• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Antropologia ekonomiczna



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Kultura darów (określana także jako społeczność darów, wspólnota darów, kultura prezentu lub niepoprawnie ekonomią darów) – termin antropologiczny oznaczający społeczność, w której status społeczny i relacje zależności między partycypującymi tworzone są w oparciu o bezinteresowną wymianę dóbr. Innymi słowy kultura darów to kultura, w której uczestniczący przekazują dobra posiadające wartość na poczet kształtowania dobrobytu swojej społeczności.Homo œconomicus (łac. człowiek ekonomiczny, człowiek racjonalny) - koncepcja jednostki zakładająca, że człowiek jako istota działająca racjonalnie dąży zawsze do maksymalizacji osiąganych zysków i dokonywania wyborów ze względu na wartość ekonomiczną rezultatów tych wyborów. W potocznym rozumieniu homo oeconomicus to człowiek działający zgodnie z tą zasadą.

    Antropologia ekonomiczna – subdyscyplina antropologii społecznej i kulturowej,która zajmuje się badaniem tradycyjnych systemów ekonomicznych społeczności plemiennych i chłopskich oraz systemów współczesnych. Podstawą jest zwrócenie uwagi na fakt, że ekonomia jest znaczącą częścią kultury i społeczeństwa, a działania ekonomiczne mogą być zrozumiałe tylko w związku z powyższymi aspektami. Ekonomia nie jest wyizolowanym elementem życia społecznego, a celem antropologii ekonomicznej jest zbadanie na ile jest wytworem społecznym i kulturowym oraz poznanie determinantów zjawisk ekonomicznych, które odrzuca klasyczna ekonomia.

    Sztuka – dziedzina działalności ludzkiej uprawiana przez artystów. Nie istnieje jedna spójna, ogólnie przyjęta definicja sztuki, gdyż jej granice są redefiniowane w sposób ciągły, w każdej chwili może pojawić się dzieło, które w arbitralnie przyjętej, domkniętej definicji się nie mieści. Sztuka spełnia rozmaite funkcje, m.in. estetyczne, społeczne, dydaktyczne, terapeutyczne, jednak nie stanowią one o jej istocie.Mary Douglas (ur. 25 marca 1921 w Sanremo, zm. 16 maja 2007 w Londynie) – brytyjska antropolog, znana ze swych badań nad rolą symboli w kulturze. Specjalizowała się w antropologii społecznej, będąc postrzegana jako kontynuatorka myśli Durkheima. Jednym z jej głównych zainteresowań badawczych były porównawcze studia nad religiami.

    Spis treści

  • 1 Historia dyscypliny
  • 1.1 Durkheim, Marks oraz antropologia marksistowska
  • 1.2 Krytyka antropologii marksistowskiej: Maurice Godelier, Marshall Sahlins i Marvin Harris
  • 1.3 Znaczenie Karla Polanyi’ego dla rozwoju antropologii ekonomicznej
  • 1.4 Perspektywa substantywistyczna i formalistyczna
  • 2 Antropologia a ekonomia
  • 3 Związki między kulturą a ekonomią
  • 3.1 Kosmologia i zachowania ekonomiczne
  • 4 Systemy produkcji
  • 5 Podstawowe cechy produkcji kapitalistycznej i rolnictwa
  • 6 Teoria kulturowego wymiaru kultur ekonomicznych
  • 7 Typy kultur organizacyjnych według Geert Hofstede
  • 8 Zobacz też
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • Socjologia ekonomiczna – jedna z dziedzin socjologii. Jest to dyscyplina, która poprzez badania socjologiczne wyodrębnia cechy zjawisk ekonomicznych. Można wyróżnić wiele typów analiz w socjologii i ekonomii, dlatego też ważne jest, aby zobaczyć różnice teoretyczno-analityczne między nurtami tych dziedzin.Bronisław Kasper Malinowski (ur. 7 kwietnia 1884 w Krakowie, zm. 16 maja 1942 w New Haven) – polski antropolog społeczny i ekonomiczny, podróżnik, a także etnolog, religioznawca i socjolog.

    Historia dyscypliny[]

    Etnolodzy we wczesnych pracach poświęconych tematyce ekonomicznej zwracali szczególną uwagę na pojęcie ekonomii w oderwaniu od szerszego kontekstu społecznego. Kładziono nacisk na zależność charakteru pracy i podziału dóbr od kontekstu systemu kulturowego danej tradycji lokalnej. Podwaliny współczesnej antropologii ekonomicznej stworzył Bronisław Malinowski, który obalił model tzw. homo oeconomicus (człowiek ekonomiczny, jednostka nastawiona na maksymalizację swoich działań). Dla Malinowskiego gospodarka stanowiła funkcjonalny aspekt kultury obok na przykład wychowania, magii, religii, sztuki prawa, ładu etc. Służyła ona zaspokajaniu ludzkich potrzeb i nie mogła być badana w oderwaniu tzw. kulturowej całości. Gospodarka stanowiąc aspekt kultury nie może zostać z niej wyodrębniona. Malinowski tworząc opisy czynności gospodarczych nie tworzy koncepcji gospodarki. Innym ważnym czynnikiem tworzenia się dyscypliny była teoria daru Marcela Maussa. Mauss podobnie jak Malinowski ujmował problem w sposób holistyczny. Skupiał się głównie na aktach wymiany, które nie miały stanowić jedynie zjawisk gospodarczych, ale również miały swoje znaczenie w dziedzinie religii, prawa i moralności. Mauss nie przeprowadził całościowej analizy gospodarki pierwotnej opisując jedynie jej fragmenty w kontekście tzw. świadczeń całościowych.

    Melville John Herskovits (ur. 10 września 1895 w Bellefontaine, Ohio, zm. 25 lutego 1963) – amerykański antropolog i afrykanista.Karl Polanyi (ur. 25 października 1886, zm. 23 kwietnia 1964) - intelektualista węgierski. Znany głównie jako autor Wielkiej Transformacji.

    Zalążkiem rozwoju antropologii ekonomicznej były prace Raymonda Firtha oraz Melville’a Johna Herskovitsa w 1939 oraz 1940 roku. W 1952 roku praca Herskovitza została wydana po raz drugi pod tytułem Economic anthropology. To właśnie Herskovitz został uznany za ojca dyscypliny, który jako pierwszy dostrzegł różnorodność gospodarek społeczności niepiśmiennych wyodrębniając je z szerszego kontekstu kulturowego. To on wydał postulat powstania specjalistycznej dziedziny dotyczącej zróżnicowania gospodarek ludzkich. Jego zdaniem antropolodzy w swojej dotychczasowej pracy pomijali całość gospodarczej działalności ludzkiej na rzecz sfery narzędzi i sposobu wytwarzania. Herskovits stał w opozycji do dorobku Malinowskego, który miał dostarczać więcej informacji na temat innych aspektów życia otaczających sferę gospodarki niż samą gospodarkę. Celem Herskovitza było połączenie wysiłków antropologów i ekonomistów co miało zaowocować pojawieniem się tak zwanej ekonomii porównawczej. Nowa dziedzina wiedzy nie została jednak przez badacza odpowiednio sklasyfikowana, nie została zdefiniowana ani jako poddyscyplina antropologii, ani jako nauka pomocnicza ekonomii.

    Społeczeństwo – podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).

    Według Herskovitsa gospodarka jest czynnikiem, który kształtuje naturalne środowisko człowieka oraz przede wszystkim jest podstawowym elementem kultury. Jej podstawę stanowią zarówno potrzeby biologiczne jak i te ukształtowane przez kulturę. Nie był jednak przedstawicielem determinizmu gospodarczego. Podstawą zjawisk gospodarczych miały być działania gospodarcze, których odpowiedników należy szukać wśród gospodarek tradycyjnych. Według Herskovitsa różnica między gospodarką tradycyjną a kapitalistyczną opiera się na stopniu, a nie rodzaju gospodarki. Nie wykształcił teorii określającej przedmiot poznania nowej dyscypliny.

    William Raymond Firth (ur. 25 marca 1901 w Auckland (Nowa Zelandia), zm. 22 lutego 2002 w Londynie) – sir, brytyjski antropolog i etnolog pochodzący z Nowej Zelandii.Elizabeth Dunn - amerykańska antropolog. Zajmuje się antropologią ekonomiczną, znawczyni problemów socjologii pracy i zarządzania w przemyśle, zajmuje się także problemem społeczno-ekonomicznych źródeł i konsekwencji chorób związanych z odżywianiem, a także relacjami pomiędzy określonymi technikami produkcji a środowiskiem naturalnym i pozycją konsumentów. Wykłada geografię i stosunki międzynarodowe na Uniwersytecie Kolorado w Boulder.

    Inną wizję przedstawiał R. Firth, dla którego antropologia ekonomiczna wyłoniła się naturalnie z antropologii społecznej z powodu coraz większej ilości tworzonych uogólnień na ten temat. Firth w przeciwieństwie do Herskovitza nie widział konieczności przekształcania antropologii ekonomicznej w ekonomię porównawczą. Zdaniem Firtha zadaniem nowej dyscypliny miało być określenie jak ludzie organizują swoje działania gospodarcze żyjąc w określonym środowisku naturalnym i społecznym. Dziedzina powinna służyć analizie systemu wymiany i jej typologizacji.

    Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.Religia – system wierzeń i praktyk, określający relację pomiędzy różnie pojmowaną sferą sacrum (świętością) i sferą boską, a określonym społeczeństwem, grupą lub jednostką. Manifestuje się ona w wymiarze doktrynalnym (doktryna, wiara), w czynnościach religijnych (np. kult czy rytuały), w sferze społeczno-organizacyjnej (wspólnota religijna, np. Kościół) i w sferze duchowości indywidualnej (m.in. mistyka).

    Durkheim, Marks oraz antropologia marksistowska[]

    Istnieją podobieństwa i różnice w poglądach Emile’a Durkheima i Karola Marksa, które miały wpływ na tło kształtowania się dyscypliny. Zarówno jeden jak i drugi myśliciel przyjmowali wspólne stanowisko dotyczące natury człowieka, które przypisywało mu naturę przede wszystkim społeczną. Nie przykładali uwagi do mikroekonomicznego aspektu i interesowności człowieka. Niewiele miejsca poświęcili również kulturze symbolicznej, której elementy takie jak na przykład religia, sztuka i rytuały nie miały mieć wpływu na podstawowe motywy ludzkich zachowań. Gospodarki nie definiowali jako efektu indywidualnych decyzji i działań, ale jako wytwór społeczny. Ich zdaniem ludzka świadomość kształtowała się w wyniku relacji społecznych. Nie oddzielali gospodarki od aspektów społeczeństwa, gdzie działalność gospodarcza była jego częścią. Obaj dzielili społeczeństwa na typy i stadia zgodnie z ewolucjonistyczną i historyczną strukturą.

    Antropologia kulturowa (antropologia społeczna) – dyscyplina nauk społecznych badająca organizację kultury, rządzące nią prawa, historyczną zmienność i etniczną różnorodność kultur w celu skonstruowania ogólnej teorii kultury. Jest to jeden z głównych działów szeroko rozumianej antropologii, zajmuje się badaniem kultury we wszystkich jej przejawach.Geert Hofstede (ur. 2 października 1928) – socjolog holenderski, zasłynął jako badacz zależności między kulturą organizacyjną a kulturą narodową.

    Durkheim, w przeciwieństwie do Marksa, głosił jedność w ramach wszystkich społeczeństw o charakterze funkcjonalnym. Widział w społeczeństwie integrację i stabilność. Marks dostrzegał natomiast konflikty i podziały będące efektem nierówności. Czynnikiem sprawczym stosunków produkcji był według niego konflikt klasowy. Stworzył bogatą terminologię dotyczącą poszczególnych rodzajów społeczeństw. Zwrócił uwagę na zagadnienia władzy i kontroli nad zasobami. To właśnie jego poglądy były inspiracją dla wielu przedstawicieli antropologii ekonomicznej.

    Émile Durkheim (ur. 15 kwietnia 1858, zm. 15 listopada 1917) – francuski filozof, socjolog i pedagog. Był profesorem w Bordeaux, gdzie w 1895 roku objął pierwszą w Europie katedrę socjologii, od 1902 roku wykładał na Sorbonie.System gospodarczy - jeden z podstawowych elementów systemu społecznego, wynikający z pierwotnej konieczności wytwarzania dóbr. W dzisiejszych czasach budowany jest poprzez system prawny, który reguluje i kształtuje rzeczywistość gospodarczą.

    Głównym cechami antropologii marksistowskiej było skoncentrowanie się na problemach władzy i wyzysku oraz zainteresowanie konfliktem i zmianą. Punktem wyjścia był materialny system produkcji a przedmiotem analizy walka o władzę polityczną jaka miała mieć miejsce między grupami społecznymi.

    Krytyka antropologii marksistowskiej: Maurice Godelier, Marshall Sahlins i Marvin Harris[]

    Antropologia ekonomiczna pozostawała pod wpływem marksizmu strukturalnego. Antropolodzy, którzy zajmowali się problematyką ekonomiczną często skupiali się w swoich badaniach sferze produkcji, a nie dystrybucji. Przedstawiciele tego nurtu podkreślali rolę, wprowadzonego przez Karola Marksa, pojęcia nadbudowy. Była to kategoria, która w przeciwieństwie do bazy nie była ściśle związana z problemem produkcji, środkami utrzymania i wymianą, a powiązana była raczej z między innymi wierzeniami religijnymi oraz rytuałami. Najważniejszym przedstawicielem tego nurtu był Maurice Godelier (autor m.in. książki Zagadka Daru). Maurice Godelier interesował się sposobem produkcji oraz w ramach ekologii kulturowej próbował zrozumieć związki, które zachodzą między środowiskiem a techniką oraz społeczeństwem. W marksizmie strukturalnym stosunki produkcji były rozumiane jako stosunki społeczne. W centrum zainteresowania stało społeczeństwo, a gospodarka stała się sposobem produkcji.

    Ważną pracą dla rozwoju dyscypliny było Stone Age Economics Marshalla Sahlinsa wydane w 1972 roku. Wykazuje ona fakt kulturowego skonstruowania ekonomii. Sahlins w swojej książce Culture and Practical Reason, podobnie jak B. Malinowski, skrytykował pojęcie racjonalnego działacza (homo economicus). Sahlins z czasem odrzucił marksizm strukturalny. Stwierdził, że ta orientacja w niewystarczającym stopniu podkreślała rolę kultury i funkcjonowania społeczeństwa przedkapitalistycznego.

    Marvin Harris mimo iż pozostawał pod wpływem marksizmu uznał, że jest zbyt strukturalny. Sam skłaniał się bardziej ku materializmowi. Stanowisko, które reprezentował redukowało kulturę do sfery czynników materialnych, które miały być zarazem jej fundamentem.

    Znaczenie Karla Polanyi’ego dla rozwoju antropologii ekonomicznej[]

    Karl Polanyi zauważył, że gospodarki ludzkie nie są uniwersalne i jednorodne. Zdefiniował gospodarkę jako proces współdziałania, który służy zaspokojeniu potrzeb materialnych i jest sposobem adaptacji do środowiska. Według niego gospodarka jest podstawą społeczności, która nie może istnieć bez niej. Celem badacza miało być usytuowanie systemu gospodarczego w społeczeństwie.

    Według Polanyi’ego gospodarki ludzkie różni zasada organizacji. Zaproponował więc następujący podział będący filarem antropologii ekonomicznej: 3 formy organizacji:

  • Wymiana odwzajemniona
  • Redystrybucja
  • Wymiana rynkowa (handel)
  • Polanyi wyróżnił również trzy typy społeczeństw ze względu na sposób gospodarowania:

  • Pierwotne
  • Archaiczne
  • Nowoczesne
  • To on zapoczątkował stosowanie wyidealizowanego podziału gospodarki na substantywistyczną i formalistyczną, który według wielu badaczy nie zawsze miał swoje odniesienie w rzeczywistości ze względu na mnogość form gospodarowania.

    Perspektywa substantywistyczna i formalistyczna[]

    Dyskusja przedstawicieli tych dwóch stanowisk miała przełomowe znaczenie dla rozwoju antropologii ekonomicznej i rozwijała się w latach 60. XX wieku. Spór między substantywistami a formalistami wynikał odmiennych sposobów definiowania gospodarek.

    Ujęcie substantywistyczne, inaczej definicja systemowa ekonomii, kładła główny nacisk na pojęcie dystrybucji i konsumowania środków materialnych i niematerialnych. Ekonomia ma być więc produkcją dóbr w celu zaspokojenia potrzeb zarówno biologicznych jak i społecznych. Celem jest zaspokajanie potrzeb i wytwarzanie dóbr koniecznych do dalszej egzystencji fizycznej i społecznej. Jednostką produkcyjną nie jest człowiek, ale gospodarstwo domowe. Gospodarka jest jednym z rodzajów społecznej aktywności. Opiera się na stosunkach międzyludzkich w odniesieniu do świata ludzkich idei i wyobrażeń oraz przedmiotów. Relacje, które zachodzą między ludźmi i przedmiotami są elementem instytucji społecznych (gospodarstwo domowe, lineale, sądy, umowy). Jednostka jest uzależniona od środowiska naturalnego oraz innych jednostek. Istotą jest wymiana jaka zachodzi między ludźmi, społeczeństwem i środowiskiem naturalnym. Ten rodzaj gospodarowania byłby charakterystyczny dla społeczeństw plemiennych oraz archaicznych (inaczej tradycyjnych).

    Opozycyjna perspektywa formalistyczna zwraca uwagę na jednostkę oraz to w jaki sposób próbuje ona maksymalizować dostępne jej dobra. Podmiot opiera swoje zachowania na obliczaniu zysków i strat. Jednostka egoistycznie podąża za swoim zyskiem. Podejście formalistyczne skupia się na dokonywanych wyborach i decyzjach. Społeczeństwo jest częścią instytucji gospodarczych. Ta perspektywa miała stanowić odniesienie do społeczeństw współczesnych (kapitalistycznych), gospodarki rynkowej. Zdaniem formalistów świat, szczególnie Trzeci Świat, będzie rozwijał się zgodnie z kapitalistyczną drogą rozwoju.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama