• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Apeiron - filozofia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Robert Scott (ur. 26 stycznia 1811, zm. 2 grudnia 1887) – brytyjski filolog i leksykograf, profesor Balliol College Uniwersytetu w Oksfordzie. Wraz z Henrym Geotgem Liddellem był autorem słownika grecko-angielskiego, standardowego słownika klasycznej greki. Słownik został wydany przez Oxford University Press.Okres archaiczny w historii starożytnej Grecji mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII wieku p.n.e. do wojen perskich (początek V wieku p.n.e.). W okresie archaicznym Grecy nawiązali szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, stworzyli zręby nowych ustrojów politycznych, poznali alfabet, skolonizowali znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym pojawiły się w Grecji zaczątki zachodniej nauki, filozofii i historiografii. Był to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).

    Apeiron (ἄπειρον) to greckie słowo oznaczające „(to, co jest) nieograniczone”, „bezgraniczne”, „nieskończone” lub „nieokreślone”, od ἀ- a-, „bez” i πεῖραρ peirar, „koniec, limit”, „granica”, (w jońskim dialekcie greki πέρας peras – „koniec, limit, granica”). Spokrewnione z perskim piramon, „granica, obwód, otoczenie”.

    Chaos (gr. Χάος Cháos, łac. Chaos ‘pustka’) – w mitologii greckiej uosobienie Próżni pierwotnej (stanu przed uporządkowaniem elementów wszechświata).Racjonalizm (łac. ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny) – filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.

    Apeiron jako początek[ | edytuj kod]

    Apeiron jest centralnym punktem kosmologicznej teorii stworzonej przez Anaksymandra, przedsokratejskiego greckiego filozofa żyjącego w VI wieku przed Chrystusem, którego większość prac nie zachowała się do dnia dzisiejszego. Z kilku istniejących fragmentów dowiadujemy się, że wierzył on, iż początkowa lub ostateczna rzeczywistość (arché) jest wieczna i nieskończona oraz bezgraniczna, nie podlegając starości ani zepsuciu, będąc nieustannie źródłem wszystkiego tego, co możemy dostrzec. Apeiron wytworzył przeciwieństwa - gorący-zimny, mokry-suchy itp. - które spowodowały wyłonienie się świata. Wszystko jest generowane z apeironu, by następnie być zniszczonym przez powrót do owego apeironu, wedle „potrzeb” (miary). Anaksymander wierzył, że nieskończone światy są generowane przez apeiron, a następnie ponownie w nim niszczone.

    Nous (gr. νοῦς) – słowo pochodzące z greki, w dosłownym znaczeniu duch, rozsądek, intelekt, rozum, w znaczeniu przenośnym: Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.

    Jego idee inspirowane były tradycją greckiej mitologii i poglądami jego nauczyciela, Talesa z Miletu (VII-VI w. p.n.e.). Poszukując jakiejś uniwersalnej zasady, Anaksymander zachował tradycyjne założenie istnienia kosmicznego porządku i starał się wyjaśnić go racjonalnie, używając starego mitologicznego języka, który przypisywał boską kontrolę do różnych sfer rzeczywistości. Ten język był bardziej odpowiedni dla społeczeństwa, które wszędzie potrafiło dostrzec bogów; dlatego właśnie pierwsze przebłyski praw natury zostały wyprowadzone właśnie z boskich praw. Grecy wierzyli, że zasady wszechświata można również stosować do ludzkich społeczeństw. Słowo nomos (prawo) mogło pierwotnie oznaczać prawo naturalne i być użyte później w znaczeniu prawa stworzonego przez człowieka.

    Władysław Tatarkiewicz (ur. 3 kwietnia 1886 w Warszawie, zm. 4 kwietnia 1980 tamże) – filozof i historyk filozofii, estetyk i etyk, historyk sztuki, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk.Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.

    Filozofia grecka charakteryzowała się wysokim poziomem abstrakcji. Zaadoptowała ona apeiron jako źródło wszystkich rzeczy, ponieważ był on czymś nieskończonym. Jest to kolejna już przemiana w filozofii greckiej: uprzednio istniejące myślenie mityczne przekształciło się w myślenie racjonalne, które jest też główną cechą okresu archaicznego (VIII-VI w. p.n.e.). To przesunięcie jest powiązane z nowymi okolicznościami politycznymi istniejącymi w greckich miastach-państwach w VI w. p.n.e.

    Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.Filozofia przedsokratejska – okres w filozofii starożytnej przed wystąpieniem Sokratesa, obejmujący filozofów przyrody i często ujmowanych w osobną kategorię sofistów.

    Źródła[ | edytuj kod]

    W mitycznej kosmogonii greckiej Hezjoda (VIII-VII w. p.n.e.) pierwszym, pierwotnym bóstwem jest Chaos, który jest interpretowany jako pustka lub brak. Chaos jest opisywany jako przepaść („pęknięcie”) - albo pomiędzy Tartarem a powierzchnią Ziemi (w interpretacji Millera), albo pomiędzy powierzchnią ziemi a niebem (w interpretacji Cornforda). Chaos można również nazwać otchłanią (nie posiadającą żadnego dna).

    Ferekydes z Syros – grecki myśliciel żyjący w VI wieku p.n.e., pochodził z wyspy Siros, uznawany jest za pierwszego prozaika. Autor dzieła zatytułowanego Pentemychos (Pięciokąt), znanego również jako Heptamychos (Siedmiokąt), przedstawiającego mito-filozoficzny opis stworzenia świata, z którego zachował się tylko początkowy fragment oraz wzmianki u późniejszych autorów.Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

    W odróżnieniu od Anaksymandra, grecki filozof Tales z Miletu za początek lub pierwszą zasadę uważał wodę. Ferekydes z Syros (VI w. p.n.e.) prawdopodobnie również interpretował Chaos jako wodę ale nie umieszczał jej na samym początku istnienia. W jego kosmogonii na początku były tylko trzy boskie zasady: Zas (Ζάς, Zeus), Chthonie (Χθονίη, Ziemia) oraz Chronos (Χρόνος, Czas).

    Fizyka (gr. Φυσικὴ ἀκρόασις, łac. Physica lub Physicae Auscultationes, co znaczy wykłady o naturze) – utwór autorstwa Arystotelesa dotyczących najbardziej ogólnych (filozoficznych) zasad naturalnych. Głównym celem pracy jest nie tylko opis zmiany i ruchu, lecz także odkrycie ich zasad i przyczyn.Hybris (gr. ὕβρις) – pojęcie w kulturze starożytnej Grecji oznaczające dumę, pychę rodową lub majestat władcy, które uniemożliwiają mu prawidłowe rozpoznanie sytuacji, w której się znalazł. Pycha ta stanowi przekroczenie miary, którą bogowie wyznaczyli człowiekowi (zob. dike), stanowi więc wyzwanie wobec bogów i ściąga na siebie ich karę. Pojęcie "hybris" znalazło wyraz zwłaszcza w tragedii greckiej, w której często jest głównym czynnikiem prowadzącym do katastrofy bohatera. Starożytni utożsamiali również hybris ze zbytnim przywiązaniem do rozwoju techne. Słowo to jest nieodmienne.

    W opowieściach o stworzeniu pochodzących z Bliskiego Wschodu pierwotny świat jest opisywany jako bezkształtny i pusty. Jedyną istniejącą rzeczą przed stworzeniem była wodna otchłań. Babilońska kosmologia Enum Elish opisuje najwcześniejszy etap istnienia Wszechświata jako wodny chaos, co sugeruje podobieństwo do opisu z Księgi Rodzaju. Z kolei w kosmologii hinduskiej, jak również w podobnej do niej kosmologii wedyjskiej (Hiranyagarbha) początkowym stanem Wszechświata jest absolutna ciemność.

    Wedyzm (religia wedyjska) – najstarsza względnie poznana religia Indii, henoteistyczna, wywodząca się prawdopodobnie z okresu między połową drugiego tysiąclecia p.n.e. a początkiem pierwszego p.n.e. Jej zręby ukazują teksty Wed, w szczególności najstarsze zbiory - sanhity. Była to religia ahierarchiczna, koncentrująca się wokół rozbudowanego ceremoniału ofiary wedyjskiej (jadźńa, śrauta); w mniejszym stopniu obecne były także praktyki magiczne i rytuały związane z ogniskiem domowym (patrz: Atharwaweda). Przebieg ofiary wedyjskiej był dla jej uczestników odtworzeniem aktu kosmogonicznego i zarazem czynnością podtrzymującą harmonijne istnienie wszechświata, co za tym, pomyślność życia ludzkiego – dlatego tak niezwykle ważny był jej prawidłowy przebieg. Świątynie i zwyczaj czczenia wizerunków bogów pojawia się w wedyzmie znacznie później, prawdopodobnie w efekcie obcych wpływów (być może drawidyjskich).Symplicjusz z Cylicji (gr. Σιμπλίκιος ὁ Κῐλίκιος ur. ok. 490, zm. 560) – filozof bizantyński, autor komentarzy do Arystotelesa.

    Hezjod uciekł się do abstrakcji, ponieważ jego chaos stanowił pustkę, coś całkowicie nieokreślonego. W jego opinii prazasada powinna być nieskończona i nieokreślona. Nieskończoność jest traktowana jako coś przestrzennego według wczesnych autorów, m.in. przez Homera (nieskończone morze). Ksenofanes (VI w. p.n.e.) tak pisał o przejściu z chaosu do apeironu: „Wyższa granica ziemi jest na powietrzu. Dolna granica sięga w dół do nieskończoności (tj. do Apeironu)”. Apeiron albo oznaczał „przestrzenną nieokreśloność” i był tym samym nieokreślony z natury, albo Anaksymander miał na myśli w pierwszym rzędzie „to, co jest z natury nieokreślone”, ale również zakładał, że to „coś” jest nieskończone pod względem rozciągłości i czasu trwania. Na jego idee mogła wpłynąć myśl Pitagorejczyków:

    Tərtər, Terter – miasto w centralnym Azerbejdżanie, należące do Górskiego Karabachu, stolica rejonu Tərtər. Populacja wynosi 18924 (2008).Filolaos z Krotony albo z Tarentu, (ur. ok. 470 p.n.e., zm. ok. 399 p.n.e.) – jeden z pitagorejczyków, jako pierwszy udostępnił w księgach publicznie nauki szkoły (jednym z nabywców trzech ksiąg Filolaosa był Platon). Miejsce urodzenia nie jest znane, Diogenes Laertios podaje, że była to Krotona, inne źródła wskazują, że mógł pochodzić z Tarentu.

    ponieważ jasno oni [Pitagorejczycy] twierdzą, że gdy jedno zostało zbudowane, czy to z płaszczyzn, czy powierzchni, niesienia lub innych elementów, których nie potrafią nazwać, natychmiast najbliższa część nieskończoności zaczęła zwijać się i ograniczać granicami.

    Grecka filozofia wstąpiła na wyższy poziom abstrakcji, tworząc z apeironu zasadę wszechrzeczy. Niektórzy naukowcy ujrzeli odstęp pomiędzy istniejącym mitycznym a nowym racjonalnym sposobem myślenia (racjonalizm). Ale możemy zauważyć, że nie było nagłego przeskoku w stosunku do uprzedniej myśli. Podstawowe elementy natury - woda, powietrze, ogień, ziemia - które były uważane przez pierwszych greckich filozofów za tworzywo świata, reprezentują w istocie mityczne pierwotne moce. Konflikt tych mocy z kolei, według greckiej kosmogonii (Hezjod) tworzy kosmiczną harmonię. Anaksymander zauważa naprzemienne zmiany pomiędzy tymi elementami, stąd też wybiera coś różnego (z natury nieokreślonego), co mogłoby być źródłem istnienia wszystkiego innego, bez doświadczania rozkładu samemu.

    Monizm (gr. mónos jedyny) – filozoficzny pogląd według wąskiej definicji uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną: materialną (materializm, monizm materialistyczny), duchową (spirytualizm, monizm spirytualistyczny) lub materialno-duchową (np. panteizm, choć nie tylko). Taki monizm jest poglądem przeciwstawnym do dualizmu i pluralizmu.Károly Simonyi (ur. 18 października 1916, Egyházasfalu,zm. 9 października 2001) był węgiersim fizykiem, studiował i doktoryzował się na Technicznym Uniwesytecie Budapeszt.

    Istnieje również fragment przypisywany nauczycielowi Anaksymandra, Talesowi: „Co jest boskim? Co nie ma ani początku, ani końca?” To pytanie prawdopodobnie powiodło jego ucznia do jego poglądów na temat apeironu, ponieważ boskość, która jest jego atrybutem, implikuje jego odwieczne istnienie. Wzmianka o nieskończoności w płaszczyźnie czasu była znana greckim myślicielom z zamierzchłej przeszłości - posiadali oni religijną ideę nieśmiertelności, a sam opis apeironu autorstwa Anaksymandra tej koncepcji odpowiadał. To arche jest zwane „odwiecznym i nie starzejącym się” (Hippolit I,6,I;DK B2).

    Fileb (gr. Φίληβος, Philebos) – dialog Platona, napisany około roku 350 przed Chrystusem. Zaliczany do dialogów późnych. Idealizm - pogląd, wedle którego świat dostępny ludzkim zmysłom nie jest całością rzeczywistości. Prócz tego wymiaru poznawczego istnieją bowiem byty niematerialne, które są wieczne i niezmienne. Są one dostępne człowiekowi poprzez poznanie drogą rozumowania.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.
    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.
    Protogenoi – w mitologii greckiej pierwotni bogowie, którzy jako pierwsi zostali powołani do życia. Zamieszkiwali ziemię przez tytanami.
    Anaksymander z Miletu (gr. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος Anaksimandros ho Milesios, ok. 610-546 p.n.e.) – jeden z pierwszych filozofów greckich, prawdopodobnie uczeń Talesa i nauczyciel Anaksymenesa, reprezentant szkoły jońskiej; polityk. Podejrzewa się, że był autorem pierwszego w historii ludzkości dzieła filozoficznego, znanego pod tytułem Περὶ φύσεως (Peri physeos, O naturze).
    Pitagorejczycy – wyznawcy doktryny rozwiniętej przez Pitagorasa i jego następców w szkole religijno-filozoficznej, którą założył w Krotonie w Wielkiej Grecji, w południowych Włoszech. Część z poglądów może być jedynie przypisywana Pitagorasowi, natomiast szereg innych osób związanych ze szkołą opublikowało własne dzieła lub przeszło do historii z powodu swych osiągnięć.
    Cimcum (hebr. צמצום - wycofanie, skurczenie się) – w kabale luriańskiej akt wycofania się Boga z samego siebie, w wyniku którego powstała przestrzeń, w której mogło dojść do stworzenia. Akt ograniczenia spowodował uaktywnienie się sefiry Din - surowego sądu - co spowodowało nałożenie praw konieczności na niczym nie ograniczoną do tej pory potencjalność. Cimcum jest kosmicznym typem wygnania Szechiny, rozproszenia Izraela a także wkroczenia cierpienia w świat.
    Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki pieśniarz wędrowny (aojda), epik, śpiewak i recytator (rapsod). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji ustnej poezji heroicznej. Do jego dzieł zalicza się eposy: Iliadę i Odyseję. Grecka tradycja widziała w nim również autora poematów heroikomicznych Batrachomyomachia i Margites oraz Hymnów homeryckich. Żaden poeta grecki nie przewyższył sławą Homera. Na wyspach Ios i Chios wzniesiono poświęcone mu świątynie, a w Olimpii i Delfach postawiono jego posągi. Pizystrat wprowadził recytacje homeryckich poematów na Panatenaje.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.911 sek.