• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Alfabet paleohebrajski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.Naharijja (hebr. נהריה; arab. نهاريا; ang. Nahariya; pol. Rzeka) – nadmorskie miasto położone w Dystrykcie Północnym, w Izraelu. Znany kurort wypoczynkowy nad Morzem Śródziemnym. Jest to najdalej na północ wysunięte nadmorskie miasto Izraela.
    Diagram ukazujący pochodzenie i pokrewieństwa paleohebrajskiego

    Alfabet paleohebrajski określany też jako starohebrajski (hebr. ‏הכתב העברי הקדום‎) – odmiana alfabetu fenickiego. Podobnie jak alfabet fenicki, z którym jest niemal identyczny, paleohebrajski zawierał 22 litery, z których wszystkie są spółgłoskami (abdżad). Był pisany od prawej do lewej. Miał wpływ na kilka sąsiednich królestw (Moab, Filistea, Aram). Termin został w 1954 r. wprowadzony przez Salomona Birnbauma, który stwierdził: „Stosowanie terminu «fenickie» w odniesieniu do pisma Hebrajczyków nie jest zbyt odpowiednie; dlatego ukułem termin «paleohebrajskie»”.

    Szefela („nizina”) – równina w zachodnim Izraelu rozciągająca się od Jaffy na północy do Wadi el–Gazza w Strefie Gazy na południu. Obfituje w bardzo żyzną i urodzajną ziemię. Na równinie tej znajdują się liczne miasta i szlaki komunikacyjne. Spośród miast największe znaczenie miał tzw. Pentapol Filistyński: Gaza, Aszkelon, Aszdod, Ekron i Gat.Księga Kapłańska [Kpł], Trzecia Księga Mojżeszowa [3 Mojż], (hebr. ויקרא (Wajikra) - "zawołał" - od pierwszych słów księgi, gr. Λευιτικόν Leuitikon z Septuaginty, w nawiązaniu do Lewitów) – trzecia księga Pisma Św. (przed nią jest Księga Wyjścia) i Pięcioksięgu, a tym samym Starego Testamentu.

    Opis[ | edytuj kod]

    Archeologiczne dowody używania przez Izraelitów alfabetu do zapisywania języka hebrajskiego datowane są na około X wiek p.n.e. (kalendarz z Gezer). Paleohebrajski zaczął wychodzić z użycia w V wieku p.n.e., kiedy to alfabet aramejski stał się dominującym systemem pisma dla języka hebrajskiego, dając początek obecnemu żydowskiemu pismu kwadratowemu. Na podstawie porównań pisma z rękopisów i monet wyodrębniono różne fazy rozwoju pisma starohebrajskiego. Jedną z nich jest pismo samarytańskie, za pomocą którego Samarytanie (których współcześnie jest mniej niż tysiąc) zapisali Pięcioksiąg Samarytański. Wśród Żydów pismo to jest obecnie używane w formie szczątkowej, np. w oznaczeniu monet wartości jednego szekla (₪ 1) czy w godle izraelskiego miasta Naharijja.

    Inskrypcja Siloe – napis w języku hebrajskim, odkryty w 1880 roku na ścianie tunelu, doprowadzającego wodę ze źródła Gichon do sadzawki Siloe w Jerozolimie. Wiek inskrypcji datuje się na czasy panowania Ezechiasza w VIII wieku p.n.e.Talmud (hebr. תלמוד talmud = nauka) – jedna z podstawowych (choć nie jest uznawana za świętą) ksiąg judaizmu. Został napisany językiem judeo-aramejskim. Talmud jest komentarzem do biblijnej Tory, w którym wyjaśniono jak przestrzegać prawa zawartego w Torze w warunkach, jakie zapanowały wśród Żydów wypędzonych z Palestyny w II w. n.e. Można powiedzieć, że Talmud jest czymś w rodzaju katechizmu obowiązującego wyznawców tradycyjnego judaizmu.

    Historia[ | edytuj kod]

    Fragment tzw. Kamienia Zajit – od prawej do lewej litery: waw, he, het, zajin, tet

    Według ustaleń współczesnej nauki pismo paleohebrajskie rozwijało się w tym regionie wraz z innymi w ciągu II i I tysiąclecia p.n.e. jako ściśle związane z pismem fenickim. Wywodzi się z alfabetu protosynajskiego (w latach 1915–1917 pojawiły się teorie głoszące, że protosynajski był stadium pośrednim pomiędzy hieroglifami a alfabetem fenickim). Najwcześniejszą znaną inskrypcją paleohebrajską jest tzw. Kamień Zajit odkryty w 2005 w murze w stanowisku Tel-Zajit (w dolinie Bet Guwrin na nizinach starożytnej Judei). 22 litery zostały wyryte po jednej stronie kamienia o masie 17 kg, którego druga strona przypomina kształtem misę. Znalezisko datowane jest na połowę X wieku p.n.e. Do najwcześniejszych specyficznie hebrajskich inskrypcji zaliczane są także napisy z Tall as-Safi (Gat) w Szefeli i Tel Rechow w dolinie Jordanu.

    Nun (נ/ן ,ن) – czternasta litera alfabetów semickich, m.in. fenickiego, aramejskiego, arabskiego i hebrajskiego. W hebrajskim odpowiada dźwiękowi [n], jak np. lifnej לפני (przed) lub tejman תימן (Jemen). Genealogia (z Greki γενεά, genos – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") — jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi na bazie zachodzącego między nimi pokrewieństwa i powinowactwa. W szczególności przedmiotem zainteresowania genealogii są wybrane rodziny i rody, ich pochodzenie, historia oraz wzajemne relacje rodzinne i losy poszczególnych członków rodziny.
    Kalendarz z Gezer

    Pismo tzw. kalendarza z Gezer datowane na koniec X wieku p.n.e., wykazuje znaczne podobieństwo do współczesnego pisma fenickiego z inskrypcji z Byblos. Wyraźne cechy hebrajskie są widoczne w moabickiej inskrypcji na Steli Meszy (na której po raz pierwszy w historii pojawia się tetragram), powstałej około 840 roku p.n.e. za panowania króla z Moabu, w drugim fragmencie mówiącym o ojcu Meszy – Kmoszjacie. Podobnie stela z Tel Dan z ok. 810 r. p.n.e. przypomina inskrypcje hebrajskie, chociaż jej zapis jest klasyfikowany jako staroaramejski i pochodzi z okresu, gdy Dan weszło już w zasięg wpływów Damaszku. Zawierają one charakterystycznie wydłużone i skierowane ukośnie w lewą stronę litery mem, kaf, nun, pe, literę waw pisaną w postaci pionowej kreski zakończonej na górze półkolem oraz literę taw w postaci przypominającej X. Wskazuje to na stopniowe oddalanie się formy pisma od geometrycznych inskrypcji wykonywanych rylcem w kamieniu oraz rozwój kursywy zapisywanej atramentem na papirusie i innym materiale. Na podstawie późniejszych znalezisk epigraficznych J. Naveh uważa, że w przeciwieństwie do rodzajów pisma aramejskiego i fenickiego, które posiadały dwie odmienne formy – pisaną kursywę i styl znany z kamiennych inskrypcji, hebrajski nie rozwinął dwóch równoległych form, ale raczej jego ryte inskrypcje naśladowały dominującą, zapisywaną atramentem kursywę. Zjawisko to może nie być przypadkowe, gdy się uwzględni, że ryta postać pisma wymagała wznoszenia steli, a praktyka ta mogła być sprzeczna z zasadami religii zabraniającej czczenia wizerunków kamiennych.

    Wyjście Izraelitów z Egiptu, Exodus – wydarzenie z historii Izraelitów opisane przede wszystkim w Księdze Wyjścia i Liczb (w mniejszym stopniu w Kapłańskiej i Powtórzonego Prawa), obejmujące uwolnienie Izraelitów z Egiptu oraz ich wędrówkę przez Synaj do Palestyny, będącej Ziemią Obiecaną. Inskrypcja z Chirbet Qejafa – najstarsza znana inskrypcja hebrajska z przełomu XI i X w. p.n.e. odkryta w 2008 roku podczas wykopalisk na stanowisku Chirbet Qejafa w Izraelu. Mówi o ustanowieniu królestwa przez lud i przywódców w odpowiedzi na niesprawiedliwość sędziów.

    W VIII–VI w. p.n.e. znacząco wzrasta liczba paleograficznych świadectw, głównie w postaci ostrakonów. Przykładem tego są Listy z Lakisz czy datowane na VI w. p.n.e. napisy na pieczęciach dzbanów z Gibeonu z imionami winiarzy. W Jerozolimie odkryto dziesiątki pieczęci z okresu Pierwszej Świątyni, na których w tym alfabecie zapisano imiona ich właścicieli. Ze względu na gorący i wilgotny klimat oraz zwyczaj grzebania Pism Świętych zachowały się do naszych czasów jedynie bardzo nieliczne fragmenty tekstów spisywanych na papirusie, można jednak przypuszczać, że stosowanie tego materiału było powszechne. Bardziej swobodna i niedbała kursywa powstająca poza obrębem pałacu i kręgiem elit, znana z codziennych notatek, spisów, pieczęci i podpisów właścicieli umieszczanych na glinianych naczyniach, zdaje się świadczyć o tym, że pisany język hebrajski stawał się w tym czasie coraz bardziej rozpowszechniony oraz że ludzie zamieszkujący ten region stanowili w dużej mierze społeczeństwo piśmienne. VIII-wieczne inskrypcje w języku hebrajskim wykazujące wiele cech specyficznych i wyjątkowych, prowadzą współczesnych badaczy do wniosku, że już w X wieku p.n.e. pismo paleohebrajskie było używane przez szerokie kręgi pisarskie. Roland de Vaux sugeruje, że stosunkowo powszechna umiejętność pisania i czytania znajduje odzwierciedlenie w nakazie zawartym w Torze w Księdze Powtórzonego Prawa (6,9 oraz 11,20): I zapiszesz (te słowa) na odrzwiach twojego domu i na twoich bramach. Mimo że znaleziono bardzo niewiele inskrypcji w języku hebrajskim z X wieku, to ilość materiału epigraficznego z VIII wieku p.n.e. wskazuje na stopniowe rozprzestrzenianie się piśmienności wśród ludu Królestwa Izraela i Królestwa Judy.

    Hieroglify (stgr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. święte znaki) – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy – faraona) z greki i oznacza święte znaki. Ponieważ Hellenowie nie mogli ich zrozumieć, nie przypuszczali że służą do pisania.Paleografia – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz jak również rozpoznawaniem skrótów (brachygrafia) i "rozszyfrowywaniem" (odczytywaniem) dawnego pisma np. tekstura, bastarda, antykwa. Jest jedną z najwcześniejszych i najważniejszych dziedzin nauk "dających poznawać historię" (Lelewel). Bez znajomości tej nauki badanie źródeł pisanych jest praktycznie niemożliwe. Najważniejsze polskie podręczniki paleografii napisali Władysław Semkowicz oraz Aleksander Gieysztor.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Gat (hebr. tłocznia) – starożytne miasto w Palestynie, najpierw kananejskie, następnie zaś stolica pięciu miast konfederacji filistyńskiej.
    Byblos (arab. جبيل, Dżubajl, dialekt libański: Dżbejl; fen. Gebal; asyr. Gubla) – miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Kada Dżubajl. Liczy około 21 tys. mieszkańców (2006), głównie maronitów, istnieje też mniejszość szyicka. Miejsce to stale zamieszkane od czasów neolitycznych jest przez tysiąclecia ściśle związane z legendami i historią obszaru śródziemnomorskiego. Byblos jest też bezpośrednio związane z powstaniem i upowszechnieniem alfabetu fenickiego, prekursora naszego współczesnego alfabetu. Od III tysiąclecia p.n.e. było wielkim fenickim ośrodkiem handlowym, stąd prowadzony był handel cedrem i wapieniami ze Starożytnym Egiptem skąd sprowadzano w zamian m.in. papirus. Greckie słowo - byblos - oznaczało papirus i stąd nazwa nadana miastu prawdopodobnie przez greckich handlarzy, którzy ściągali do Byblos po ten surowiec. Z czasem znaczenie miasta zaczęło maleć na rzecz oddalonych o 30 km na południe Bejrutu i o 40 km na północ Tripoli.
    Samarytanie (Szomronim, Szamerim; hebr. שומרונים, arab. سامريون, sami często określają się mianem Bene Israel, Żydzi nadali im miano Kutim) – niewielka semicka grupa etniczno-religijna, której religia – samarytanizm zbliżona jest do judaizmu i przez niektórych religioznawców wraz z judaizmem i karaimami zaliczana do hipotetycznego mozaizmu (pierwotnej religii Mojżesza). Są potomkami mieszkańców starożytnej Samarii oraz imigrantów z Mezopotamii.
    Pismo protosynajskie – pismo alfabetyczne pochodzące z II tysiąclecia p.n.e., stanowiące pośrednią fazę rozwoju pisma między hieroglifami egipskimi a alfabetem semickim. Zostało ono odkryte na początku XX wieku przez Hildę i Williama Petrie w okolicach miejscowości Sarabit al-Chadim. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia pierwszych inskrypcji na Synaju, ale używano go też na obszarze Palestyny. Jest uważane za najstarsze pismo posiadające cechy alfabetyczności.
    Pierwsza Świątynia (hebr. בֵּית הַמִּקְדָּשׁ, Bet ha-Mikdasz), także: Świątynia Salomona – pierwotna, opisana w Biblii i Tanachu główna świątynia Izraelitów w Jerozolimie, zbudowana przez króla Salomona na potrzeby przechowywania Arki Przymierza. Została zniszczona podczas oblężenia Jerozolimy przez babilońskie wojska króla Nabuchodonozora II, a następnie na jej miejscu wybudowano Drugą Świątynię.
    Godło – symbol wyróżniający, znak rozpoznawczy przynależności osoby bądź przedmiotu do szerszej grupy rodowej, prawnej lub społecznej, np. herb, gmerk, logo.
    Księga Powtórzonego Prawa [Pwt], Piąta Księga Mojżeszowa [5 Mojż] zamyka Torę, jest piątą księgą Starego Testamentu i Biblii. Nazwa księgi w języku hebrajskim to Dwarim דברים, czyli "słowa", od pierwszego jej wyrazu, w grece (Septuaginta - Δευτερονόμιον) i łacinie (Wulgata) - Deuteronomium, co oznacza "powtórzone prawo". Zawiera sporo nawiązań do poprzednich czterech ksiąg, w tym np. powtórzenie Dekalogu i innych przepisów. W księdze tej umieszczony jest również hymn Mojżesza.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.102 sek.