• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Anamorfoza - biologia

    Przeczytaj także...
    Szczętki (l. poj.: szczętka), eufauzje, eufazje (Euphausiacea), popularnie zwane krylem – rząd morskich pancerzowców liczący 86 gatunków. W odróżnieniu od innych skorupiaków szczętki posiadają skrzela zewnętrzne.Kikutnice (Pycnogonida) – gromada niewielkich morskich stawonogów, zwanych z uwagi na wygląd popularnie "pająkami morskimi" (nazwą tą określa się również kraba maję).
    Tagma - wyróżnialna część ciała stawonogów, powstała w wyniku połączenia dwóch lub więcej metamerów. Taką segmentację ciała nazywa się heterenomiczną, a proces ewolucyjny, w wyniku którego powstała: tagmatyzacją.
    Porównanie różnych typów rozwoju postembrionalnego wijów. Szary: segmenty obecne w chwili wylinki, biały: nowe segmenty, strzałka: wylinka.

    Anamorfoza, rozwój anamorficzny (anamorphosis) – typ rozwoju postembrionalnego występujący u części stawonogów, charakteryzujący się przyrostem liczby segmentów budujących ich ciało wraz z kolejnymi wylinkami. Kolejne segmenty przyrastają w rejonie przedkońcowym (subterminalnym) ostatniej tagmy ciała określanym z ang. jako proliferative zone (dosł. strefa rozrostu) lub generative zone (dosł. strefa generatywna). Informacje o morfogenezie nowych segmentów i związanej z anamorfozą ekspresji genów są jak dotąd szczątkowe. Rozwój postembrionalny z niezmienną liczbą segmentów nosi nazwę epimorfozy.

    Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (Roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.Pareczniki (Chilopoda) – gromada stawonogów zaliczanych do wijów (Myriapoda). Należy tu ponad 3200 opisanych gatunków, klasyfikowanych w rzędach przetarcznikokształtnych, drewniakokształtnych, Craterostigmomorpha, Devonobiomorpha, skolopendrokształtnych i zieminkokształtnych. Zamieszkują wilgotne środowiska lądowe, jak gleba, ściółka leśna czy próchno. Są aktywnie polującymi drapieżnikami. Charakterystyczne jest dla nich przekształcenie odnóży pierwszego segmentu zagłowowego w służące do wprowadzania jadu szczękonóża i położenie otworów płciowych z tyłu ciała. Liczba par nóg u dorosłych waha się od 15 do 191, przy czym występuje po 1 parze na segment tułowia. Rozwój pozazarodkowy jest hemianamorficzny lub epimorficzny. Część wykazuje troskę rodzicielską o jaja i potomstwo. W zapisie kopalnym znane są od przełomu syluru i dewonu.

    Rodzaje anamorfozy[ | edytuj kod]

    Euanamorfoza[ | edytuj kod]

    W przypadku euanamorfozy (euanamorphosis) liczba segmentów budujących ciało wzrasta przez całe postembrionalne życie, z każdą wylinką. Nie jest więc ściśle związana z przynależnością osobnika do danego gatunku ani z jego płcią. W ten sposób przebiega rozwój dwuparców z grup Stemmiulida, Julida, Epinannolenidea, Cambalida oraz, prawdopodobnie, Polyzoniida i Platydesmida.

    Odnóża – parzyste przydatki występujące na tagmach stawonogów. Pełnią funkcje (często związane z lokalizacją): czuciowe, pokarmowe, lokomotoryczne, kopulacyjne, transportowe, przędne. Ilość, budowa i rozmieszczenie odnóży jest ważną cechą taksonomiczną.Stawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον arthron – staw + πούς, ποδός pous, podos – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.

    Teloanamorfoza[ | edytuj kod]

    W przypadku teloanamorfozy (teloanamorphosis) liczba segmentów ciała rośnie przez całe życie, ale zarówno liczba wylinek, jak ilość segmentów przyrastających w każdej z nich jest stała. Maksymalna liczba segmentów jest więc ograniczona i uzależniona od gatunku i płci osobnika. U dwuparców ten typ rozwoju reprezentują Polydesmida, Chordeumatida i większość Callipodida.

    Pierwogonki, pierwogony (Protura) – rząd stawonogów zaliczany do grupy sześcionogów, a dawniej do owadów bezskrzydłych. Przez niektórych podnoszony do rangi gromady.Pajęczaki (Arachnida) – gromada stawonogów z grupy szczękoczułkowców. Obejmuje ponad 61 tys. gatunków sklasyfikowanych w kilkunastu rzędach.

    Hemianamorfoza[ | edytuj kod]

    W przypadku hemianamorfozy (hemianamorphosis) pierwsza seria wylinek ma charakter anamorficzny (tj. przyrasta liczba segmentów), po czym następuje seria wylinek epimorficznych, w których przypadku liczba segmentów nie zmienia się. Serie ze zwiększaniem się liczby metamerów określa się jako anamorphic phase, a te bez zmian w ich liczbie jako epimorphic phase. Liczba wylinek anamorficznych i liczby przypadających na nie nowych segmentów są zazwyczaj, ale nie zawsze, ściśle określoną cechą danego gatunku i płci. Ten typ rozwoju występuje wśród dwuparców u Polyxenida, Glomerida, Sphaerotherida, Glomeridesmida i większości Spirobolida. Hemianamorfoza występuje także u pierwogonków, kikutnic, drobnonogów, skąponogów i pareczników z rzędów przetarcznikokształtnych, drewniakokształtnych i Craterostigmomorpha. U skorupiaków stwierdzono go u podkowiastogłowych, bezpancerzowców, widłonogów, szczętków, Dendrobranchiata i Rehbachiella, wymarłego skrzelonoga. Występowała także u trylobitów i niektórych wymarłych szczękoczułkowców. Jedynymi współczesnymi pajęczakami rozwijającymi się w ten sposób są roztocze z grupy Actinotrichida. Rozprzestrzenienie tego typu rozwoju postembrionalnego może wskazywać na jego pierwotność u stawonogów (sensu Euarthropoda).

    Wylinka, egzuwium (exuvium, exuvies) – zewnętrzna część powłoki ciała zwierząt zrzucana przy linieniu, np. oskórek (kutykula) stawonogów, zrogowaciałe warstwy naskórka gadów.Jean Henri Casimir Fabre ( ur. 21 grudnia 1823 w Saint-Léons, Francja, zm. 11 października 1915 w Sérignan-du-Comtat) – francuski humanista, przyrodnik zajmujący się zwłaszcza entomologią, pisarz i poeta, nauczyciel szkolny i pedagog.

    "Law of Anamorphosis"[ | edytuj kod]

    W 1855 Jean Henri Fabre sformułował w odniesieniu do dwuparców z rzędu Polydesmida "Law of Anamorphosis" (pl. prawo anamorfozy). Głosi ono, że każdy beznogi segment danego stadium rozwojowego staje się segmentem wyposażonym w odnóża w stadium kolejnym. Kolejni autorzy opisali, że reguła ta stosuje się też do Julida, Spriostrepsida oraz Spirobolida. Wśród kladów, do których stosuje się to prawo, występują taksony prezentujące wszystkie trzy rodzaje anamorfozy. Dalsze obserwacje wykazały częstą niezależność między formowaniem się nowych tergitów, a formowaniem się nowych sternitów i par odnóży, np. u przedstawicieli Platydesmida, Sphaerotheriida, Glomeridesmida oraz Glomerida. Nawiązuje to do wykrytego u embrionu Glomeris marginata niezależnego mechanizmu powstawania segmentacji grzbietowej i brzusznej strony ciała. Praw porównywalnych do tego, działającego u części dwuparców, nie wykryto u anamorficznych skorupiaków, u których schemat pojawiania się nowych segmentów i nowych par odnóży może być różny u blisko spokrewnionych kladów, a nawet różnych gatunków tego samego rodzaju.

    Bezpancerzowce (Anostraca) są skorupiakami występującymi na wszystkich kontynentach, we wszystkich strefach zoogeograficznych. Dotychczas opisano ponad 300 gatunków, jednakże około 1/4 z nich znana jest tylko z locus typicus lub mniej niż 3 lokacji. Najliczniejszą w gatunki jest Palearktyka z centrum bioróżnorodności na bałkanach. Zwyczajowo zaliczane do sztucznej grupy dużych skrzelonogów (ang. large Branchiopods), wraz z Notostraca, Laevicaudata, Spinicaudata oraz Cyclestherida.Skrzelonogi (Branchiopoda) – skorupiaki słodkowodne. Ciało wyraźnie segmentowane – duża liczba segmentów. Odnóża liczne, dwugałęziste, służą jednocześnie do poruszania się, oddychania i do pobierania pokarmu. Żywią się odfiltrowując drobne cząstki pokarmowe (detrytus, plankton) z wody. Serce ma postać wydłużonego naczynia grzbietowego, kurczliwego, z licznymi ostia. Układ nerwowy jest bardzo prymitywny – drabinkowy. W rozmnażaniu częste jest zjawisko partenogenezy.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. A. Minelli, G. Fusco: Arthropod Post-embryionic Development. W: Alessandro Minelli, Geoffrey Allan Boxshall, Giuseppe Fusco: Arthropod Biology and Evolution: Molecules, Development, Morphology. Springer, 2013, s. 92-95.
    2. Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Wyd. 3. PWN, 2005.
    3. G. Fusco. Trunk segments numbers and sequential segmentation in Myriapods. „Evol. De.”. 7, s. 608-617, 2005. 
    4. N. C. Hughes, A. Minelli, G. Fusco. The ontogeny of trilobite segmentation: a comparative approach. „Paleobiology”. 32, s. 602-627, 2006. 
    5. H. Enghoff, W. Dohle, J. G. Bowler. Anamorphosis in millipedes (Diplopoda)- the present state of knowledge and phylogenetic considerations. „Zool. J. Linn. Soc.”. 109, s. 103-234, 1993. 
    6. R. Janssen, N.-M. Prpic, W. G. M. Damen. Gene expression suggests decoupled dorsal and ventral segmentation in the millipede Glomeris marginata (Myriapoda: Diplopoda). „Dev. Biol.”. 268, s. 89–104, 2004. 
    Widłonogi (Copepoda) – drobne, z reguły planktonowe, morskie i słodkowodne skorupiaki. Zasiedlają wszystkie oceany i kontynenty łącznie z Antarktydą. Występują wszędzie tam gdzie jest woda, nawet w wilgotnym mchu, pod korą dolnych części pni drzew tropikalnych, w wilgotnym piasku plaż morskich. Część widłonogów prowadzi pasożytniczy tryb życia, pasożytując na jamochłonach, pierścienicach, skorupiakach, mięczakach, szkarłupniach, rybach. Ciało jest zbudowane ze stałej liczby 16 segmentów (5 głowowych, 6 tułowiowych i 5 odwłokowych). Rozmiar ich ciała zawiera się w zakresie od 0,5 mm do 20 cm, jednak typowi przedstawiciele tej podgromady mają zwykle rozmiar ciała zawierający się w zakresie 0,5 mm do 2 mm. Pływają za pomocą silnie rozwiniętej pierwszej pary czułków. Ciało ich zawiera żółte kropelki zapasowego tłuszczu (glikolipidy) oraz wiele witamin. Przeważnie są przezroczyste. W morzach stanowią około 9/10 planktonu. Są też głównym składnikiem pokarmu dla śledzi i narybku wątłuszowego (Gadidae). Również gatunki słodkowodne odgrywają pewną rolę jako pokarm dla ryb. Wolno żyjące oraz pasożytnicze widłonogi są rozdzielnopłciowe. Jaja u wielu widłonogów składane są do worków lęgowych znajdujących się po bokach odwłoka. Widłonogi stanowią dużą grupę składającą się obecnie z 9 rzędów , około 220 rodzin i ponad 13000 gatunków, co czyni je najliczniejszą gromadą wśród skorupiaków niższych.Trylobity (†Trilobita, z gr. treis ‘trzy’ + lobos ‘płat’) – gromada wymarłych morskich stawonogów o owalnym i spłaszczonym grzbietobrzusznie ciele, z wyraźnie wyróżnioną częścią głowową, tułowiową i ogonową. Od strony grzbietu przykryte wapiennym pancerzem. Dwie głębokie bruzdy wzdłuż dłuższej osi ciała dzielą optycznie jego powierzchnię na trzy płaty (stąd nazwa gromady). Pojawiły się w połowie wczesnego kambru, a wymarły z końcem permu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Zarodek lub z greckiego embrion – osobnik roślinny lub zwierzęcy (także ludzki) we wczesnym etapie rozwoju zwanym okresem zarodkowym. Okres ten zaczyna się podziałem zygoty i u różnych organizmów kończy w różnym czasie. Zarodek występuje u zwierząt wielokomórkowych produkujących gamety a więc począwszy od niektórych gąbek i jamochłonów, natomiast o zarodku wśród roślin mówimy począwszy od paprotników (u mszaków dorosłą rośliną jest gametofit a sporofit nigdy nie jest samodzielny).
    Sternum (l. mn. sterna) – brzuszna (spodnia) część segmentów ciała budujących tułów i odwłok u stawonogów. Złożona z jednego lub więcej sklerytów zwanych płytkami brzusznymi lub sternitami. Sternity są brzusznymi częściami egzoszkieletu. Z niektórych mogą odchodzić do wewnątrz ciała wypustki zwane endosternitami, będące częścią endoszkieletu i punktem zaczepu mięśni. Pojedynczy sternit lub sternum może obejmować jeden, więcej lub tylko część brzusznego rejonu danego segmentu. Płytki brzuszne charakteryzują się u stawonogów większą zmiennością niż tergity i mogą być obecne lub nie w tej samej głównej grupie taksonomicznej, a gdy występują odznaczają się dużą różnorodnością kształtów i form nawet w różnych regionach ciała u przedstawicieli tego samego gatunku. Snodgrass zaleca stosowanie nazwy sternum do przypadków gdy jest ono jedno na danym segmencie, zaś sternit do jednostek na które wtórnie zostało podzielone sternum, zaznaczając jednak, że część entomologów używa terminu sternum dla brzusznej powierzchni całego tułowia i odwłoka, a sternit dla poszczególnych sklerytów.
    Stemmiulidae – rodzina wijów z gromady dwuparców i nadrzędu Nematophora. Jedyna z monotypowego rzędu Stemmiulida. Obejmuje ponad 150 opisanych gatunków.
    Metamery, pierścienie ciała, czasami nazywane somitami – występujący u niektórych zwierząt dwubocznie symetrycznych szereg powtarzających się odcinków ciała o pierwotnie podobnej (homonomicznej) budowie. Wyraźnie widoczne metamery występują m.in. u pierścienic (Annelida) i owadów (Insecta). W przypadku wieloszczetów (Polychaeta) wszystkie metamery (oprócz płatu głowowego oraz odbytowego) zawierają te same narządy.
    Krocionogi właściwe (Julida) – rząd wijów z gromady dwuparców i nadrzędu Juliformia. Obejmuje około 750 opisanych gatunków.
    Skulica pospolita (Glomeris marginata) – stawonóg z rodziny skulic, niewielki (od 7 do 20 mm) o czarnym i błyszczącym grzbiecie. W razie niebezpieczeństwa zwija się w kulkę ukrywając w ten sposób odnóża i czułki. Dodatkowo wydziela obronną ciecz. Żywi się gnijącymi liśćmi, grzybami i mchem, a także pyłkami kwiatów. Preferuje ciemne, wilgotne miejsca, takie jak ściółka, szczeliny w drewnie i między kamieniami. Jaja zakopuje pojedynczo w ziemi i pokrywa swoimi odchodami. Po około 25 dniach wykluwają się młode skulice, które zdolność do rozmnażania uzyskują po trzech latach. Skulice żyją do 7 lat.
    Skąponogi, skąpotchawce (Pauropoda) – gromada stawonogów zaliczanych do wijów. osiągające długość ciała do 2 mm. Dotąd opisano około 780 gatunków skąponogów, z których około 30 znanych jest z Polski.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.622 sek.