, czyli spartiaci), którzy ukończyli 20 lat. Zebrani nie mieli prawa dyskusji – w przeciwieństwie do Aten nie funkcjonowała zasada isegorii, a Spartanie jedynie przyjmowali lub odrzucali wnioski geruzji i eforów, bez możliwości wprowadzenia poprawek. Głosowano okrzykami, a w razie wątpliwości przez rozejście się.

    Efor (stgr. ἔφορος éphoros–nadzorca) – jeden z pięciu najwyższych urzędników w spartańskiej polis, reprezentujących żywioł oligarchiczny w jej ustroju. Pochodzenie urzędu eforatu nie jest bliżej znane, choć przypuszcza się, że pięciu eforów powołano w końcu VII wieku p.n.e. Istnieje hipoteza, że pierwotnie reprezentowali oni pięć osad, z których składała się Sparta i służyli pomocą królowi. Od VI w. p.n.e. byli wybierani przez obywateli spośród ich grona. Prawdopodobnie w jakimś związku z wojnami meseńskimi w ich ręce przeszła władza administracyjna, kierowanie polityką zagraniczną oraz sądownictwo. Mieli prawo zwoływania zgromadzenia ludowego, tak zwanej apelli i to do nich należało interpretowanie wyników jej głosowania. Przewodzili także geruzji. Urząd swój piastowali przez jeden rok. Po zakończeniu kadencji, ze swojej działalności składali sprawozdanie i w razie nadużyć mogli zostać pociągnięci do odpowiedzialności.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Kompetencje apelli zakreślił akt nazywany Wielką Retrą.

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.Geruzja – rada starszych w starożytnej Sparcie, główny organ władzy w oligarchii spartańskiej. W jej skład wchodziło dwóch królów, oraz 28 starszych obywateli – gerontów. Byli oni wybrani przez Zgromadzenie Ludowe z grona obywateli powyżej 60 roku życia. Najczęściej należeli do warstwy najbogatszych. Swą funkcję sprawowali dożywotnio. Do ich zadań należało przygotowywanie pod przewodnictwem eforów uchwał głosowanych później na zgromadzeniu. W wielu ważnych sprawach rada pełniła też funkcje trybunału najwyższej instancji.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Jako instytucja dorycka spotykana też na Krecie.
    2. Encyklopedia Historia, Wyd. GREG, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-7327-782-3​, s.18.
    3. Zebrani krzykiem wyrażali swój stosunek do kandydatów, zamknięci zaś w sąsiednim budynku członkowie Rady oceniali po sile głosu, za kim wypowiedziała się większość (Plutarch, Żywot Lizandra 26, 2–3). Arystoteles (Polityka II, 6, 16 i 18) nazywa ten sposób wyboru dziecinnym (παιδαριώδης).
    4. Oświadczył jednak [efor] – Lacedemończycy głosują bowiem przez wzniesienie okrzyku, a nie za pomocą kamyczków – że nie może rozróżnić, który okrzyk był silniejszy; chcąc zaś przez jawne głosowanie zachęcić ich do opowiedzenia się za wojną oświadczył: Lacedemończycy, komu z was się wydaje, że pokój został zerwany i Ateńczycy dopuszczają się bezprawia, niech przejdzie na tę stronę i wskazał im kierunek— a kto jest przeciwnego zdania, niech przejdzie na drugą stronę. —Podniósłszy się Lacedemończycy rozstąpili się na dwie strony; większość była zdania, że układ pokojowy został zerwany. (Wojna peloponeska] I, 87).

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytna, TRIO, Warszawa 2006, s. 274, 395.
  • Gerontowie – obywatele starożytnej Sparty należący do Rady Starszych, która wchodziła w skład geruzji. Wybierani dożywotnio przez zgromadzenie ludowe spośród obywateli, którzy ukończyli 60 lat.Wielka Rhetra (dosł. to, co jest powiedziane) – pochodzący z archaicznej Sparty (prawdopodobnie z VIII/VII w. p.n.e.) dokument, określający ustrój państwa spartańskiego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Dorowie – lud grecki mówiący dialektem doryckim, który pod koniec II tysiąclecia p.n.e. zajął Helladę achajską. Pierwotnie, kiedy przebywali w górach Pindos, nazywali się Makednoi, a Dorami – Dorieis – stali się w trakcie inwazji.
    Homoioi, Homojoj – w starożytnej Grecji (zwłaszcza w Sparcie) pełnoprawni obywatele, mogący sprawować urzędy. Słowo homoioi (klas. gr. ὅμοιοι, hómoioi, liczba pojedyncza to hómoios) oznacza "podobni", "jednakowi", "równi". Homoioi byli więc wszyscy wolni dorośli mężczyźni w danej polis, bez względu na status majątkowy czy pochodzenie. Równość rozumiana jako podobieństwo była jedną z podstaw istnienia greckich miast-państw oraz gwarantem ich wspólnotowego charakteru.
    Spartiaci – pełnoprawni obywatele Sparty, najwyższa z trzech grup społecznych, na które dzielili się Spartanie. Spartiatą można było zostać po ukończeniu trzydziestego roku życia i od tego czasu wolno było brać udział w Zgromadzeniu Ludowym, jak również się ożenić. Niezawarcie związku małżeńskiego groziło utratą praw obywatelskich. Prawo zabraniało spartiatom pracy zarobkowej, a podstawą utrzymania była ziemia, podzielona na równe działki (kleros) przyznawane każdemu obywatelowi wraz z przypisanymi do niej helotami, którzy ją uprawiali. Ziemię mogły dziedziczyć również kobiety, które wnosiły swoje działki ziemi jako posag małżeński.
    Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – filozof, jeden z trzech, obok Sokratesa i Platona najsławniejszych filozofów starożytnej Grecji. Nazywany też Stagirytą (od miejsca urodzenia), lub po prostu Filozofem (w tekstach średniowiecznych i nowożytnych).
    Wypowiedzenie wojny (deklaracja wojny) – formalny akt, przez który jedno państwo wypowiada wojnę drugiemu. Może być to performatywny akt słowny lub podpisanie dokumentu przez upoważnionego przedstawiciela rządu. Deklaracja wojny jest równoznaczna z powstaniem stanu wojny między dwoma lub większą liczbą państw.
    Ateny (nowogr. Αθήνα = Athina, st.gr. Ἀθῆναι = Athenai, łac. Athenae) – stolica i największe miasto Grecji. Jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.613 sek.