l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Antarktyda



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    McMurdo Dry Valleys (pol. Suche Doliny McMurdo) − doliny na Ziemi Wiktorii, w pewnej części stale pozbawione pokrywy lodowej. Zajmują one ok. 4800 km (0,03% powierzchni kontynentu) i są największą oazą antarktyczną. Ze względu na niską wilgotność powietrza i brak znaczącej pokrywy lodowej, jest to de facto pustynia.Erebus – aktywny wulkan u wschodnich wybrzeży Antarktydy, na Wyspie Rossa (Morze Rossa) o wysokości około 3794 m n.p.m. Ostatnio do jego erupcji doszło w 2012. W 1841 roku odkrył go szkocki badacz James Ross. Nazwa wulkanu pochodzi od jednego ze statków odkrywcy o nazwie H.M.S Erebus.
    Ukształtowanie powierzchni i linia brzegowa[ | edytuj kod]

    Antarktyda składa się z 2 głównych regionów: większa Antarktyda Wschodnia jest niemal w całości pokryta lądolodem i ma bardzo słabo rozwiniętą linię brzegową. W jej obrębie leży biegun południowy Ziemi. Góry Transantarktyczne oddzielają od niej mniejszą Antarktydę Zachodnią, do której przylegają wielkie lodowce szelfowe: Rossa i Ronne. Antarktyda ma największą przeciętną wysokość spośród kontynentów, wynosi ona 2040 m.

    Pingwin cesarski (Aptenodytes forsteri) — gatunek dużego ptaka z rodziny pingwinów, endemiczny dla Antarktydy. Jest największym żyjącym przedstawicielem rodziny pingwinów.Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.

    Powierzchnia pokrywy lodowej[ | edytuj kod]

    Lód występuje na kontynencie pod postacią lądolodu antarktycznego, lodowców szelfowych oraz płynących lodowców, zwanych strumieniami lodowymi, które są odpowiednikiem lodowców górskich na innych kontynentach.

    Powierzchnia lądolodu na Antarktydzie wynosi 13,3 mln km², natomiast objętość 32,4 mln km³. Lądolód antarktyczny skupia 90% światowego lodu oraz 70% wody słodkiej na Ziemi. Średnia miąższość wynosi 2700 m, natomiast maksymalna 4776 m na Ziemi Wilkesa. Strumienie lodowe wyróżniają się z lądolodu poprzez znacznie większą prędkość spływu ku wybrzeżom. Średnia prędkość spływu wynosi 200 m/rok. Największymi strumieniami lodowymi są lodowce: Lamberta, Amundsena, Beardmore'a Dawsona-Lambtona, Demmana i Mertza.

    Izostazja – równowaga pomiędzy różnymi wycinkami skorupy ziemskiej; dążenie do równowagi mas skalnych w litosferze; bloki stosunkowo sztywnej i lekkiej litosfery "pływają" po plastycznej astenosferze – obciążone zanurzają się głębiej, odciążone unoszą się wyżej (np. Skandynawia po ustąpieniu lądolodu). Unoszenie/zanurzanie się płyt litosfery nazywamy pionowymi ruchami litosfery (ruchy izostatyczne). Mogą one np. doprowadzać do transgresji i regresji morskich.Góra Kirkpatricka (ang. Mount Kirkpatrick) - drugi pod względem wysokości szczyt górski na Antarktydzie, w paśmie Gór Królowej Aleksandry. Najwyższy szczyt Gór Transantarktycznych. Jego wysokość wynosi 4528 m n.p.m.
    Lodowiec szelfowy

    Lodowce szelfowe mają powierzchnię 11% lądolodu antarktycznego i miąższość od 200 do 1300 m. Lodowce szelfowe znajdują się u wybrzeży oraz pokrywają zatoki mórz otaczających Antarktydę.

    Pokrywa lodowa Antarktydy się zmniejsza, według szacunków największa była 32–30 mln lat temu i sięgała 100-200 km dalej na północ, natomiast jej miąższość sięgała od 300-400 m na wybrzeżu do 1000-2000 m w interiorze. Po stopieniu całości lodu na Antarktydzie poziom mórz na Ziemi podniósłby się o ok. 73 m.

    Szczętki (l. poj.: szczętka), eufauzje, eufazje (Euphausiacea), popularnie zwane krylem – rząd morskich pancerzowców liczący 86 gatunków. W odróżnieniu od innych skorupiaków szczętki posiadają skrzela zewnętrzne.Australia – szósty pod względem wielkości kontynent, jego powierzchnia (wraz z Tasmanią i innymi wyspami przybrzeżnymi) wynosi 7,7 mln km² (7,5 mln km² bez wysp).

    Powierzchnia podłoża lądolodu[ | edytuj kod]

    Topografia podłoża kontynentu Antarktydy. Mapa nie ukazuje jak wyglądałby kontynent po stopieniu lodu, gdyż nie uwzględnia wzrostu poziomu morza ani następującego po zniknięciu lodu wynurzania się lądu.
    Mapa topograficzna Antarktydy po odsłonięciu pokrywy lodowej.

    Antarktyda bez uwzględnienia lądolodu jest jednym z niższych kontynentów, dominują nizinne równiny, nieprzekraczające 300 m ponad obecny poziom morza. Największym regionem fizycznogeograficznym jest Równina Zachodnia, znajdująca się pomiędzy Górami Transantarktycznymi, Ziemią Królowej Maud i Góry Wiernadskiego. Pozostałe równiny to Równina Wschodnia, Równina Schmidta, która znajduje się 2000 m poniżej poziomu morza oraz Równina Byrda z depresją 2555 m. Na terenie Antarktydy znajduje się jedna wyżyna: Wyżyna Wschodnia o wysokości 1000-1500 m.

    Molibden (Mo, łac. molybdenum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa w dosłownym przekładzie brzmi "podobny do ołowiu" i pochodzi od greckiego określenia ołowiu – μόλυβδος molybdos.Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.

    Wychodnie skał ponad czaszę lodową[ | edytuj kod]

    Mimo że miąższość lądolodu jest znaczna i w niektórych miejscach przekracza 4000 m, na powierzchni Antarktydy znajdują się nunataki. Większość wychodni znajduje się w zachodniej części kontynentu.

    Góry Transantarktyczne są największym łańcuchem górskim Antarktydy. Góry te ciągną się od wybrzeży morza Rossa do morza Weddella. Część szczytów wznosi się ponad lodowiec, natomiast najwyższym nunatakiem jest Góra Kirkpatricka(4530 m n.p.m.) Góry te umownie rozdzielają Antarktydę Wschodnią od Zachodniej.

    Najwyższym łańcuchem górskim są Góry Ellswortha na Antarktydzie Zachodniej, z najwyższym na kontynencie masywem Vinsona o wysokości 4892 m n.p.m.

    Wątrobowce (Marchantiophyta syn. Hepaticophyta) – gromada roślin, dawniej sytuowana jako klasa w gromadzie mszaków. Należą tu drobne rośliny, u których pokoleniem dominującym jest gametofit posiadający pojedynczy (haploidalny) zestaw chromosomów. Do gromady tej zalicza się ok. 8 tysięcy gatunków.Lista państw świata obejmuje uszeregowane w porządku alfabetycznym względem nazwy krótkiej (o ile taka istnieje) wykazy państw niepodległych oraz państw nieuznawanych. W wykazie podano formy nazw zalecane przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

    Linia brzegowa i wybrzeża[ | edytuj kod]

    Długość linii brzegowej Antarktydy wynosi 17 968 km, przy czym głównym typem wybrzeża są czasze lodowe oraz lodowce szelfowe. Skaliste części wybrzeża mają długość ok. 1500 km. Linia brzegowa jest słabo rozwinięta, wskaźnik rozwinięcia 2,0. Powierzchnia półwyspów stanowi 2,3% powierzchni całkowitej, natomiast wysp mniej niż 1%, co powoduje, że jest to najbardziej zwarty kontynent na Ziemi. Największym półwyspem jest Półwysep Antarktyczny, który oddziela Morze Bellingshausena od Morza Weddela. Największe wyspy to Wyspa Aleksandra, Wyspa Adelajdy, Wyspa Rossa i Joinville; wyspy te, oprócz wyspy Rossa, znajdują się w pobliżu Półwyspu Antarktycznego.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

    Wybrzeża skalne są w dużej mierze wysokie i urwiste. Wybrzeża lodowe tworzą bariery lodowe, o wysokości dochodzącej do 80 m ponad powierzchnię wody.

    Budowa geologiczna[ | edytuj kod]

    Antarktyda leży w środkowej części płyty antarktycznej. Większość kontynentu została ukształtowana w triasie i wchodziła w skład Gondwany. Do oligocenu Antarktyda była połączona z Australią. Na kontynencie znajdują się trzy główne jednostki geologiczne: Prekambryjska platforma antarktyczna, młoda platforma paleozoiczna oraz strefa fałdowań alpejskich.

    Morze Amundsena – przybrzeżne morze szelfowe, część Oceanu Spokojnego u wybrzeży Antarktydy (nad Ziemią Marii Byrd) między 100° a 123°W, lokalizowane czasem także pomiędzy przylądkiem Dart (ok. 124°W) a Wyspą Thurstona (ok. 103°W). Powierzchnia 98 tys. km²; głębokość do 585 m; temperatura wód powierzchniowych od 0,2 °C do –1,8 °C, zasolenie 32–34‰. Przez cały rok pokryte jest lodami; ok. 1/3 linii brzegowej zajmują bariery lodowców szelfowych. Zaliczane jest do zlewiska Oceanu Południowego.Republika Południowej Afryki (RPA, afr. Republiek van Suid-Afrika, ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki.

    Prekambryjska platforma antarktyczna[ | edytuj kod]

    Prekambryjska platforma antarktyczna, jest największą i najstarszą jednostką geologiczną, obejmuje obszar prawie całej Antarktydy Wschodniej. Zbudowana jest głównie ze skał metamorficznych: gnejsów, łupków ale również i marmurów. Skały metamorficzne zawierają inkluzje granitów i gabra. Na skałach prekambryjskich znajdują się skały proterozoiczne, paleozoiczne oraz mezozoiczne, głównie osadowe oraz wulkaniczne. Na Ziemi Enderby występują prawdopodobniej najstarsze skały na Ziemi, enderbity datowane na 3,9 mld lat. Budowa geologiczna jest zbliżona do budowy Afryki, Australii oraz tarczy brazylijskiej, z którymi Antarktyda w przeszłości tworzyła superkontynent Gondwanę. Ze względu na brak aktywności sejsmicznej warstwy skalne są ułożone niemal poziomo.

    Otto Gustav Nordenskiöld (ur. 1869, zm. 1928) – szwedzki geolog i geograf, badacz polarny, podróżnik. Był profesorem Uniwersytetu w Göteborgu. Jego stryjem był geolog i badacz Arktyki Adolf Erik Nordenskiöld.Strefa podbiegunowa lub strefa polarna – jedna z trzech stref oświetlenia Ziemi, obejmująca obszary na obu półkulach położone za kołem podbiegunowym. W strefach polarnych występuje zjawisko dni i nocy polarnych.

    Niemal cała jednostka jest pokryta grubą warstwą lądolodu, wychodnie skał znajdują się jedynie na wybrzeżu oraz szczytach gór i oazach.

    Młoda platforma paleozoiczna[ | edytuj kod]

    Góry Transantarktyczne

    Młoda platforma paleozoiczna znajduje się w środkowo-zachodniej części Antarktydy. Jest bardziej urozmaicona niż platforma prekambryjska, gdyż zawiera góry, w tym najstarsze góry na kontynencie, Góry Rossa, powstałe prawdopodobnie w orogenezie kaledońskiej. Góry na Antarktydzie powstały w trakcie tych samych ruchów górotwórczych, które wypiętrzyły Andy w Ameryce Południowej oraz góry w Nowej Zelandii. Platforma ta jest zbudowana ze zmetamorfizowanych skał z proterozoiku (łupki, gnejsy) oraz kambryjskich skał okruchowych; skały te są uzupełnione intruzjami skał magmowych. Na skałach budujących platformę znajdują się, powstałe podczas orogenezy alpejskiej, skały okruchowe (piaskowce, łupki), z których są zbudowane góry Ellswortha, Ziemia Ellswortha oraz Ziemia Coatsów. Młoda platforma paleozoiczna została ostatecznie wykształcona przez wulkanizm, szczególnie we wschodniej części.

    Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego – polska, całoroczna stacja naukowo-badawcza położona nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych, uruchomiona 26 lutego 1977. Została nazwana na cześć Henryka Arctowskiego, badacza Antarktyki.Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

    Strefa fałdowań alpejskich[ | edytuj kod]

    Strefa fałdowań alpejskich jest najmłodszą, najbardziej górzystą, najmniejszą i najbardziej rozczłonkowaną częścią Antarktydy. W jej skład wchodzi Półwysep Antarktyczny. Dalej jednostka ta ciągnie się wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego. Strefa fałdowań alpejskich jest zbudowana głównie ze skał metamorficznych paleozoiku i triasu oraz skał okruchowych i węglanowych, sfałdowanych na początku mezozoiku. Powszechnie występują bazalty i andezyty powstałe w kenozoiku. Strefa fałdowań alpejskich jest jedynym obszarem aktywnym sejsmicznie w tej części świata. Trzęsienia ziemi są notowane na archipelagu Sandwich Południowy, na Szetlandach Południowych oraz wzdłuż podmorskich wzniesień południowego Pacyfiku. W strefie fałdowań alpejskich znajduje się jedyny czynny wulkan, Erebus. Strefa fałdowań alpejskich dawniej była traktowana, wraz z młodą platformą paleozoiczną jako część jednostki geologicznej Antarktyda zachodnia, obecnie ten termin ma wyłącznie znaczenie geograficzne.

    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.Interglacjał lub okres międzylodowcowy lub okres interglacjalny to okres między dwoma glacjałami, w którym wskutek ocieplenia czyli wzrostu temperatury powierzchnia lodowca cofa się lub ustępuje z danego obszaru (deglacjacja). Okres ten charakteryzuje się również wzrostem poziomu oceanu światowego i przesuwaniem się stref roślinnych ku biegunom.

    Bogactwa mineralne[ | edytuj kod]

    Antarktyda jest bogata w surowce mineralne, głównie węgiel kamienny, szczególnie na Ziemi Wiktorii. Poza węglem zostały odkryte rudy żelaza, miedzi, złota, srebra, ołowiu, miki, kryształu, berylu, molibdenu, niklu, cynku i tytanu. Jednakże zgodnie z traktatem antarktycznym ich wydobycie nie jest dozwolone.

    Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie, charakteryzującym się brakiem symetrii. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na około 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 8 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich. Są szeroko rozpowszechnione na kuli ziemskiej, głównie w strefie przybrzeżnej oraz na dnie płytkich mórz.Anekumena (z stgr. ἀν- an- "nie, bez" + οἰκουμένη oikoumene "świat zaludniony") – obszary na kuli ziemskiej niezamieszkane na stałe przez człowieka i niewykorzystywane gospodarczo. Do anekumeny można zaliczyć: obszary pustynne, obszary polarne oraz najwyższe pasma górskie.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Temperatury na kontynencie
    Stacja badawcza Wostok, najchłodniejsze miejsce zamieszkane stale przez ludzi
    Dziura ozonowa nad Antarktydą (zdjęcia z roku 2006)

    Antarktyda ma klimat glacjalny, który jest odmianą klimatu polarnego niewystępującą nigdzie indziej. Na wyspach wysuniętych najbardziej na północ panuje klimat podbiegunowy.

    James Clarke Ross (ur. 15 kwietnia 1800 w Londynie, zm. 3 kwietnia 1862 w Aylesbury) – brytyjski oficer marynarki i badacz Arktyki i Antarktydy.Amerigo Vespucci, hiszp. Américo Vespucio, port. Américo Vespúcio (ur. 9 marca 1451 we Florencji, zm. 22 lutego 1512 w Sewilli) − włoski kupiec, nawigator, podróżnik morski i kartograf, tercjarz franciszkański.

    Temperatury[ | edytuj kod]

    We wnętrzu kontynentu panują najniższe temperatury na Ziemi dochodzące do -90 °C (najniższa zanotowana temperatura to -93,2 °C a w miejscu zamieszkanym stale -89,2 °C). Średnia roczna temperatura wynosi ok. -57 °C. Najcieplejszym miesiącem jest styczeń z temperaturą minimalną -30 °C, natomiast najchłodniejszy jest sierpień, z temperaturami spadającymi do -70 °C. Na wybrzeżu temperatury są wyższe, na wyspach przy północnych krańcach Półwyspu Antarktycznego mogą sięgać powyżej 0 °C. Najniższa średnia temperatura w miejscu stale zamieszkanym przez ludzi wynosi -33 °C (rosyjska stacja badawcza Wostok). Najwyższą temperaturę na Antarktydzie zanotowano w 1974 roku w stacji nad jeziorem Vanda, osiągnęła +15 °C.

    Henryk Bronisław Arctowski (ur. 15 lipca 1871 w Warszawie jako Henryk Artzt, zm. 21 lutego 1958 w Waszyngtonie) – polski geograf, geofizyk, geolog, meteorolog, glacjolog i podróżnik, związany z badaniami krajów polarnych.Belgijska Wyprawa Antarktyczna – wyprawa naukowo-badawcza na Antarktykę, trwająca od 16 sierpnia 1897 do 5 listopada 1899. Nazwa ekspedycji pochodzi od belgijskiego statku badawczego Belgica, zakupionego w 1896 roku przez organizatora wyprawy – Adriena de Gerlache. Pomocy przy organizacji wyprawy udzieliło Gerlache’owi Belgijskie Towarzystwo Geograficzne.

    Przyczyną niskich temperatur, oprócz szerokości geograficznej, znacznej wysokości bezwzględnej i małej wilgotności powietrza, jest duże albedo pokrywy lodowej, powodujące odbijanie promieni słonecznych. Bilans promieniowania cieplnego wynosi od 1574 MJ/m² rocznie (w stacji Oazis) do -377 MJ/m² na biegunie południowym.

    Ziemia Królowej Maud (norw. Dronning Maud Land) – pokryta lądolodem część Antarktydy Wschodniej, pomiędzy Ziemią Enderby i Ziemią Coatsów.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Zachmurzenie i opady[ | edytuj kod]

    Zachmurzenie we wnętrzu kontynentu Antarktydy jest mniejsze niż w Arktyce, przez 45-65% dni w roku niebo jest zachmurzone w mniej niż 50%. Znacznie bardziej zachmurzone jest wybrzeże. Największe nasłonecznienie występuje w strefie 70-80°S. Opady są bardzo niskie, poniżej 100 mm rocznie; na stacji polarnej Amundsen-Scott na biegunie południowym spadają zaledwie 2 mm/rok. W niektórych miejscach wybrzeża opady dochodzą do 600 mm (rekordowo powyżej 800 mm). To powoduje, że wnętrze kontynentu jest największą na świecie pustynią. Opady występują prawie wyłącznie pod postacią stałą (śnieg lub grad), deszcze zdarzają się bardzo rzadko i tylko podczas lata na wybrzeżach.

    Nikiel (Ni, łac. niccolum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez szwedzkiego chemika, Axela Cronstedta. W 1804 r. otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.Porosty (łac. Lichenes z gr. λειχήνα, leichena) – tradycyjna nazwa organizmów składających się z grzybów (Fungi), tworzących obligatoryjne symbiozy – głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna przestała istnieć w 1981 roku w wyniku zmian, wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mykoryzowe), a nie systematycznych. Systematyka i nomenklatura porostów dotyczy ich komponentu grzybowego.

    Ciśnienie atmosferyczne i wiatry[ | edytuj kod]

    Wewnątrz kontynentu, w pobliżu bieguna, znajduje się przez znaczną część roku ośrodek wysokiego ciśnienia. Niże przynoszące opady pojawiają się rzadko. Na przybrzeżnych morzach ośrodki niżowe tworzą tzw. bruzdę niskiego ciśnienia. Taki układ baryczny powoduje cyrkulację mas powietrza i bardzo silne wiatry wiejące od bieguna do wybrzeży. Prędkość wiatrów wynosi 50-90 m/s (180-325 km/h). Wiatry silne (powyżej 15 m/s) wieją przez 200-340 dni w roku. Bruzdy niskiego ciśnienia powodują częste sztormy na przybrzeżnych morzach.

    Wyż baryczny, antycyklon – (z greckiego anti-przeciw oraz kyklos-krąg, obrót) w meteorologii jeden z układów barycznych, obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego, w którym najwyższe panuje w centrum układu a prądy powietrza skierowane są na zewnątrz ku obszarom o niższym ciśnieniu. Wirowy ruch mas powietrza w antycyklonie odbywa się na półkuli północnej zgodnie z ruchami wskazówek zegara.Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń nagromadzonych w skorupie ziemskiej, w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych poruszających się wzdłuż linii uskoku. Uwalniająca się przy tym energia w około 20-30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

    Dziura ozonowa[ | edytuj kod]

    Information icon.svg Osobny artykuł: Dziura ozonowa.

    Od lat 50. XX wieku prowadzone są globalne badania warstwy ozonu chroniącej ziemię przed promieniowaniem UV. Od lat 70. obserwuje się niepokojące zjawisko ubytku w warstwie ozonu. Dziura ozonowa znajdująca się nad Antarktydą powoduje, że tereny te są najbardziej zagrożone promieniowaniem UV. Przyczyną tego zjawiska są atomy chloru, które zbierają się w atmosferze Antarktydy. Zimą cząsteczki te stykają się z polarnymi chmurami, gdzie się kumulują. Kiedy na wiosnę nad kontynentem pojawia się słońce dochodzi do kolejnej reakcji, w której niszczona jest warstwa ozonu.

    Półkula południowa – część kuli ziemskiej, półkula położona na południe od równika. Obejmuje szerokości geograficzne od 0° do 90°S.Wikicytaty – polska wersja serwisu Wikiquote, siostrzanego projektu Wikipedii, który działa jako jedno z przedsięwzięć Fundacji Wikimedia. Angielska wersja powstała 27 czerwca 2003, polska zaś 17 lipca 2004 roku. Wikicytaty są obecnie pierwszą pod względem wielkości wersją językową – zawierają ponad 22 tysiące artykułów. W lipcu 2007 uruchomiono czterdziestą wersję językową.

    Lądolód i wody[ | edytuj kod]

    Antarktyda w interglacjale. Stan podobny do dzisiejszego. Grube linie to działy lądolodu, cienkie to tory jego płynięcia. Szaroniebieski i odcienie niebieskiego obrazują obszary różniące się grubością lodu o 1000 m.

         lodowce szelfowe

         obszary wolne od lodu

    Roald Engelbregt Gravning Amundsen (ur. 16 lipca 1872 w Borge, ob. część miasta Fredrikstad w okręgu Østfold w Norwegii, zaginął 18 czerwca 1928 w Arktyce) – norweski badacz polarny, pierwszy zdobywca bieguna południowego.Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.
    Information icon.svg Osobny artykuł: Jeziora Antarktyki.

    Prawie cały obszar Antarktydy (95,5% powierzchni) pokryty jest największym na kuli ziemskiej lądolodem, o średniej grubości ok. 2300 m, maksymalnie ok. 4800 m. Objętość masy lodowej szacowana jest na ok. 30 mln km³. Lądolód ten na znacznych obszarach wkracza w obszary morskie, tworząc rozległe lodowce szelfowe. Niewielkie obszary Antarktydy nie pokryte lodem, zwane są oazami antarktycznymi. Znajdują się w nich jeziora odmarzające w lecie i małe strumyki. Do oaz nizinnych należą m.in.: Oaza Grearsona, Oaza Bungera i Oaza Vestfold, do górskich należą Suche Doliny McMurdo: dolina Taylora, Wiktorii oraz Wrighta, w której płynie rzeka Onyx. Ma ona długość 30 km i jest zasilana wodami z topniejącego lodowca Wrighta w pobliżu Lodowca Szelfowego Rossa.

    Mchy (Bryophyta) – gromada roślin telomowych obejmująca małe, osiągające od 1 do 10 cm wysokości organizmy, przeważnie żyjące skupiskowo w ocienionych i wilgotnych miejscach. Nie wykształcają one prawdziwych liści, łodyg czy korzeni, zamiast nich posiadają listki (mikrofile), łodyżki oraz chwytniki, spełniające podobne funkcje, lecz mające odmienną budowę. W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.Wieloryb – potoczna nazwa niektórych ssaków z rzędu waleni o większych rozmiarach. Wieloryby są największymi zwierzętami zamieszkującymi Ziemię. Od wieków poławiane dla mięsa, a przede wszystkim dla tłuszczu i spermacetu. Wieloryby, w odróżnieniu od ryb, mają płetwy poziome, a nie pionowe, dzięki czemu szybciej pływają.

    Pod lądolodem Antarktydy do 2012 roku odkryto 379 słodkowodnych jezior. Jeziora te znajdują się obniżeniach terenu: misach wyżłobionych przez lodowce, pod płynącymi strumieniami lodowymi, a także w rowach tektonicznych. Ta ostatnia grupa obejmuje bardzo głębokie jeziora. Największym z nich jest odkryte w 1996 jezioro Wostok, położone ok. 4000 m pod rosyjską stacją badawczą o tej samej nazwie, ma ono 870 m głębokości i należy do najgłębszych jezior świata.

    Terra Australis (dokładniej Terra Australis Incognita, łac. Nieznany Południowy Ląd) – legendarny kontynent umieszczony przez Ptolemeusza na jego mapie z II w. n.e. Ptolemeusz oparł się na przemyśleniach Arystotelesa.Chile (Republika Chile, hiszp. República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Śmiałek antarktyczny (Deschampsia antarctica) – gatunek byliny należący do rodziny wiechlinowatych. Jeden z dwóch gatunków roślin naczyniowych występujących na Antarktydzie.
    Cieśnina Drake’a – cieśnina morska położona między Ziemią Ognistą, a zachodnią Antarktydą, łącząca Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym. Szerokość - 1110 km, głębokość osiąga ponad 5000 m. Przylądek Horn wyznacza północną granicę Cieśniny Drake’a, a południk przechodzący przez Przylądek Horn jest uznawany za granicę między Pacyfikiem a Atlantykiem (czasami południowym punktem tej granicy jest uznawana Snow Island).
    Marek Kamiński (ur. 24 marca 1964 w Gdańsku) – polski polarnik, podróżnik, przedsiębiorca. Razem z Janem Melą zdobył oba bieguny Ziemi w ciągu jednego roku bez pomocy z zewnątrz: 23 maja 1995 roku wraz z Wojciechem Moskalem dotarł na biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku zdobył samotnie biegun południowy.
    Już od czasów Ptolemeusza spodziewano się istnienia ogromnej masy lądowej na południowej półkuli. Jednakże legendarna Terra Australis nie miała nic wspólnego z Antarktydą, kontynent ten zaś pozostał nie odkryty prawie do połowy XIX wieku, głównie z powodu trudnej żeglugi po otaczających wodach.
    Adrien Victor Joseph de Gerlache de Gomery (ur. 2 sierpnia 1866 w Hasselt, Belgia - zm. 4 grudnia 1934 w Brukseli) – oficer belgijskiej marynarki wojennej, badacz polarny.
    Jezioro Vanda (ang. Lake Vanda) – jezioro słone położone w Dolinie Wrighta, jednej z Suchych Dolin McMurdo (ang. McMurdo Dry Valleys) na Antarktydzie.
    Głowonogi (Cephalopoda, z gr. kephalē – głowa + pous – noga) – gromada dwubocznie symetrycznych, morskich mięczaków o prostym rozwoju, nodze przekształconej w lejek, ramionach otaczających otwór gębowy, chitynowym dziobie i całkowicie zrośniętym płaszczu otaczającym organy wewnętrzne. Mają od 1 cm do ponad 20 m długości. Głowonogi są ewolucyjnie bardzo starą grupą – pojawiły się prawdopodobnie około 570 mln lat temu. Jest to najwyżej uorganizowana grupa mięczaków.

    Reklama

    tt