• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Alka olbrzymia



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Horror lovecraftowski – podgatunek horroru kładący nacisk bardziej na kwestie psychologiczne oraz suspens niż grozę i szok typowe dla klasycznego horroru. Nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego autora Howarda Lovecrafta.Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.
    Ekologia i zachowanie[ | edytuj kod]
    Dwie alki olbrzymie w lecie, jedna płynąca i spoglądająca w prawo, druga stojąca na skale i patrząca w lewo, otoczone skalistymi stromymi klifami
    Alki olbrzymie; John James Audubon, The Birds of America (1827–1838)

    Alki olbrzymie nigdy nie zostały zaobserwowane i opisane przez współczesnych naukowców za czasów ich występowania, toteż znane są wyłącznie z informacji pochodzących od laików, między innymi żeglarzy, stąd ich zwyczaje są słabo poznane i trudne do opisania. Wiele informacji można wywnioskować z wiedzy dotyczącej zwyczajów blisko spokrewnionych alk zwyczajnych i z pozostałości tkanek miękkich.

    St. John’s – miasto portowe w Kanadzie, stolica i największe miasto prowincji Nowa Fundlandia i Labrador. Położone w północno-wschodniej części półwyspu Avalon, na południowym wschodzie Nowej Fundlandii, nad Atlantykiem. Założone w 1583 roku, miasto słynie z częstej mgły - wskutek lokalizacji, zamglone jest średnio przez 124 dni w roku.Pudding – potrawa kuchni angielskiej o konsystencji stałego lub kremowego budyniu, przyrządzana zwykle z mąki, mleka, jaj, ryżu, kaszy manny, mięsa, ryb, tłuszczu, z dodatkiem przypraw; gotowana na parze lub pieczona. Może być zawinięty w ciasto gotowane bądź pieczone, o smaku słodkim lub słonym. Pudding można podawać jako danie główne (np. z łojem wołowym i nerką) bądź też jako deser (z dodatkiem masła, czekolady itp.). Jego odmianą jest np. white pudding, plum pudding, Yorkshire pudding oraz Christmas pudding. Rodzajem szkockiego puddingu jest spotted dick.

    Alki olbrzymie chodziły powoli, niekiedy na nierównym terenie pomagały sobie skrzydłami. Biegały niezgrabnie, krótkimi krokami, w linii prostej. Zagrażało im niewiele drapieżników, głównie były to ssaki morskie (jak orki oceaniczne) i bieliki amerykańskie. W koloniach lęgowych posilały się niedźwiedzie polarne. Wedle opisów alki olbrzymie nie miały wrodzonego lęku przed ludźmi, którym sprzyjała ich nielotność i niezgrabność na lądzie. Ludzie odławiali te ptaki dla pozyskania pokarmu, piór oraz okazów do muzeów i prywatnych kolekcji. Alki olbrzymie reagowały na dźwięki, jednak rzadko okazywały strach na sam widok czegoś. Agresywnie broniły się dziobem zarówno w koloniach lęgowych, jak i w obliczu zagrożenia czy niewoli ze strony człowieka. Uważa się, że żyły do 20–25 lat. Zimą alki olbrzymie przemieszczały się na południe w parach lub małych grupach, nie całymi koloniami.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Kura domowa (Gallus gallus domesticus) – ptak hodowlany z rodziny kurowatych, hodowany na całym świecie. W środowisku naturalnym nie występuje. Uważa się, że stanowi formę udomowioną kura bankiwa (Gallus gallus), lecz nie wyklucza się domieszki innych gatunków południowoazjatyckich kuraków (zarówno żyjących, jak i wymarłych). Udomowienie miało prawdopodobnie miejsce w III tysiącleciu p.n.e. w Indiach, chociaż badania archeologiczne wykazały, że pierwsze kuraki udomowiono w Chinach już w VI tysiącleciu p.n.e. Około 1000 p.n.e. kury hodowano już powszechnie w Chinach, a ok. 500 p.n.e. w Egipcie i Europie, w tym w Polsce (odnaleziono kości kur podczas wykopalisk w Biskupinie). W tym okresie w Chinach prowadzono już sztuczne wylęganie. Jak wykazały badania, ówczesne kury przypominały dzisiejsze kury bezrasowe, lecz miały lepiej rozwinięte skrzydła.

    Alki olbrzymie doskonale pływały, swoich skrzydeł używając jako siły napędowej pod wodą. Podczas pływania głowę trzymały w górze, wciągały natomiast szyję. Potrafiły przechylać się, zmieniać kierunek i obracać się pod wodą. Wiadomo, że nurkowały na głębokość do 76 m, twierdzono że miały nurkować i do 1 km głębokości. Ze względu na potrzebę oszczędzania energii w większości nurkowały płytko. Potrafiły wstrzymywać oddech na okres do 15 minut, dłużej od fok. Duża głębokość nurkowania ograniczała konkurencję z innymi alkami. Alki olbrzymie były zdolne do przyśpieszania pod wodą i wyskakiwania na półki skalne nad wodą.

    Siewkowe, siewkowate, mewy-siewki (Charadriiformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Najbliższymi krewnymi są gołębiowe i żurawiowe.Drzeworyt – technika graficzna należąca do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również odbitkę uzyskaną tą techniką.

    Pożywienie[ | edytuj kod]

    Alka olbrzymia w letnim upierzeniu przechyla głowę do tyłu połykając rybę
    Alka olbrzymia jedząca rybę; John Gould

    Alki olbrzymie przeważnie żerowały w wodach płytszych niż te wybierane przez inne alki, choć po sezonie lęgowym widywano je nawet 500 km od wybrzeży. Uważa się, że kooperowały przy polowaniu. Ich głównym pożywieniem były ryby, przeważnie mające 12–20 cm długości i ważące 40–50 g. Sporadycznie łapały jednak zdobycz, której długość ciała stanowiła połowę ich własnej. W oparciu o badania szczątków znalezionych na Funk Island wraz z kośćmi alki olbrzymiej oraz założenia oparte o ekologię i morfologię wywnioskować można, że najchętniej wybieraną zdobyczą były menhadeny (Brevoortia tyrannus) i gromadniki (Allotus villosus). Możliwe, że polowały także na taszowate (Cyclopteridae), kury diabły (Myoxocephalus scorpius), dorsze (Gadus) oraz dobijakowate (Ammodytidae), a prócz tego zjadały skorupiaki. Młode mogły żywić się planktonem, prawdopodobnie też rybami i skorupiakami zwracanymi przez rodziców.

    Kość udowa (łac. femur) — kość kończyny dolnej będąca elementem wspierającym tkanki miękkie uda. Jest to kość długa, dlatego wyróżnić w niej można trzon i dwa końce: koniec bliższy i koniec dalszy. Jednocześnie jest to najcięższa i najdłuższa z kości długich organizmu; mierząc prawie dokładnie 26% długości ciała człowieka, jest pomocnym wskaźnikiem rekonstrukcji szkieletowych. Występuje u człowieka i zwierząt. U człowieka jest ustawiona pionowo, u zwierząt w kierunku przednio-dolnym.Morze Baffina (ang. Baffin Bay) – morze w Arktyce leżące pomiędzy Grenlandią na wschodzie, Ziemią Baffina na zachodzie, Wyspą Ellesmere’a i Wyspą Devon na północy. Na południu łączy się z Oceanem Atlantyckim za pośrednictwem Cieśniny Davisa, natomiast na północy – z Oceanem Arktycznym za pośrednictwem kilku cieśnin:

    Lęgi[ | edytuj kod]

    Tereny lęgowe z osobnikami młodocianymi i jajami; John Gerrard Keulemans

    Historyczne opisy zachowań lęgowych alki olbrzymiej nie są zbyt wiarygodne. Dobieranie się w pary alki olbrzymie rozpoczynały na początku i w połowie maja. Istniało przekonanie, wedle którego łączyły się w pary na całe życie; niektórzy autorzy uważają jednak, że mogły spółkować z ptakami spoza pary, jak to bywa u alk zwyczajnych. Po dobraniu się w parę znajdowały miejsce gniazdowania w kolonii na klifie, gdzie prawdopodobnie również kopulowały. Dobrane już pary wykonywały rytuał, w którym kiwały głowami i pokazywały sobie białą plamę nad okiem, zdobienia dzioba i jego żółte wnętrze. Kolonie były bardzo gęsto obsadzone, niektóre szacunki mówią o parze na 1 m². Jeśli dołączały do nich inne gatunki alk, alki olbrzymie dominowały.

    Niedźwiedź polarny, niedźwiedź biały (Thalarctos maritimus) – gatunek dużego ssaka drapieżnego z rodziny niedźwiedziowatych, zamieszkującego Arktykę. Jest drapieżnikiem szczytowym w zasięgu swojego występowania. Grube futro i warstwa tłuszczu chronią go przed zimnem. Włosy tworzące sierść niedźwiedzia są półprzezroczyste; sierść jako całość ma zazwyczaj kolor biały lub kremowy, przez co umożliwia zwierzęciu dobry kamuflaż. Skóra ma barwę czarną. Niedźwiedź polarny ma krótki ogon i małe uszy, co pomaga mu redukować utratę ciepła. Stosunkowo mała głowa i długie, zwężające się ku tyłowi ciało nadają mu opływowy kształt przydatny do pływania. Jest ssakiem prowadzącym niemal morski tryb życia, potrzebującym do przetrwania jedynie kawałka pływającego lodu i żywności znajdowanej w wodzie, oraz miejsca do urodzenia i odchowania młodych. Jego systematyczna (łacińska) nazwa Ursus maritimus oznacza „niedźwiedź morski”. Przystosował się do życia na lądzie, morzu i lodzie.Gromadnik, kapelan (Mallotus villosus) – gatunek ryby stynkokształtnej z rodziny stynkowatych (Osmeridae), jedyny przedstawiciel rodzaju Mallotus.
    Jajo, Museum Wiesbaden

    Samice składały tylko jedno jajo na rok, między końcem maja a początkiem czerwca; w razie utraty pierwszego jaja mogły znieść drugie. W latach z niedostatkiem pożywienia lęgi nie odbywały się. Pojedyncze jajo składane było na gołej ziemi, do 100 m od wybrzeża. Miało kształt owalny, przeciętnie liczyło 12,4 cm długości i 7,6 cm szerokości w najszerszym miejscu. Skorupka miała barwę od jasnożółtej po jasnoochrową, zdobiły ją zmiennie czarne, brązowe oraz szarawe plamy i linie, często skupione na szerszym końcu. Uznaje się, że ta zmienność pozwalała rodzicom na rozpoznawanie własnego jaja w kolonii. Podczas wysiadywania, w którym brały udział obydwa ptaki z pary, alki olbrzymie przybierały wyprostowaną pozycję. Wysiadywanie trwało 39–44 dni. Przeważnie klucie następowało w czerwcu, ale zdarzały się obserwacje jaj i w sierpniu.

    Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (ang. International Union for Conservation of Nature, w skrócie IUCN) – międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną przyrody założona w 1948 roku jako pierwsza światowa organizacja skupiona na problemach środowiska naturalnego. Jej siedziba mieści się w Gland w Szwajcarii.Jajo – jedna z faz rozwoju nowego osobnika u wielu gatunków zwierząt. Jajo zawiera surowce odżywcze pozwalające na rozwój zarodka bez dostępu do organizmu macierzystego i zewnętrznych źródeł pożywienia oraz stosunkowo bezpieczne środowisko, ale ze względu na swoją zawartość jest również cenionym pokarmem.

    Obydwa ptaki z pary karmiły pisklęta, które według jednego opisu porastał szary puch. Po dwóch lub trzech tygodniach młode były wystarczająco dojrzałe do opuszczenia gniazda, co zwykle czyniły w połowie lipca. Rodzice opiekowali się młodymi po opierzeniu, widywano też, jak pływały z młodymi na grzbietach. Alki olbrzymie osiągały dojrzałość płciową w wieku 4–7 lat.

    Camargo – gmina w Hiszpanii, w prowincji Kantabria, w Kantabrii, o powierzchni 36,58 km². W 2011 roku gmina liczyła 31 594 mieszkańców.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    Relacje z ludźmi[ | edytuj kod]

    Szkic przedstawiający cztery kości długie alki olbrzymiej
    Ilustracja przedstawiająca dwie kości ramienne (1) i dwie piszczelowo-stępowe pochodzące od alki olbrzymiej, odkryte w składowisku odpadków na stanowisku archeologicznym w Caithness (Szkocja)

    Alki olbrzymie stanowiły źródło pożywienia dla neandertalczyków ponad 100 tys. lat temu, czego dowodzą dobrze oczyszczone kości odnalezione nieopodal ognisk. Malowidła mające przedstawiać alki olbrzymie odnaleziono na ścianach jaskini El Pendo (okolice Camargo, północna Hiszpania) i w jaskini Paglicci (w Apulii, w południowo-wschodnich Włoszech); liczą ponad 35 tys. lat. Malowidła naskalne mające ponad 20 tys. lat odnaleziono we francuskiej Jaskini Cosquera.

    Wyspy Magdaleny (fr. Îles de la Madeleine, ang. Magdalen Islands) − niewielki archipelag wysp w Zatoce Świętego Wawrzyńca w Kanadzie. Terytorialnie należą do prowincji Quebec, choć geograficznie wyspy te są bliższe prowincji Nowa Szkocja, głównie ze względu na pochodzenie etniczne mieszkańców i na dominujący tutaj język francuski. Ich łączna powierzchnia wynosi 205.53 km². Pierwszym Europejczykiem na wyspach był Jacques Cartier przybyły tu w 1534 roku. Pierwsze zasiedlenie tych terenów przez francuskich osadników nastąpiło w 1755 roku po deportacji Akadian z terenów Nowej SzkocjiStany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Rdzenni Amerykanie cenili alki olbrzymie jako źródło pożywienia i jako zwierzęta symboliczne. Przedstawienia tych ptaków znajdowano na kościanych naszyjnikach. Jedną osobę zmarłą w okresie od 7000 lat p.n.e. do XVIII wieku (w języku angielskim okres zwany „Maritime Archaic”) w Port au Choix (Nowa Fundlandia i Labrador) otaczało ponad 200 dziobów alk olbrzymich, co uznaje się za pozostałość płaszcza zrobionego z ich skórek, z głowami zachowanymi jako dekoracje. Blisko połowa kości ptaków znalezionych w miejscach pochówku na stanowisku w Port au Choix należała do alk olbrzymich, co wskazuje na ich duże znaczenie kulturowe w podanym okresie. Beothukowie wykorzystywali suszone żółtka jaj alki olbrzymiej do przyrządzania puddingów. Ludzie kultury Dorset także polowali na alki olbrzymie. Na Grenlandii nadmierny odłów ze strony społeczności Saqqaq doprowadził do lokalnego zmniejszenia zasięgu.

    Ptaki Ameryki (The Birds of America) – książka amerykańskiego przyrodnika i malarza Johna Jamesa Audubona, zawierająca rysunki i opisy naukowe szeregu gatunków ptaków występujących na terenie Stanów Zjednoczonych. Po raz pierwszy opublikowano ją jako serię wydawniczą między 1827 a 1838 rokiem.Time – amerykański tygodnik społeczno-polityczny wydawany od 1923 w Nowym Jorku. Ma największy nakład spośród amerykańskich tygodników.
    Jedyna znana ilustracja alki olbrzymiej wykonana na podstawie obserwacji żywego osobnika, 1665. Było to zwierzę domowe Olego Worma, alkę otrzymał z Wysp Owczych

    W późniejszym okresie europejscy żeglarze używali alk olbrzymich jako punktów orientacyjnych, jako że ich obecność wskazywała na zbliżanie się do nowofundlandzkich Grand Banks.

    Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

    Według szacunków populację alk olbrzymich można było liczyć w milionach. Ptaki te odławiano dla mięsa, jaj i puchu co najmniej od VIII wieku. Wcześniej polowały na nie lokalne rdzenne społeczności, co udokumentowano z neolitycznych stanowisk Skandynawii i wschodniej Ameryki Północnej oraz z początku V wieku z Labradoru, gdzie pojawiały się najpewniej tylko zabłąkane osobniki. Wcześni odkrywcy, w tym Jacques Cartier, i członkowie załóg licznych statków mających dotrzeć do złota na Ziemi Baffina nie dysponowali zapasami pożywienia na drogę powrotną, stąd używali alk olbrzymich jako źródła pokarmu i przynętę podczas połowów. Niektóre okręty z późniejszych epok miały przybijać do brzegu z koloniami alk, by po opuszczeniu kładek załoga mogła zagonić na pokład setki osobników, które następnie zabijano. Część autorów podważa opisy takich praktyk i ich skuteczność. Jaja alk olbrzymich również stanowiły cenne źródło pożywienia, gdyż rozmiarem trzykrotnie przewyższały jaja nurzyków i miały duże żółtka. Żeglarze są również odpowiedzialni za zawleczenie na wyspy szczurów plądrujących gniazda.

    Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologia

    Wymarcie[ | edytuj kod]

    Mała epoka lodowa mogła przyczynić się do redukcji liczebności alki olbrzymiej przez narażenie niektórych wysp na drapieżnictwo ze strony niedźwiedzi polarnych, jednak za drastyczny spadek liczebności odpowiada trzebienie kolonii dla pozyskania puchu. Do połowy XVI wieku kolonie wzdłuż europejskiego wybrzeża Atlantyku zostały niemal w całości zniszczone wskutek zabijania alk dla puchu, którym wypychano poduszki. W 1553 po raz pierwszy wprowadzono oficjalnie prawo chroniące alki olbrzymie, a w 1794 w Wielkiej Brytanii zakazano zabijania alk dla piór. W kanadyjskim mieście St. John's osoby łamiące ustanowiony w 1775 zakaz zabijania alk dla piór były publicznie chłostane, choć polowanie dla uzyskania przynęty dla ryb było nadal dozwolone. W Ameryce Północnej początkowo preferowano puch edredonowy, lecz – jako że w latach 70. XVII wieku nieomal wytępiono tam edredony – osoby pozyskujące puch zaczęły zabijać alki olbrzymie; jednocześnie spadał popyt na ich mięso, tłuszcz i użyteczność jako przynęty.

    Kultura Dorset – cywilizacja pierwszych mieszkańców tundry arktycznej, którzy osiedlili się na Alasce ok. 2000 lat p.n.e. Ich szczątki są odnajdywane od Alaski po Grenlandię. Prawdopodobnie przeszli przez most lądowy Beringa w czasie jednej z epok lodowcowych. Cieśnina Beringa jest bardzo płytka i podczas epoki lodowcowej prawdopodobnie całkowicie zamarzała, co umożliwiało przejście jej pieszo.Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).

    Na Funk Island alki olbrzymie wymarły przed 1800. Aaron Thomas służący na HMS Boston opisał w 1794 jak systematycznie trzebiono alki (przez autora nazywane „Penguins”) aż do ich wymarcia: .mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Jeśli przybywasz po ich pióra nie kłopotaj się zabijaniem ich, ale weź jedną i wyrwij najlepsze z piór. Potem porzuć biedną [alkę], ze skórą w połowie nagą i zdartą, by z wolna ginęła. To nie jest zbyt humanitarna metoda, lecz ta praktyka jest pospolita. Jeśli przebywasz na tej wyspie, nieustannie wprawiasz się w odrażających okrucieństwach, ponieważ nie tylko obdzierasz je żywcem ze skóry, ale też żywcem palisz, by ugotować ich ciała. Bierzesz kocioł i do niego wsadzasz [alkę] czy dwie, rozpalasz pod nim ogień, a ten ogień całkowicie stworzony jest z samych nieszczęsnych [alk]. Ich ciała będąc tłustymi szybko rozpalają płomień; na wyspie nie ma drewna

    Caithness (gael. Gallaibh) – hrabstwo historyczne na północno-wschodnim skraju Szkocji, w granicach współczesnego hrabstwa Highland. Na północy opływa je Ocean Atlantycki, na wschodzie i południu – Morze Północne, na zachodzie znajduje się hrabstwo Sutherland. Cieśnina Pentland Firth odgradza je od Orkadów. Znajduje się tu najbardziej na północ wysunięty punkt wyspy Wielka Brytania – przylądek Dunnet Head. Narodowe Muzeum Islandii (isl. Þjóðminjasafn Íslands) – islandzkie muzeum założone w 1863 r. zlokalizowane w Reykjavíku. Gromadzi zbiory związane z historią oraz kulturą Islandii.
    Eldey, ostatnia ostoja alki olbrzymiej

    Wraz ze spadkiem liczebności alk olbrzymich wzrastał popyt na ich okazy i ich jaja, które dla zamożnych Europejczyków stały się wysoko cenionymi przedmiotami kolekcjonerskimi. Zbieracze jaj szybko zorientowali się, że jaja w obrębie kolonii są składane w różnych dniach, toteż mogą po nie powracać. Zbierali tylko jaja bez zarodków i przeważnie wyrzucali te z rozwijającym się zarodkiem.

    Cape Cod, przez miejscową ludność nazywany The Cape - półwysep w kształcie ramienia, położony w USA, w stanie Massachusetts w Nowej Anglii. Jego powierzchnia to 1033 km². Stanowi główną część hrabstwa Barnstable. Półwysep jest najbardziej na wschód wysuniętą częścią stanu Massachusetts. W roku 1914 ukończono budowę kanału, który oddzielił półwysep od stałego lądu. Słowo cod w języku angielskim znaczy dorsz, zaś cape - przylądek, a nazwę, nawiązującą do obfitości tych ryb w tym terenie, nadał mu podróżnik Bartholomew Gosnold w roku 1602Taszowate (Cyclopteridae) – rodzina morskich ryb skorpenokształtnych, blisko spokrewnionych z dennikowwatymi, z którymi wcześniej zaliczane były do jednej rodziny.

    Na wysepce Stac an Armin (St Kilda) w lipcu 1840 ostatnia widziana na Wyspach Brytyjskich alka została złapana i zabita. Trzech mężczyzn ze St Kildy złapało „garefowl”, zwrócili uwagę na małe skrzydła i dużą białą plamę na głowie. Związali ptaka i trzymali w niewoli przez trzy dni, nim nadszedł duży sztorm. Przekonani, iż ptak jest czarownicą i wywołał sztorm, zatłukli go kijem.

    Człowiek rozumny (Homo sapiens) – gatunek ssaka z rodziny człowiekowatych (Hominidae), jedyny występujący współcześnie przedstawiciel rodzaju Homo. Występuje na wszystkich kontynentach.Epoka wiktoriańska – okres w dziejach Wielkiej Brytanii pod panowaniem królowej Wiktorii Hanowerskiej. Królowa sprawowała rządy w latach 1837-1901. Był to jeden z najdłuższych nieprzerwanych okresów panowania jednego monarchy w nowożytnej historii. Wielka Brytania była wtedy u szczytu potęgi imperialnej, mówiło się, że nad Imperium Brytyjskim "słońce nigdy nie zachodzi". Były to też czasy rewolucji przemysłowej.
    Okaz numer 3, Bruksela, jeden z dwóch ostatnich ptaków zabitych na Eldey w 1844

    Ostatnia kolonia alk olbrzymich mieściła się na Geirfuglasker („Skale alki olbrzymiej”) u wybrzeża Islandii. Była to wysepka wulkanicznego pochodzenia, otoczona klifami chroniącymi ją od ludzi, jednak w 1830 po erupcji wulkanicznej została zatopiona, a ptaki przeniosły się na dostępną od jednej strony wyspę Eldey. W momencie odkrycia w 1835 tamtejsza kolonia liczyła blisko 50 osobników. Na zlecenia muzeów szybko zaczęto zabijać ptaki w kolonii. Ostatnia para, którą zastano podczas wysiadywania jaja, została zabita 3 czerwca 1844 na zlecenie kupca chcącego uzyskać spreparowane okazy. Jón Brandsson i Sigurður Ísleifsson udusili dorosłe, Ketill Ketilsson butem rozbił jajo.

    Kultura Saqqaq − kultura archeologiczna, która pojawiła się w zachodniej części Grenlandii ok. 4400-4500 lat temu. Została tak nazwana od pobliskiej miejscowości o tej samej nazwie. Według powszechnie obowiązującej teorii przedstawiciele tej kultury mogli być jednymi z najstarszych mieszkańców tej wyspy.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Specjalizujący się w alkach olbrzymich John Wolley rozmawiał z mężczyznami, którzy zabili ostatnie osobniki, Sigurður opisał to następująco:

    Skały były pokryte blackbirds [chodzi tu o nurzyki] i były tu Geirfugles ... Szły powoli. Jón Brandsson zakradł się z rozłożonymi rękoma. Ptak którego dorwał Jón skrył się w kącie, lecz [mój] zmierzał na skraj klifu. Chodził jak człowiek ... ale szybko ruszał stopami. [Ja] złapałem go blisko krawędzi – przepaści głębokiej na wiele sążni. Jego skrzydła układały się blisko boków – nie zwisały. Złapałem go za szyję i zatrzepotał skrzydłami. Nie zakrzyczał. Udusiłem go.

    St Kilda (gael. Hiort) – odizolowany archipelag odległy o 64 kilometry (40 mil) na północny zachód od North Uist w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Terytorialnie wyspy wchodzą w skład szkockich Hebrydów Zewnętrznych i są ich najbardziej na zachód wysuniętą częścią. Największą z wysp jest Hirta, której klify są najwyższymi w Wielkiej Brytanii. Gaelickojęzyczna ludność prawdopodobnie nigdy nie przekraczała 180, a po 1851 stu mieszkańców. Wszystkich mieszkańców wyspy ewakuowano w 1930 r. Obecnie zamieszkuje ją jedynie personel wojskowy i pracownicy National Trust. Administracyjnie wyspy należą do Comhairle Na h-Eileanan Siar.Enid Mary Blyton, także Mary Pollock (ur. 11 sierpnia 1897, zm. 28 listopada 1968) – angielska pisarka tworząca głównie książki dla dzieci i młodzieży.

    Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) akceptuje doniesienie o obserwacji z 1852 w rejonie nowofundlandzkich Grand Banks.

    Potencjalne przywrócenie alki olbrzymiej do życia z pomocą DNA pozyskanego z okazów muzealnych wzbudziło zainteresowanie internautów. Potencjalny sposób opisali członkowie kalifornijskiej organizacji pozarządowej Revive & Restore, zajmującej się zagadnieniem przywracania wymarłych gatunków. Wskazaną przez R&R przeszkodą jest między innymi sama metoda, dokładnie opanowana w przypadku kur domowych, jednak bez wystarczającego powodzenia w próbach z dzikimi ptakami. Zakłada ona wykorzystywanie międzygatunkowych chimer zarodkowych linii rozrodczych i edycję niektórych genów; jest to hipotetyczne rozwiązanie, do momentu opracowania założeń projektu próba z kurą domową i dzikim gatunkiem ptaka powiodła się jedynie dwukrotnie.

    Ruk, rok lub ruch – olbrzymi ptak występujący w mitologii perskiej, tak ogromny, że lecąc przesłania słońce i zmienia dzień w noc.Zatoka Massachusetts (ang. Massachusetts Bay) – jedna z większych zatok na Oceanie Atlantyckim. Zatoka dzieli się na kilka mniejszych, m.in. Quincy, Dorchester i Boston Harbor. Głównym miastem i portem jest Boston.

    Zachowane okazy[ | edytuj kod]

    Okaz numer 39, szkielet i replika jaja w Senckenberg Museum

    Do czasów współczesnych dochowało się 78 spreparowanych alk olbrzymich, w większości w muzeach, oraz blisko 75 jaj i 24 kompletne szkielety. Tylko cztery okazy reprezentują ptaki w upierzeniu letnim, dwa – młodociane. Nie zachowały się okazy piskląt. Każde jajo i okaz ma własny numer. Mimo że odnaleziono tysiące kości, istnieje niewiele zachowanych szkieletów. Znane są również naturalnie zmumifikowane szczątki z Funk Island, a oczy i narządy wewnętrzne dwóch ostatnich osobników z 1844 przechowuje Muzeum Zoologiczne w Kopenhadze, część tamtejszego Muzeum Historii Naturalnej. Miejsce przechowywania skórek dwóch ostatnich osobników pozostawało nieznane przez ponad sto lat, częściowo ustalono je na podstawie badań DNA pobranego z narządów wewnętrznych ostatnich osobników i okazów muzealnych wskazanych przez Errola Fullera. Pochodziły z Übersee-Museum w Bremie, Królewskiego Instytutu Nauk Przyrodniczych Belgii, Muzeum Zoologicznego Uniwersytetu Christiana-Albrechta w Kilonii, Muzeum Historii Naturalnej w Los Angeles i Landesmuseum Natur und Mensch Oldenburg. Do DNA z narządów samca dopasowano okaz z Królewskiego Instytutu Nauk Przyrodniczych Belgii. Do DNA z narządów samicy nie dopasowano żadnego okazu, jednak autorzy przypuszczają, że może pasować do eksponatu z Cincinnati Museum Center at Union Terminal ze względu na wspólne pochodzenie z okazem z Brukseli.

    El Pendo – jaskiniowe stanowisko archeologiczne położone w pobliżu Camargo w hiszpańskiej wspólnocie autonomicznej Kantabria. DNA mitochondrialny, mtDNA, mDNA – materiał genetyczny w postaci kolistego DNA znajdujący się w macierzy mitochondrium (łac. matrix). Obecność DNA tłumaczona jest teorią endosymbiotycznego pochodzenia tych organelli.
    Narządy wewnętrzne dwóch ostatnich alk olbrzymich, Muzeum Zoologiczne w Kopenhadze (część Muzeum Historii Naturalnej)

    Po wymarciu alki olbrzymiej znacząco zyskały na wartości jej szczątki, a aukcje okazów tych ptaków szczególnym zainteresowaniem cieszyły się w epoce wiktoriańskiej. W Wielkiej Brytanii współcześnie znajduje się 15 spreparowanych alk, co jest największą liczbą przypadającą na jedno państwo. W 1971 Narodowe Muzeum Islandii zakupiło jeden okaz za £9000, co odnotowano wówczas w Księdze rekordów Guinnessa jako najdroższego sprzedanego spreparowanego ptaka. Ceny jaj alki olbrzymiej niekiedy jedenastokrotnie przekraczały roczne zarobki wykwalifikowanego pracownika. Współcześnie nieznane jest miejsce przechowywania sześciu jaj. Kilka innych zostało przypadkowo zniszczonych. Dwa spreparowane ptaki zostały zniszczone, jeden w Moguncji podczas II wojny światowej, drugi w Museu Bocage w Lizbonie podczas pożaru w 1978.

    John Gould (ur 14 września 1804 w Lyme Regis, zm. 3 lutego 1881 w Londynie) – angielski ornitolog. Zapoczątkował specjalistyczne badania ptaków z grupy tzw. "zięb Darwina", których zmienność dostarczyła późniejszym badaczom z XX wieku licznych dowodów ugruntowujących teorię ewolucji Darwina drogą doboru naturalnego, choć w książce Karola Darwina – O powstawaniu gatunków poświęcono tym ptakom niewiele uwagi.Plankton (gr. planktós – błąkający się) – zespół organizmów żywych unoszących się w wodzie. Nawet jeśli mają narządy ruchu, to są one zbyt słabe, by organizmy te mogły się aktywnie przeciwstawić prądom wodnym i wiatrom, wystarczą natomiast do biernego utrzymywania się w stanie zawieszenia. Zazwyczaj plankton stanowią drobne organizmy, ale zalicza się do niego również meduzy, które mogą mieć znaczne rozmiary. Plankton stanowi pożywienie wielu zwierząt wodnych.

    Przedstawienia w kulturze[ | edytuj kod]

    Książki dla dzieci[ | edytuj kod]

    Alka olbrzymia jest jednym z najczęściej pojawiających się w literaturze wymarłych ptaków, znanym niemalże tak jak dront dodo. Pojawia się w wielu pozycjach literatury dziecięcej. W powieści Charlesa Kingsleya Wodne dzieci (The Water-Babies, A Fairy Tale for a Land Baby) zawarta jest historia alki olbrzymiej opowiadającej o wymarciu swojego gatunku. W The Island of Adventure Enid Blyton bohater udaje się na wyspę, gdzie miał widzieć kolonię tych ptaków.

    The Auk (wym. [ði ˈɔːk]) – czasopismo naukowe (kwartalnik), będące oficjalną publikacją Amerykańskiej Unii Ornitologicznej (American Ornithologists’ Union, AOU), ukazujące się w niezmienionej formie, bez przerwy od 1884. PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.
    Pomnik upamiętniający ostatnią brytyjską alkę olbrzymią, Fowl Craig, Orkady

    Literatura[ | edytuj kod]

    W opowiadaniu The Harbor-Master Roberta W. Chambersa odkrycie ostatniej pary alk olbrzymich i próba jej ocalenia stanowi centralny element fabuły (w której zawierał się również podobny do lovecraftowskiego suspens). Po raz pierwszy ta historia ukazała się w Ainslee's Magazine (sierpień 1889), w nieco zmienionej formie stała się później pięcioma pierwszymi rozdziałami powieści In Search of the Unknown (Harper and Brothers Publishers, Nowy Jork, 1904).

    Muzeum Historii Naturalnej (dk. Statens Naturhistoriske Museum) w Kopenhadze zostało powołane do życia 1 stycznia 2004 roku poprzez połączenie czterech odrębnych instytucji: Ogrodu Botanicznego, Muzeum Botanicznego i Biblioteki, oraz Muzeum Geologicznego i Muzeum Zoologicznego. Jest jednostką Uniwersytetu w Kopenhadze. Nowa Fundlandia (ang. Newfoundland, franc. Terre-Neuve, irl. Talamh an Éisc. łac. Terra Nova) – duża wyspa u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej i jednocześnie najgęściej zaludniona część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador. O wyspie tej potocznie mówi się, że "leży pośrodku Atlantyku", jednakże w rzeczywistości jest od niego oddalona o ok. 1000 km (współrzędne geograficzne: 49°00′N 56°00′W/49,000000 -56,000000). Wyspa Nowa Fundlandia pierwotnie nazwana została Terra Nova przez Wenecjanina w służbie brytyjskiej, Giovanniego Caboto (Johna Cabota), w 1497. Prowincja, w skład której wchodzi wyspa, również nosiła nazwę "Nowa Fundlandia" aż do 2001, kiedy to zmieniono ją na "Nowa Fundlandia i Labrador" (nieco później zmieniono w ślad za tym kod pocztowy z NF na NL).

    James Joyce w Ulissesie wspomina o alce olbrzymiej w momencie zasypiania głównego bohatera. Łączy alkę olbrzymią z Ruk, mitycznym ptakiem. W satyrycznej powieści L'Île des Pingouins („Wyspa Pingwinów”; 1908) Anatole France opisał populację alki olbrzymiej omyłkowo ochrzczoną przez krótkowzrocznego misjonarza. W powieści historycznej The Surgeon's Mate Patrick O’Brian opisuje historię odławiania alki olbrzymiej przez fikcyjnego przyrodnika Stephena Maturina. Książka zawiera szczegółowe opisy wykorzystywania kolonii alk. Allan W. Eckert w The Last Great Auk przedstawia historię wymierania alki olbrzymiej z perspektywy ostatniego żyjącego osobnika. Wątek tego gatunku pojawia się w Sea of Slaughter Farleya Mowata.

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Ogden Nash w krótkim wierszu A Caution to Everybody przestrzega ludzi przed losem alki olbrzymiej.

    Night of the Auk, wystawiana w 1956 na Broadwayu sztuka Archa Obolera, opowiada o grupie astronautów wracających z Księżyca, by odkryć, że na Ziemi rozpętała się wojna nuklearna. Oboler przez analogię przyrównuje wymarcie alki olbrzymiej z winy człowieka do wymarcia ludzi wskutek wojny nuklearnej.

    Pozostałe media[ | edytuj kod]

    Motyw alki olbrzymiej pojawił się w balecie Still Life at the Penguin Cafe i piosence „A Dream Too Far” z Rockford's Rock Opera.

    iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim. Jaskinia Cosquera – jaskinia ozdobiona malowidłami z okresu paleolitu, usytuowana na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu Marsylii, w falezie przylądka Morgiou w obszarze Calanque de Morgiou.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie w Ameryce Północnej, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57 695 (według stanu z lipca 2012). Przeważającą część (89%) mieszkańców Grenlandii stanowią Inuici.
    Bielik amerykański (Haliaeetus leucocephalus) – gatunek drapieżnego ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), występujący w Ameryce Północnej; jest blisko spokrewniony z bielikiem. Jako symbol narodowy Stanów Zjednoczonych jest najbardziej rozpoznawalnym północnoamerykańskim ptakiem. Zasięg występowania obejmuje Kanadę i Alaskę, 48 „kontynentalnych” stanów USA oraz Meksyk. Jest spotykany nad otwartą wodą w pobliżu dużych zbiorników wodnych (np. jezior) lub nad oceanem. Gniazda zakłada na starych drzewach. Wyróżnia się dwa podgatunki.
    Miocen – najstarsza epoka neogenu. Epoka wielkich przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza w atmosferze i wód w morzach. Trwał od 23,03 mln do 5,333 mln lat temu.
    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.
    Eldey (is.: Wyspa Ognia) − niewielka wyspa położona na południowy zachód od Islandii, około 16 km od półwyspu Reykjanes. Wyspa Eldey obejmuje powierzchnię około 0,03 km², a jej najwyższy punkt znajduje się na wysokości 77 metrów n.p.m.
    Farley McGill Mowat (ur. 12 maja 1921 w Belleville, Ontario) – kanadyjski pisarz, działacz na rzecz ochrony przyrody. Spośród jego książek najbardziej znane są oparte na wspomnieniach z dzieciństwa, służby wojskowej i prac opisujących przyrodę północnej Kanady. Jego książki zostały przetłumaczone na 52 języki i sprzedały się w ponad 14 milionach egzemplarzy. Na ich podstawie nakręcono też filmy.
    Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) – wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.09 sek.