• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ampleksus

    Przeczytaj także...
    Płazy ogoniaste (Caudata lub Urodela) − rząd płazów o pokroju ciała przypominającym nieco wygląd jaszczurki. Do rzędu tego zalicza się m.in. traszki i salamandry.Żaba trawna (Rana temporaria) – gatunek płaza z rodziny żabowatych. Podobnie jak żaba dalmatyńska i żaba moczarowa należy do tzw. żab brunatnych, która to nazwa bierze się od koloru skóry tych zwierząt. Gatunek posiada szeroki zasięg występowania, obejmujący większą część Europy (w tym północne wybrzeża kontynentu) i zachodnią Azję. Zasiedla różnorodne siedliska klimatu umiarkowanego, zwłaszcza lasy. Rozmnaża się w płytkich zbiornikach wodnych. Duży wpływ na rozród wywiera temperatura, swój udział mają też szerokość geograficzna i drapieżnictwo. Występuje kijanka żywiąca się roślinami wodnymi, glonami i drobnymi zwierzętami wodnymi. Osobniki dorosłe są mięsożerne, poza sezonem rozrodczym wiodą lądowy tryb życia, polując zmierzchem i nocą. Zdarzają się przypadki zmiany płci. Ten popularny płaz nie jest zagrożony wyginięciem, pomimo to figuruje w licznych Czerwonych Księgach i Listach. Negatywny wpływ wywierają nań m.in. zanieczyszczenie środowiska i fragmentacja siedlisk.
    Płazy bezogonowe (Anura) – rząd płazów obejmujący zwierzęta przypominające żabę. Obejmuje cztery podrzędy, do których zalicza się ok. 30 rodzin, w tym również żyjące w Polsce: żabowate, ropuchowate, ropuszkowate, rzekotkowate i grzebiuszkowate.
    Ampleksus u ropuchy szarej

    Ampleksus (łac. amplexus – "uścisk") – odruch płciowy występujący u płazów bezogonowych. Jest to pozycja niezbędna do złożenia jaj przez samicę i wyrzucenia nasienia do wody przez samca. Ponadto występuje u niektórych płazów ogoniastych, np. u salamandry plamistej.

    Odruch bezwarunkowy – reakcja wrodzona (odruch), automatyczna, zachodzi przez pobudzenie odpowiednich receptorów, zakończeń nerwowych, nerwów czuciowych oraz pobudzenie organów efektorowych (głównie mięśni) poprzez nerwy ruchowe lub autonomiczne. Reakcja odruchowa przebiega bez uświadomienia, to znaczy, że nerwy wywołują odruch (pobudzają mięśnie) przed powiadomieniem mózgu.Mantellowate (Mantellidae) − rodzina płazów bezogonowych zamieszkująca wyłącznie Madagaskar. Są to nieduże płazy (3–10 cm) o nadrzewnym lub naziemnym trybie życia.

    Ampleksus polega na tym, że samiec wchodzi na grzbiet samicy i chwyta ją mocno przednimi i tylnymi łapami. Ampleksus może być pachowy (samiec chwyta samicę pod przednimi łapami) lub pachwinowy (samiec chwyta samicę pod tylnymi nogami). Oryginalną formę ampleksusu obserwuje się u madagaskarskich żab z rodziny Mantellidae: samiec chwyta głowę samicy swoimi tylnymi nogami, co sprawia, że nasienie wydzielane jest na grzbiet samicy, po którym spływa na skrzek. Ampleksus nie tylko umożliwia skuteczne zapłodnienie jaj, gdyż wydzielanie plemników przez samca następuje w tym samym czasie i miejscu, co składanie jaj przez samicę, ale także u żab i ropuch mechaniczny uścisk jamy brzusznej przez samca ułatwia wydzielanie jaj do wody.

    Sperma, nasienie – płynna wydzielina, na którą składają się produkty jąder, pęcherzyków nasiennych, najądrzy, gruczołów opuszkowo-cewkowych oraz gruczołu krokowego. Jest wyrzucana poprzez cewkę moczową podczas ejakulacji. Ma barwę bliską kolorowi mleka. Normalny ejakulat ma odczyn słabo zasadowy (pH 7,2), umożliwia to ruchliwość plemnikom, które w środowisku kwaśnym byłyby nieruchliwe. Skład chemiczny spermy zależy w pewnym stopniu od odżywiania.Salamandra plamista, jaszczur plamisty, jaszczur ognisty (Salamandra salamandra) – gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych o charakterystycznym wyglądzie i szerokim zasięgu występowania. Prowadzi samotniczy, drapieżny tryb życia. Wyróżnia się liczne podgatunki. W Polsce podlega ścisłej ochronie, jako gatunek wymagający ochrony czynnej.
    Ampleksus pachowy.

    Polskie gatunki płazów bezogonowych wchodzą w stan ampleksus już wczesną wiosną, czasem jeszcze w śniegu. Ampleksus jest czynnością długotrwałą, może czasem trwać kilka godzin. W tym czasie zazwyczaj inne samce próbują zrzucić samca znajdującego się na samicy. Ampleksus u różnych gatunków występuje w różnym okresie. U niektórych ma on miejsce już podczas wiosennych wędrówek w poszukiwaniu zbiornika wodnego do odbycia godów, u niektórych następuje dopiero w wodzie. Czasami spotyka się ampleksus zbiorowy, gdy do jednej samicy przyczepiają się dwa, lub więcej samców. Szczególnie często zdarza się to u żaby trawnej i ropuchy szarej. Często podczas takiego zbiorowego ampleksusu samica ginie.

    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.Modzele – zgrubienia na skórze niektórych zwierząt. Występują na skórze kończyn większości płazów bezogonowych i części płazów ogoniastych (modzele naskórka palców i przedramion), na pośladkach niektórych małp (modzele pośladkowe) oraz na piersiach niektórych ptaków (modzele piersiowe). Ich wielkość, rozmieszczenie i kolor są cechami gatunkowymi.
    Ampleksus pachowy.

    Godujący samiec reaguje głównie na ruch każdego przedmiotu, czy zwierzęcia znajdującego się w zasięgu jego zmysłów. Wówczas gwałtownym skokiem rzuca się na niego, obejmując go chwytem ampleksus. Ponieważ ampleksus jest odruchem bezwarunkowym, będącym reakcją na podrażnienie określonych powierzchni brzucha samca podczas godów, zdarza się czasami widzieć samce płazów bezogonowych będące w ampleksus nie tylko z samicami własnego gatunku, ale także innych gatunków, a nawet różnymi przedmiotami. Jeśli jest to samica innego gatunku, która składa jaja późno, ampleksus taki może trwać długo i doprowadzić do uszkodzenia przez twarde modzele samca powłok jej ciała, a nawet śmierci. Obserwowano samce znajdujące się przez długi czas w ampleksus z rybami, co prowadziło do śmierci ryby. Ryba nie ma żadnej możliwości uwolnienia się od ampleksus. W stawach hodowlanych żaby i ropuchy mogą w związku z tym wyrządzić pewne szkody. Uchwyt ampleksus jest bardzo silny. Samiec in amplexu, uniesiony za tylną nogę, nie wypuszcza z uchwytu dużo od niego cięższej samicy.

    Mimo że ampleksus jest odruchem bezwarunkowym, istnieje jakiś mechanizm kierujący nim. Np. godujący samiec nie przyczepia się do samicy, która już złożyła jaja. Bardzo rzadko też zdarza się, by samiec przyczepiał się do innych samców. Można również zaobserwować przypadki potrójnych ampleksusów.

    Uścisk godowy trzech ropuch.

    Przypisy

    1. Ermi Zhao: Asiatic Herpetological Research. T. 5. Asiatic Herpetological Research Society, 1993, s. 153. [dostęp 2009-07-26].

    Bibliografia[]

    1. Włodzimierz Juszczyk: Płazy i gady krajowe. Warszawa: PWN, 1974, s. 54-71.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.017 sek.